De rijken zijn schuw geworden

Aan winkelcentrum Plaza Indonesia, in hartje Jakarta, lijkt de crisis voorbijgegaan. De vestiging van het Franse couturemerk Montana heeft de lentecollectie al binnen. Net als even verderop bij Dior kunnen de klanten zich deze lente hullen in pasteltinten. Louis Vuitton levert een bijpassende schoudertas voor tweeduizend gulden.

Wilma Kieskamp

Nog steeds is er onvoorstelbare rijkdom in Indonesië. De economische crisis duurt nu al bijna twee jaar. Maar de gedupeerden zijn niet de klanten van het met marmer beklede Plaza Indonesia. De meeste Indonesische miljonairs en miljardairs hebben al direct in 1997 hun tegoeden omgezet in dollars, op buitenlandse bankrekeningen.

Schuw zijn ze wel geworden, de rijken. Bangig. De statige dame met drie tassen koopwaar aan haar arm duikt in elkaar zodra ze een boetiek verlaat. Ze kijkt strak voor zich uit, wil niet praten en duikt snel in de lift.

Spraakzamer zijn de winkelmeisjes van het even verderop gelegen Sogo, de 'Bijenkorf' van Jakarta. ,,Het lííkt wel druk, maar de meeste mensen komen alleen nog om te kijken. Alleen de echte rijken kunnen nog buitenlandse merken betalen.''

De hele dag staan de meisjes op hun hakken te draaien. Vroeger, vóór de crisis, kocht ook de groeiende Indonesische middenklasse bij Sogo. Of bij Sarinah, de plaatselijke V & D. Of bij al die andere overdekte winkelcentra die vóór 1997 uit de grond zijn gestampt. De bomen leken tot in de hemel te groeien. Aan het Bahasa Indonesia werd een nieuw woord toegevoegd: mall, naar het Amerikaans. Een mall is pas compleet met een vestiging van McDonalds. Vooral jongeren trekken naar de mall. Ook zij kopen niets, het is hun slenterdomein.

Wie met geld smijt, doet dat liever niet al te opzichtig. Nog maar een enkeling neemt de bediende mee om de pakjes te dragen. ,,Er is zoveel jaloezie. Zelfs het kopen van babyvoeding kan je in de supermarkt al woedende blikken opleveren van vrouwen die jaloers zijn dat zij dat niet meer kunnen betalen'', zegt een Nederlandse diplomaat.

Het trendy Italiaanse restaurant Toscana, een geliefde plek voor de nieuwe rijken, heeft deze maand extra veiligheidspersoneel in dienst genomen om de auto's van klanten te bewaken. Op het parkeerterrein staan de populaire terreinwagens en minibussen in slagorde geparkeerd. Toscana heeft een hotline met de politie. De klanten moeten vooral niet het gevoel hebben dat het gevaarlijk is om te komen.

,,Gelukkig zitten wij in zuid-Jakarta, ver van de demonstraties en de rellen in het centrum'', zegt de manager. Maar de werkelijke angst van zijn klanten is niet dat ze 's avonds een studentendemonstratie tegenkomen. Ze zijn bang om beroofd te worden, onderweg naar of van huis.

'Stad van angst' heeft het Engelstalige dagblad Jakarta Post de hoofdstad al gedoopt. Sinds het aftreden van president Soeharto is de criminaliteit fors gestegen. De politie van Jakarta heeft nog geen cijfers, maar signaleert vooral een toename van overvallen met geweld. Daar komt nog bij dat de hoofdstad de laatste weken wordt geplaagd door een serie geheimzinnige bommeldingen. Vooral winkelcentra en andere drukbezochte plaatsen zijn het doelwit. Een paar bommen zijn al ontploft.

Berucht zijn ook de dagelijkse krantenberichten over overvallen op de tolweg, waarbij criminelen in het donker kraaienpoten op de weg strooien en hun slachtoffers verderop opwachten. Vooral de auto's van de rijken zijn een geliefde buit. Een zoon van oppositieleidster Megawati Soekarnoputri werd onlangs met bruut geweld van zijn minibus beroofd.

Veel automobilisten durven 's avonds niet meer te stoppen voor rood. En zelfs overdag gaan de autoportieren op slot uit angst voor beroving. Of uit gêne, want bij elke kruising staan bedelaars, sommigen gewapend met een gitaar waarop ze met dreigende blik een paar akkoorden slaan. Indonesiërs waren ook niet veel gewend als het om criminaliteit gaat. Onder Soeharto bestond er geen criminaliteit. De kranten schreven er al helemaal niet over.

,,Ik bel mijn vrouw drie keer per dag'', zegt Kurnianto, marketingmanager van een farmaceutisch bedrijf. ,,Eerst om te horen of ze goed is aangekomen, dan om te horen of ze nog afspraken buiten de deur heeft, en uiteindelijk om af te spreken hoe laat ik haar ophaal. Een vriend van ons is al beroofd. Mijn vrouw draagt zelfs geen sieraden meer als ze onderweg is.''

De familie van secretaresse Diah Rahayu durfde onlangs pas op reis te gaan nadat de tv, de hifi-set en alle sieraden waren afgeleverd bij een zwager. ,,Maar toen we op ons vakantieadres waren gearriveerd, bedachten we dat er bij hem ook ingebroken kon worden'', zegt Diah. ,,We zijn eerder naar huis gegaan.''

De doden die vallen bij dit geweld zijn niet de rijken van Jakarta. Het zijn vooral de geweldplegers zelf. De politie van Jakarta heeft opdracht gekregen om gericht te schieten op dieven en overvallers. Opvallend vaak schiet de politie raak.

Dit is de tweede aflevering van een serie over de veranderingen in het Indonesië van na Soeharto.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden