De Rodin van Ede

Een uniek beeld van Christus en Maria Magdalena, van Auguste Rodin, is sinds kort te zien bij een kunsthandel in Ede. Een beeld waarin religie en erotiek elkaar omhelzen.

Slechts één religieus werk is bewaard van Auguste Rodin. De Franse beeldhouwer (1840-1917) maakte misschien meer werken met bijbelse figuren, maar er bleef er maar één over. Dat werk was verborgen voor het publiek, zolang de beeldhouwer leefde. Beide versies van 'Christus en Maria Magdalena' kwamen meteen in particuliere handen. De eerste staat in Madrid. De tweede is sinds kort in Ede te zien, bij kunsthandel Simonis & Buunk. Het is te koop. De eigenaar is een Nederlandse ondernemer, die anoniem wil blijven.

Niet alleen is het uniek dat zo'n museumstuk in een galerie staat, het biedt ook de kans om met een religieuze blik naar dit werk te kijken.

Auguste Rodin staat vooral bekend om de ongeremde erotiek in zijn werk. Zijn vrouwfiguren hebben soms houdingen aangenomen waarbij je medelijden krijgt met de dames die er in zijn atelier model voor hebben gestaan, of liever gezegd, gelegen.

Was Rodin ook religieus? We kunnen het hem niet meer vragen. In zijn jonge jaren is hij het wel geweest, gezien de korte periode dat hij gips en marmer vaarwel zei om als priesterstudent naar het seminarie te gaan. Gelukkig zag zijn leermeeester, de priester Eymard, dat Rodins roeping eerder bij gips lag dan bij God. Eymard stuurde hem terug naar het atelier. We weten dat Rodin daar twaalf voorstellingen van Christus had hangen. Het ontstaan van zijn 'Christ et la Madeleine' is in duisternis gehuld, maar het lijkt erop dat het idee voor het beeld van hemzelf is gekomen.

We zien een man met armen wijd aan een kruis genageld, terwijl een vrouw hem omhelst. Beiden zijn ze naakt. Van hem zien we alles, van haar alleen haar billen. Over haar linkeronderbeen ligt een doek. Haar meterslange haar omhelst hem, bijna onopvallend. Zijn hoofd ligt met een gekke knik zwaar op haar linkerarm. Hun onderlichamen zijn decimeters van elkaar verwijderd.

Zij ligt geknield voor hem, op een verhoging. Van hem zijn de benen licht gebogen alsof hij zit. Zijn onderbenen zijn te kort. De voeten van Christus staan naast elkaar, niet over elkaar, zoals meestal bij voorstellingen van de kruisiging. Dan pas valt een detail op: de voeten, ze zijn ongeschonden. En dan die tenen, geprononceerd gebeiteld. In de tenen zit een levende spanning, alsof Christus zich een beetje moet afzetten tegen de marmeren ondergrond, met dat gewicht van Maria Magdalena erbij. Het zijn de voeten van een levende.

Kunsthandelaar Frank Buunk heeft al die tijd naast het beeld gezeten, op een krukje. Hij komt er ook bij staan en kijkt naar de tenen van Christus. Rodin maakte twee versies van de voorstelling 'Christ et la Madeleine', vertelt hij. De eerste al ergens in de jaren tachtig van de negentiende eeuw. Uiteindelijk maakte Rodin het werk in opdracht van de staalmagnaat August Thyssen, maar alles wijst erop dat hij er eerder al aan was begonnen. Die eerste versie, ook in wit marmer, kwam in de privécollectie van de familie Thyssen, later het museum Thyssen-Bornemisza in Madrid.

Een tweede versie, die nu in Ede staat, is gemaakt in opdracht van Karl Wittgenstein, de vader van filosoof Ludwig. Frank Buunk heeft al een boek klaargelegd met foto's van de eerste 'Christ et la Madeleine'. "Die vind ik wat verfijnder. Het marmer erachter is minder stoer dan dat van deze versie. Dat van die voeten is me eerlijk gezegd nooit opgevallen. Ik ben benieuwd hoe dat bij die andere versie is." De foto's geven geen uitsluitsel.

Auguste Rodin gaf Christus het hoofd van een dode. De ogen zijn dicht, het gezicht heeft weinig uitdrukking, behalve iets van een pijnlijke frons in de wenkbrauwen. De kin priemt vreemd naar voren.

Grote spijkers met vierkante kop steken uit beide handen. Geen twijfel: de bovenste helft verbeeldt de gestorven Christus. De onderste helft, naakt en wel, is die van een levende. De gespierde, gespannen tenen, spreken duidelijke taal. Kennelijk is er iets gebeurd, tussen leven en dood. Kennelijk heeft Rodin leven en dood van Christus in een voorstelling willen vangen. We laten nog in het midden in welke richting het verhaal gaat, van boven naar beneden of van beneden naar boven. Of misschien is er nog wel een ander traject te volgen over het witte marmer.

Eerst maar de vrouw die Christus omhelst. We zien vooral haar naakte billen. Naakt. Moest dat nu, zou je Rodin willen vragen. Die vraag is hem toen ook al gesteld. Hij heeft toen gezegd dat het vanzelf zo ging, vooral omdat hij bij zijn leermeester Carrier-Belleuse een enorme hoeveelheid geklede beelden moest maken. Daar had hij genoeg van, van al die draperieën, en zo werd Maria Magdalena naakt en Christus ook. Rodin had geen zin in laffe oplossingen. Hij liet een ruimte tussen beide figuren, zodat Christus in al zijn slappe menselijkheid te zien is.

Wat zegt Rodin met dit verhaal in wit marmer, van een naakte man en een naakte vrouw die elkaar omhelzen, van wie we weten dat de een Christus is en de ander Maria Magdalena? Met die laatste is iets opmerkelijks gebeurd. In een vroege eeuw heeft iemand haar naam geplakt op de hoer die spijt kreeg van al die seks tegen betaling. Later kwam het verhaal de wereld in van Maria Magdalena als minnares van Christus, een verhaal zonder degelijke bijbelse basis. De makers van de musical 'Jesus Christ Superstar' bleven in dat spoor hangen en ook Dan Brown laat haar de minnares van Christus zijn.

Het zou zomaar kunnen dat Rodin in de Bijbel op zoek is gegaan naar sporen van de vrouw uit Magdala. Of misschien kende hij de teksten nog uit de tijd dat hij als priesterstudent op het seminarie de evangeliën moest lezen. Niets zal hij gevonden hebben dat wijst op een intieme band met Jezus. Wel zal hij dan gelezen hebben dat Maria van Magdala dankzij Jezus bevrijd is van zeven demonen, dat ze onder het kruis stond, dat ze het lichaam van Jezus gebalsemd heeft en dat zij ontdekte dat het graf open was, de steen weggerold, en wist dat Jezus was opgestaan.

Het lijkt erop dat hij dat alles in een beeld heeft gestopt. En daarbij ook zowel de dode als de levende Christus wilde laten zien, en diens menselijkheid vooral.

We zien een smartelijk afscheid, een afscheid door de dood, en tegelijk is er leven. Misschien verwijst Rodin naar de opstanding, misschien toont hij het laatste sprankje leven, ten afscheid.

De doek die over het been van Maria Magdalena ligt, speelt hierbij een sleutelrol. Het kan een doek zijn die ze zelf heeft afgedaan. Maar waarom zou Rodin dat laten zien? Eerder ligt het voor de hand dat die doek de lijkwade is. Maria Magdalena was de eerste die besefte dat Christus was opgestaan. Het lijkt of Rodin dat vertelt, door zo duidelijk een kleed te draperen, het doodskleed dat van Christus is afgevallen.

Met haar hoofd ligt Maria Magdalena tegen Christus' borst gedrukt, op de plaats van zijn hart. Klopt het nog, of weer? Of is het stil? Met haar haar omhelst ze zijn linkerzij.

Frank Buunk wijst weer op de foto van de eerste versie. "Kijk, daar heeft Maria Magdalena een waterval van krullen. Bij dit beeld is het haar alleen vaag in het marmer te zien."

We doen wat stappen achteruit en kijken opnieuw. Eigenlijk zou je dit werk heel ingetogen kunnen noemen. En dat voor 2,1 miljoen euro.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden