De rode loper ligt uit voor Tesla

Innovatie | In het Filosofisch Elftal analyseren twee denkers een actuele vraag. Nederland doet pogingen om een fabriek van Tesla binnen te halen. Wat spreekt daar eigenlijk uit?

Let's bring the electric car home.' Met deze slogan willen de provincies Friesland, Groningen en Drenthe de elektrische autofabrikant Tesla verleiden om zich te vestigen in Noord-Nederland (of zoals ze het zelf noemen: 'Top Dutch'). Maar ook minister Kamp van economische zaken en een hele reeks burgemeesters en gedeputeerden in Overijssel, Zuid-Holland (Rotterdam), Noord-Brabant (Tilburg) én Limburg hopen allemaal dat ze de interesse van Tesla-eigenaar Elon Musk kunnen winnen. Allemaal zijn ze bereid om speciale aanbiedingen te doen voor een megafabriek van elektrische en - in de nabije toekomst - zelfrijdende auto's.

Waar komt dat enthousiasme vandaan?

Paul Teule, docent filosofie en economie aan de Universiteit van Amsterdam: "Ik vind het niet moeilijk om het enthousiasme van al die bestuurders te begrijpen. De meeste grote bedrijven hebben een of andere vestiging in Nederland vanwege fiscale voordelen, zonder dat ze hier feitelijk iets doen. Daar hebben we weinig profijt van, bovendien gaat het ten koste van het publieke domein in andere delen van de wereld. Daar is dus niets nastrevenswaardigs aan. Als je dan toch bedrijven wilt lokken, waarom dan niet meteen bedrijven die hier ook echt iets komen maken of doen. Dat is al een stuk beter. Tesla biedt zelfs nog meer: het is een uitermate innovatief bedrijf. Met de vestiging van zulke bedrijven kun je Nederland veranderen van een belastingparadijs in een innovatieparadijs."

Bas Haring, filosoof en hoogleraar publiek begrip van de wetenschap aan de Universiteit Leiden: "Dat klinkt wel goed, maar wat betekent het? Het land bij uitstek waar men dingen wil innoveren, waar men vernieuwend en verbeterend bezig wil zijn? Dat willen bijna alle landen, overal ter wereld. Zoiets kun je moeilijk tot jouw exclusieve specialisme uitroepen. Met watermanagement kan het bijvoorbeeld wel. Omdat daar maar een beperkte behoefte aan is. En omdat wij daar door de omstandigheden nogal goed in zijn geworden. Maar Nederland innovatieland is net zoiets als zeggen: Nederland onderwijsland. Het slaat nergens op, want iedereen doet aan onderwijs."

Teule: "In het geval van Tesla gaat het om groene innovatie. Dat zou ook mijn criterium zijn. In mijn ogen zou de regering moeten zeggen: wij gaan proberen om de bedrijven hierheen te halen die het spel veranderen in duurzame richting. Dus niet de bedrijven die alleen maar innoveren op basis van het bereiken van de laagste prijs - zoals easyJet. Zoiets kan innovatief zijn, maar het is geen bijdrage aan een leefbaar klimaat, integendeel: de revolutie van easyJet heeft enkel voor meer uitstoot gezorgd. De revolutie die Elon Musk voor ogen heeft met Tesla, is om ons rijgedrag klimaatneutraal te krijgen. In zijn slipstream trekt het andere, oudere autofabrikanten mee. Daartoe stelt Tesla ook een deel van zijn patenten open: het bedrijf hoopt dat zijn vindingen ook concurrenten aanzetten tot de productie van elektrische auto's."

"Er zit wel een soort dubbelheid in de moraal van Tesla-CEO Elon Musk, want aan de ene kant wil hij de aarde redden en aan de andere kant wil hij met zijn energieslurpende raketten aan deze planeet ontsnappen. Maar toch lijkt het me prachtig als zijn fabriek hier zou komen staan. Nederland kan zichzelf op de kaart zetten als het land dat de transitie naar een nieuw energiemodel mogelijk maakt. We hebben alles ervoor in huis om dat waar te maken: technische universiteiten, infrastructuur, betrouwbare instituties, een open samenleving met mensen die aardig Engels spreken. Waarom wordt Nederland niet de groene innovatiehub van Europa? Het land waar de verbrandingsmotor overbodig wordt gemaakt, slimmere zonnepanelen worden bedacht en het definitieve plan gevonden wordt om plastic uit de oceaan te halen. Dan komt een bedrijf als Tesla hier niet alleen voor wat financiële voordeeltjes, maar omdat dit de plaats is waar je moet zijn. De politiek zoekt een samenbindend verhaal? Hier is je verhaal."

Haring: "Dat zou mooi kunnen zijn, maar ik zie er weinig tekenen van. Ik zie dat eerder in Duitsland gebeuren dan in Nederland. De goede eigenschappen die je noemt, zijn niet exclusief voor Nederland, die hebben tal van landen om ons heen net zo goed. Volgens mij moet je vooral doen waar je goed in bent. Wij zijn goed in dijken bouwen, landbouw en het maken van kaas, bijvoorbeeld. Bovendien heb ik een beetje mijn twijfels over de heerlijke nieuwe wereld die bedrijven als Tesla aan het realiseren zijn. Redt een zelfrijdende auto de planeet? Volgens mij is het vooral een van de vele voorbeelden van machines die onze handelingen overnemen, inclusief de cruciale beslissingen. Digitale denksystemen vervangen mensen of suggereren wat mensen moeten beslissen, bijvoorbeeld in de geneeskunde. Dat kan tot betere beslissingen leiden, maar het voelt wel unheimisch. De ontwikkelingen gaan razendsnel, zonder dat we stilstaan bij de vragen die deze techniek oproept.

"Ten slotte: ik vind het een beetje armoedig als het binnenhalen van zo'n bedrijf het bewijs van onze innovatiekracht zou moeten zijn. Er heerst al bijna net zo'n hysterie over Tesla als destijds over Apple. Terwijl Apple tien jaar na de uitvinding van de iPhone weinig innovatief meer lijkt te zijn. Innovatie kun je niet vastpinnen of inkopen. Je kunt beter proberen om mensen zo op te leiden dat ze zélf het volgende Apple of Tesla kunnen beginnen."

Teule: "Apple is voor mij ook helemaal geen voorbeeld. Een iPhone is leuk en handig, maar zeker geen innovatie waar we een groene doorbraak mee forceren. En die zelfrijdende auto kan me gestolen worden. We hebben die trouwens al: de trein. Het gaat om het versneld uitbannen van fossiele brandstoffen, daar kunnen we wat mij betreft niet hysterisch genoeg over zijn. En het binnenhalen van groene pioniers is dé manier om hier jonge Elon Musken te kweken. Nederlanders zijn echt tot veel meer in staat dan kaas en watermanagement."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden