De rit uitzitten, maar wel naar links sturen

'Zorg voor bestaanszekerheid van verdrukten'

Ze zullen klinken als een eigenwijze TomTom vandaag. 'Ga hier linksaf', zullen ze zeggen, keer op keer, de PvdA-leden in een anoniem congrescentrum in Nieuwegein. Want bij de sociaal-democraten is het geduld met wat ze noemen 'neoliberaal beleid', na drie verkiezingsnederlagen op rij, nu echt wel een beetje op. De leden willen terug naar de basis, naar hun linkse idealen, naar de wereld van verheffing van de arbeidende klasse.

Voor het eerst sinds die dramatische Statenverkiezingen van 18 maart spreken ze erover met hun leiders. Met Diederik Samsom, de partijleider. Met Hans Spekman, de partijvoorzitter. 'Maak een u-bocht' zegt het hart van sommigen zelfs, maar veel zullen dat niet zeggen. Daar heeft niemand iets aan. Nee, zolang ze nog in een regering zitten, is het beter daar te blijven. Maar dan wel met een volstrekt ander geluid. Een links geluid.

De roep om linksaf te slaan zwol flink aan, de afgelopen weken, nadat de PvdA'ers eerst wat gelaten de verkiezingsuitslag over zich heen hadden laten denderen. Er waren gewesten bij waar ze in één klap de helft van de Statenzetels kwijtraakten - in Zuid-Holland bijvoorbeeld, waar de PvdA vijf van de tien zetels verloor. In de provincie Groningen waren gemeenten waar de PvdA 20 procent minder stemmen kreeg. De mensen die zich een ongeluk hadden gefolderd kwamen één voor één bijeen. Wonden likken, vooruit kijken. "We hebben niet echt de verkiezingen geanalyseerd", zei bijvoorbeeld fractievoorzitter Stijn Smeulders van de Brabantse Statenfractie eind maart, daags nadat het gewest Brabant bijeen was. "We zijn hier drie van de zeven zetels kwijt. We hadden het verwacht. De kiezer koos landelijk." Op een plek in Gedeputeerde Staten van Brabant rekende Smeulders toen al niet meer.

"We hebben verloren, maar zijn niet verslagen", had partijleider Diederik Samsom daags na de verkiezingen nog gezegd. Maar hoe langer de leden dat op zich lieten inwerken, hoe meer ze tot de slotsom kwamen dat het dit keer niet meer genoeg is. De PvdA verloor al gemeenteraadsverkiezingen, toen Europese verkiezingen, nu Statenverkiezingen. "Hoe vaak kun je verliezen zonder verslagen te zijn?", vroeg partijlid Bert Ummelen aan zijn collega-partijgenoten. Voor hem staat de oorzaak als een paal boven water. "Het besluit om exclusief met de politieke tegenpool te gaan regeren, is een inschattingsfout van formaat geweest", schrijft hij. "In het afzwakken van de liberale agenda kan de sociaal-democratie geen toekomst hebben."

Nu, een paar weken later, blijkt die analyse breed gedragen in de partij. Overal klinkt dat het besluit om met de VVD te regeren onvoldoende was doordacht. "De coalitie met de VVD is te onvoldragen tot stand gekomen", schrijven de leden Dick Kalkman en Gerard Bosman in een lijvig manifest, dat afgelopen week openbaar werd. "Met een te neoliberaal beleid, met een regeerakkoord waarin te veel zaken zijn uitgeruild. Door te pleiten voor een geheel andere politiek, maar door na de verkiezingen toch weer gewoon steun te geven aan dezelfde oude politiek, zijn de mensen begrijpelijkerwijs het vertrouwen in de PvdA kwijt geraakt.

Ook senator Adri Duijvestein legt de schuld bij de formatie. Hij schreef de leden: "Voor veel kiezers en trouwe leden heeft de PvdA tijdens de uitzonderlijk snelle kabinetsformatie van 2012 een aantal verkeerde keuzen gemaakt." Een groep Nijmeegse kaderleden analyseerde eveneens dat het doordrukken van veranderingen in een veel te hoog tempo heeft plaatsgevonden.

Over de oplossing is men even helder: In het kabinet moet de PvdA de rit uitzitten, zelfs Samsom mag achter het stuur blijven. Mits hij daar dus maar naar links stuurt. "Terug naar onze beginselen", schrijven Kalkman en Bosman. Na dit kabinet moet het gedaan zijn met de macht. "Zoek samenwerking met linkse partijen."

Het zal Samsom en Spekman niet aan dovemansoren zijn gezegd. Spekman liet gisteren al weten dat hij toekomst ziet in linkse samenwerking. "Laten we krachten bundelen tegen het grootkapitaal", sprak hij. Samsom, die zelf de dag ervoor al ageerde tegen het beleid van PvdA-staatssecretaris Van Rijn, riep de Tweede-Kamerfractie al op zich de komende tijd links te profileren.

Francis Boen, PvdA-wethouder in Stadskanaal

Verlies PvdA bij de laatste verkiezingen: van 25 procent van de stemmen in 2011 naar 10 procent nu.

"Ik zou graag zien dat de partij zich opnieuw toelegde op oude basiszaken als verheffing en zorgen voor bestaanszekerheid van de verdrukten. Daar ben ik altijd mee bezig geweest. Mijn opdracht voor de komende tijd is om dat nog nadrukkelijker te laten zien. Niet met tromgeroffel, maar door daden. In Stadskanaal zit de PvdA in het college van b. en w. en de SP in de oppositie, dus dat kan nog. Ervoor zorgen dat mensen gewoon een fatsoenlijke opleiding krijgen, goed werk.

"Het probleem is dat de PvdA niet de partij is van de makkelijke oplossing. Het zit hem in de nuance. Je kunt niet makkelijk iets roepen, er is veel uitleg bij nodig. De SP heeft het wat dat betreft makkelijker, die heeft nog nooit verantwoordelijkheid gedragen.

"Ik zou Samsom en Spekman het advies willen geven: doorgaan, blijven oefenen. Verscherpen. We moeten niet gaan zeggen dat dit te ver gaat. Het is voor hen ook lastig."

'We zijn het slachtoffer van versplintering'

Ger Lindeman, PvdA-wethouder in Hoogezand-Sappemeer

Verlies PvdA bij de laatste verkiezingen: van 29 procent van de stemmen in 2011 naar 14 procent nu.

"Ik vind die uitslag, ondiplomatiek gezegd, klote. Ik kan er niet goed de vinger op leggen waardoor het komt. We doen als PvdA veel goede dingen. Als je ziet wat we voor elkaar hebben gekregen op het gebied van nivellering - dat is enorm. Maar je kunt zeggen wat je wilt, mensen geloven je niet op straat. Het beeld is nu eenmaal dat de PvdA achter de VVD aan loopt.

"Vier van de vijf meest populaire politici zijn PvdA'ers. Ook dat telt blijkbaar niet. Hier in het Noorden speelt ook nog het gasdossier, dat helpt ook niet. Ik denk wel dat de partij dat anders had kunnen aanpakken. Dat Samsom eerst zei dat de gaskraan zeker verder dicht moest en dat in de Kamer niet kon waarmaken, was niet handig.

"Algemeen gezien zijn we ook slachtoffer van de enorme versplintering. In mijn gemeente zijn 23 raadszetels, verdeeld over tien fracties. Nu is de PvdA geen grote partij meer, maar gewoon een van die partijen."

'Kop d'r veur. Niet afhaken nu.'

Carine Bloemhoff, fractievoorzitter PvdA Groningen Stad

Verlies PvdA bij de laatste verkiezingen: van 25 procent in 2011 naar 13 procent van de stemmen nu.

"Mijn reactie op de verkiezingsuitslag? Shit. Ik hoor veel mensen die teleurgesteld zijn in de partij. Ik zou hopen dat de PvdA de komende tijd een sterker profiel laat zien, een linkser profiel.

"Er wordt hier steeds gedaan alsof de kiezer de PvdA heeft ingeruild voor de SP, maar dat is niet waar. De PvdA had 12 zetels en verloor er zes. De SP had er zes en won er twee. Die vier andere zetels gingen dus naar andere partijen.

"Mocht ik een boodschap aan Samsom en Spekman moeten geven, dan is het: kop d'r veur. Dat is Gronings voor: Doorzetten. Niet afhaken nu. De mensen vergeten - maar weet je waar we vandaan komen? De vorige regering was de meest rechtse ooit. CDA, VVD, PVV. Als het kabinet valt, ben ik bang dat het weer rechts wordt - het alternatief is veel erger."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden