De rimpels van de kerk

De Filippijnse benedictijnse non en filosofe Mary John Mananzan staat in eigen land bekend als een uitgesproken voorvechtster voor vrouwenrechten. 'Ik ken priesters die peeskamertjes als werkruimte inzegenen. Een vorm van dubbeldenken.'

INTERVIEW | SYBILLA CLAUS EN MONIC SLINGERLAND

U staat bekend als actievoerster. Is het voor u als kloosterlinge lastiger of juist makkelijker om zo kritisch te zijn over armoede, prostitutie, het geweld tegen vrouwen?
"Dat ik religieuze ben, maakt het beslist makkelijker. Wij vrouwelijke religieuzen genieten geloofwaardigheid, dat scheelt al. We onderscheiden ons door een betere opleiding. Een keuze voor een religieus leven is vaak de beste garantie voor een goede opleiding."

Geldt dat ook voor uzelf?
"Ik kom uit een familie die niet heel erg rijk is, maar zeker ook niet arm. Ik zou, als ik geen benedictines geworden was, ook gestudeerd hebben, maar niet, zoals nu, in Rome of in Würzburg."

Hoe vrij bent u? Kunt u bijvoorbeeld zeggen dat vrouwen condooms moeten gebruiken?
"Ik heb nooit gezegd dat vrouwen condooms moeten gebruiken en ik zal dat ook niet zeggen. Ooit is er een artikel in een krant verschenen waarin stond dat ik dat wel gezegd had, maar de journalist had niet begrepen wat ik echt zei. Ik had een grapje gemaakt, iets over het elfde gebod, maar dat moet je nooit doen met journalisten in de buurt. Ik ben om dat artikel op de vingers getikt, ik heb een brief gekregen, maar gelukkig heb ik genoeg goede contacten en medestanders die uit konden leggen hoe het dan wel zat.

"Wat ik altijd zeg, is dat vrouwen en meisjes moeten leren hoe ze niet zwanger worden. Een kwestie van betere opleiding, voorlichting en informatie. Daarin kan de kerk een rol spelen, en zelfs heeft de kerk daar een taak in. Maar de kerk moet mensen vooral leren een goed geweten te hebben en gewetensvol te leven.

"Ik heb een paar jaar in Spanje gewoond. Daar heb ik een opvangcentrum voor Filippijnse vrouwen opgezet. Er zitten in Europa vooral veel Filippino's in Spanje en in Italië. Het contact met de vrouwen in dat centrum heeft mij wel duidelijk gemaakt hoe urgent het is dat anticonceptie beschikbaar is. Doordat vele Filippino's, mannen en vrouwen, in het buitenland werken, zien echtelieden elkaar soms heel lang niet. Sommigen gaan een schijnhuwelijk aan in het buitenland om daar een werkvergunning te krijgen. Je kunt je voorstellen wat er gebeurt als een man en een vrouw die voor de vorm getrouwd zijn, samen in een ruimte overnachten. Stel je de vrouw voor wier man lang in het buitenland gewerkt heeft. Op een dag komt hij weer thuis. Wat draagt hij bij zich? Ik hoorde paus Benedictus ooit zeggen dat condooms zijn toegestaan voor mannelijke prostitués. Dat was urgent genoeg, omdat er sprake was van 'intrinsiek kwaad'. Als je daarop logisch doorredeneert, lijkt het me ook urgent dat vrouwelijke prostituees zich mogen beschermen, of de vrouwen die thuis lang op hun man gewacht hebben, terwijl die over de wereld zwierf. Een kwestie van logica, lijkt me."

Wat houdt vooral vrouwen in uw land gevangen in armoede, prostitutie, achterstelling? Is dat de politiek, is het de economie of de leer van katholieke kerk? Bent u vooral een politiek activist of een kloosterlinge?
"Ik maak geen scherp onderscheid daartussen. Het hangt met elkaar samen. Ik noem mezelf een contemplatieve actievoerder, of een activistische contemplatieve religieuze. Armoede is een probleem, het enorme gebrek aan werk. Maar ook aan de mentaliteit schort iets. Als je uit een sloppenwijk komt, neem je de sloppenmentaliteit met je mee. Dan beschouw je prostitutie als werk. Ik ken priesters die het peeskamertje van prostituees inzegenen, zoals ze ook andere werkruimtes inzegenen. Een vorm van dubbeldenken.

"Dat is net zo'n groot probleem als armoede en werkloosheid. Hoe zorg je ervoor dat mensen hun geweten niet meer in aparte vakken in hun hoofd onderbrengen? Enerzijds zijn ze heel gelovig, zoals iedereen op de Filippijnen, en hanteren ze normen vanuit het geloof. Anderzijds zien ze prostitutie als werk, en accepteren ze geweld tegen vrouwen. Vandaar dat ik zeg dat de kerk mensen vooral moet leren een goed geweten te hebben en vanuit dat goede geweten te leven."

Onlangs tekende president Aquino in alle stilte een baanbrekende wet die seksuele voorlichting op scholen en gratis anticonceptiemiddelen voor armen toestaat. Een keerpunt in het land waar de kerkleiding eeuwenlang zoveel politieke invloed had?
"De bisschoppen geven het nog lang niet op. Ze willen in hoger beroep gaan. Natuurlijk moet de kerk een standpunt innemen, maar het verzet tegen deze wet was zo oorlogszuchtig, zo bitter. De tekst uit de wet werd verdraaid, er werd gedemoniseerd. De bisschoppen zeiden bijvoorbeeld dat abortus legaal zou worden. Dat is gewoon niet waar. Ze roepen dat ze 'het leven' verdedigen, maar wat er eigenlijk achter zit, is dat ze de macht van de kerk willen tonen."

Kunt u ondanks dat toch toegewijd zijn aan de kerk?
"De kerk is voor mij als een moeder. Ik zie haar rimpels. En ik was altijd blij een non te zijn. Toch heb ik de laatste tijd een ongemakkelijk gevoel. Dat komt vooral door de berichten over seksueel misbruik door priesters."

Hoe ziet u de toekomst voor de Filippijnen?
"Heel blij ben ik met de nieuwe aartsbisschop van Manilla, die sinds november kardinaal is. Kardinaal Tagle spreekt over de nederige kerk, die niet alle antwoorden kan geven, omdat we die niet weten. Hij is goed theologisch onderlegd, hij houdt van de armen, is heel benaderbaar, heel menselijk. Echt, ik heb hoge verwachtingen van hem. Hij heeft zelfs een eigen tv-show, waarin hij pastoraal werk doet.

"Ik ben ook positief over president Aquino, bijvoorbeeld omdat hij de corruptie serieus aanpakt. Maar ja, hij zit pas drie jaar. We hebben altijd nog datzelfde systeem, al die moorden. Voor echte verandering is een revolutie nodig. Dat zie ik niet gebeuren."

Filosofe en voorvechtster voor vrouwenrechten
Mary John Mananzan, 75, zet zich als Benedictijnse non in voor vrouwen in haar geboorteland, de Filippijnen. Ze richtte opvangcentra op, stichtte theologische onderzoeksinstituten voor vrouwenstudies, ontwikkelde bevrijdingstheologie vanuit het perspectief van vrouwen in de Derde Wereld. Ze heeft nauw contact met de vrouwelijke kloosterlingen in de Verenigde Staten, die vorig jaar onder curatele van het Vaticaan zijn gesteld.

In de Filippijnse media staat ze bekend als uitgesproken voorvechtster van vrouwenrechten. Zuster Mananzan hoort tot de kleine groep van maatschappelijk betrokken religieuzen die wat vrijer denken dan de officiële kerkelijke leer. Mary John Mananzan, gepromoveerd filosofe, noemt zichzelf een contemplatieve activist. Ook schreef ze enkele boeken over de problemen die vrouwen in de hedendaagse samenleving ondervinden.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden