De rivier keert terug, de stank niet

Op de vergeelde plaat staat het leven stil, maar de hoofdpersonen gingen verder. Ze vertellen over hoe hun buurt of dorp veranderde, moderniseerde of verloederde. Elke maandag, in de Verdieping, de toekomst van een oude foto. Deel 3: de haven, Breda.

Temidden van de Paarse Heide
Waar samenstromen Mark en Aa
Daar ligt - beroemd door alle
tijden - ons fier Breda

De meeste Bredanaars kennen dit liedje, maar vraag ze niet waar de riviertjes de Mark en de Aa tegenwoordig samenstromen: 'Ergens in de Singel'. Vroeger was dat anders. Aa en Mark kwamen toen midden in de stad samen, vlakbij de plek die de oude foto laat zien. De Aa werd er breed, vandaar de naam Breda.

Hoe het er daar tegenwoordig uitziet toont de andere foto. Met dank aan de stadsbestuurders in de jaren veertig en zestig die besloten de haven (nabij het Spanjaardsgat) en de Mark, die dwars door de stad liep, te dempen. Het is goed dat er beeld van is. Wat destijds is aangericht valt met geen pen te beschrijven.

Gelukkig waait er tegenwoordig een andere wind in Breda. Niet alleen bestaan er plannen om de gedempte haven -nu een parkeergarage- weer open te maken, maar ook om de rivier de Mark zijn oorspronkelijke bedding terug te geven. Geestelijk vader van het idee om Mark en Aa elkaar weer in de stad te laten ontmoeten is Bredanaar Eloi Koreman (47). Hij is bewoner van de Visserstraat, vlakbij de gedempte haven. Als 'bouwkunstenaar' en kenner van de stad wordt hij geregeld door de gemeente geconsulteerd, vooral als het gaat om bouwkundige of ruimtelijke ingrepen die een goed oog voor het verleden vereisen. ,,Ik zit twintig jaar in het vak en ben altijd met de stad bezig. Ik lijd pijn waar het fout gaat en draag gevraagd en ongevraagd ideeën aan. Eerst was ik de bemoeial, nu een serieuze gesprekspartner.''

Toen enkele jaren geleden het plan ontstond om de in 1964 gedempte haven te heropenen, kwam hij met het idee om de rivier in de binnenstad te herstellen. ,,Eerst vond men dit 'vier stappen te ver', maar sinds een jaar vind ik gehoor. Er was een bijeenkomst over het onderwerp in het Bredaas Museum, waar ik aantoonde dat mijn idee eigenlijk niets meer kost dan het oorspronkelijke plan.''

Ook met een beperkt budget kan de rivier volgens Koreman prachtig worden hersteld, desnoods gefaseerd. ,,Het geld moet in eerste instantie aan tot de verbeelding sprekende stukken worden besteed. Neutrale stukken kunnen later wel. Desnoods leggen we tijdelijk ondergronds buizen aan om de doorstroom van het water te realiseren.''

De plek op de foto's kent Koreman op zijn duimpje. De Visserstraat, waar hij een schitterend middeleeuws huis bewoont, loopt parallel aan de haven. Hoe het er precies uitzag toen de haven nog haven was, herinnert hij zich niet meer. ,,Ik was negen jaar toen hij werd gedempt. Ik weet nog dat ik bij mijn vader achterop de brommer zat en een grote kuil vol betonijzer zag. De parkeergarage in wording. De hemel zij geprezen dat destijds niet nog meer is verwoest. In het kader van een 'cityplan' bestonden er zelfs plannen om een stuk van het Begijnhof te slopen om zo een weg dwars door het stadspark te kunnen aanleggen. Maar goed dat de Rijksdienst voor de Monumentenzorg dat heeft geblokkeerd!''

Toen de haven werd gedempt was Chris Waldere (75) het daar destijds roerend mee eens. Vanaf 1957 tot 1992 had hij aan de haven, eest op nummer 2, later op nummer 9 een huisartsenpraktijk. Zijn dochter Janine zette de praktijk tien jaar geleden voort. Waldere: ,,Men was veertig jaar geleden nog niet milieubewust. Van alles werd er in de haven gemikt. Het stonk verschrikkelijk. Er zaten joekels van ratten. Maar het was wel een stuk pittoresker dan nu. Ik weet nog dat we hier schaatsten. Ik ben nu vóór terugkeer van het water.''

In de omgeving van de haven is het goed wonen, verzekert Eloi Koreman vanuit de Visserstraat, aan de voet van de Grote Kerk. ,,Hier rijden geen auto's. De kinderen kunnen gewoon buiten spelen.'' Dat was twintig jaar geleden, toen hij er kwam wonen, wel anders. ,,De binnenstad was crimineel, maar het huis dat ik kon kopen was bloedmooi! Het enige nadeel van nu is de horeca-concentratie. Honderd procent alcohol is niet te zuipen.''

Voor het overige prijst Koreman het Bredase stadsbestuur, dat niet op een paar centen kijkt om de binnenstad op te krikken en op peil te houden. De Grote Kerk is volledig gerestaureerd en waar andere steden vaak moeilijk doen over bestrating kocht Breda het beste Portugese graniet. ,,Het kost wat, maar het ligt voor de eeuwigheid.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden