De robots, komen ze echt?

Bij een restaurant in de Chinese stad Hefei verzorgen robots al een groot deel van de service aan de klanten. De eters worden door in totaal 30 robots verwelkomd en bediend, en ook hebben ze taken in de keuken. Het restaurant is met 1300 vierkante meter het grootste robotrestaurant in China. Voor Nederland toekomstmuziek, of niet?Beeld REUTERS

Ze kwamen in 2014 overwaaien uit de VS en maakten ook in Nederland discussie los over de toekomst: de robots. Volgens onderzoek in de VS zou bijna de helft van de banen het leven niet zeker zijn door automatisering en digitalisering. Van bankmedewerker tot vertaler, van accountant tot jurist.

Ze kwamen in 2014 overwaaien uit de VS en maakten ook in Nederland discussie los over de toekomst: de robots. Volgens onderzoek in de VS zou bijna de helft van de banen het leven niet zeker zijn door automatisering en digitalisering. Van bankmedewerker tot vertaler, van accountant tot jurist.

'Robots' is een wat simpele benaming voor een versnelling in de technologische ontwikkeling. De combinatie van rappe computers, internet en immense databestanden gaat de komende decennia een aardverschuiving opleveren, vergelijkbaar met de komst van de stoommachine of de verbrandingsmotor.

Maar gaat het ook gebeuren? Het is met dit soort boude voorspellingen altijd oppassen geblazen. Dat de helft van de banen wellicht verdwijnt, wil nog niet zeggen dat al die arbeidskrachten werkloos worden, of dat er niet ook elders nieuw werk ontstaat. 'Apocalyptische voorspellingen' noemde minster van sociale zaken Lodewijk Asscher begin 2014 de geluiden over de oprukkende technologie.

Doemtoon
Toch valt de robotdiscussie niet in de categorie vliegveldlectuur die snel weer vergeten is. Het debat hierover zal in 2015 verder gaan. Zo ver is minister Asscher inmiddels ook. In een toespraak in september leek het zelfs alsof hij de Amerikaanse doemtoon had overgenomen.

"We moeten het inktzwarte scenario kennen om een beter scenario te realiseren", zei de minster op een congres van Sociale Zaken. Die uitlatingen leverden vragen uit de Kamer op. Vlak voor de Kerst stuurde Asscher een uitgebreide, meer genuanceerde, brief naar de Kamer waarin hij de discussie schetst en nader onderzoek beloofd.

Dat onderzoek is hard nodig om het probleem beter te kunnen duiden. Lijstjes met beroepen die overbodig raken lezen lekker weg, maar wat zegt het precies? De arbeidsmarkt is geen statisch gegeven. De inhoud van banen verandert mee met de techniek: een secretaresse slaat niet meer op een typemachine maar beheert bij voorbeeld elektronische agenda's.

Natuurlijk raken ook complete werkplekken overbodig, neem de baliemedewerker van een bankkantoor. Maar de grootste veranderingen zouden wel eens binnen banen kunnen plaatsvinden. Daar doet het Centraal Planbureau nu onderzoek naar dat in het voorjaar van 2015 gepubliceerd wordt.

Daarnaast levert technologie ook kansen op. Dankzij de robots in de autofabriek van VDL/Nedcar vindt de productie van Mini's nog in Nederland plaats. Dat leverde minstens duizend extra banen op. En 3D-printers maken het mogelijk productie die nu nog in goedkopere landen als China plaatsvindt, terug naar Nederland te halen.

Schokeffect
Dan moeten er wel mensen zijn die verstand hebben van die machines. De vraag is dus vooral ook, stelt Asscher, of opleidingen in Nederland voldoende inspelen op nieuwe ontwikkelingen en hoe werknemers zijn om te scholen voor andere taken.

Geen nieuw gegeven: elke verse technologie veroorzaakt een schok. Mensen worden werkloos, in de textielindustrie of in de mijnen, en moeten hun heil ergens anders zoeken. Toch zou er nu wel eens iets anders aan de hand kunnen zijn. Eén van de redenen voor de ophef die de robotdiscussie veroorzaakt, is de veronderstelling dat het nu sneller gaat dan bij eerdere doorbraken.

Zoals Asscher het stelt in zijn laatste brief: "Resultaten uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst. De opkomst van de robot en de digitale economie is niet één op één te vergelijken met eerdere perioden van technologische vooruitgang."

De minister geeft een voorbeeld. "Het duurde bijna vijftig jaar voordat elektriciteit door een kwart van de bevolking werd gebruikt, terwijl dit maar zeven jaar duurde met internet."

Maar ook dit staat niet vast. Middenin een revolutie lijkt het al gauw anders dan alle andere heftige veranderingen in het verleden. Ook hierover zal in 2015 stevig doorgepraat worden.

Waar gaan we het over hebben in 2015? Meer over deze
economiedebatten in de krant van 3 januari.

Productierobots in de fabriek van VDL Nedcar in Born.Beeld ANP
In het restaurant in Hefei koken de robots mee...Beeld REUTERS
...en leveren het eten af bij de klanten aan tafel. Die vervolgens geamuseerd foto's maken.Beeld REUTERS
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden