Column

De revolte van de oudere jongeren is ten einde

Sylvain Ephimenco Beeld Maartje Geels

Schrijfster Heleen van Royen presenteerde afgelopen week de documentaire ‘Het doet zeer’ waarin ze samen met haar dementerende moeder, die ze in de film verzorgt, de hoofdrol speelt. In het Algemeen Dagblad verscheen in januari al een recensie over de film van de hand van journalist Hugo Borst.

Hoe kon het anders: Hugo Borst schrijft zelf wekelijks in zijn krant een column over zijn eigen moeder die aan alzheimer lijdt. Het liefst had Hugo de film van Heleen samen met zijn ‘ma’ willen zien: ‘Ik had er graag met mijn moeder over gesproken. Met een kopje thee erbij, en een koekje, een banketbakkerskoekje, want fabriekskoekjes, die waren ma te min.’

Andere tijden

Het lijkt alsof de tijd van opstand en wraakzucht, van wrok en frustratie bij al die kinderen op leeftijd plots tot stilstand is gekomen. Gestold en verdampt. De steriele avonden met de vretende vader van Gerard Reve aan tafel, het knielen van Jan Siebelink voor zijn bed violen of de schurende woorden van Stef Bos in zijn liedje ‘Papa’: “En jij gelooft in God, dus jij gaat naar de hemel en ik geloof in niks dus we komen elkaar, na de dood, nooit meer tegen.”

In die jaren kreeg ik de indruk dat Nederland door monsterlijke ouders bevolkt was geweest: strenge en kille mannenbroeders, foute vaders in de oorlog, getraumatiseerde overlevenden uit de kampen, godsdienstwaanzinnigen met opgeheven vinger. Een meute wereldvreemdelingen die hun kroost gigantische en duurzame trauma’s hadden bezorgd die alleen via literatuur en kunst konden worden bezworen. Er moest afstand genomen worden. Er moest rebellie achteraf worden gepleegd.

Maar zoals opgemerkt, tijden muteren. We zien met kinderen als Heleen en Hugo de terugkeer van het intieme, het zorgzame en soms, als het nodig blijkt te zijn, de vergiffenis. De revolte van de oudere jongeren is ten einde.

Wat nu telt, is de fragiele gedaantes waaruit we zijn voortgekomen bij de hand te nemen om een laatste stukje weg samen rustig af te leggen. Ook al herkennen ze ons niet meer en zijn ze onze naam misschien vergeten.

Van vertrouwd naar vreemd

Ik denk dat ik hetzelfde proces meemaak, van revolte naar sereniteit. Met een steeds vaker vergeetachtige vader (89) en een moeder (85) die in haar ziel de woede van de gehele wereld herbergt. Maar een film die hun intimiteit doorboort om er een zoomlens in te planten, zou ik niet kunnen maken. Ik zou de breuk die de ouderdom de laatste tijd in hun relatie heeft veroorzaakt moeten regisseren. Wil het publiek dan zien hoe de een door de ander wordt genegeerd, soms veracht omdat in de een de aftakeling van de ander zich weerspiegelt en steeds zichtbaarder wordt?

Soms kan de schaamte ook een veilige bumper vormen. Heleen en Hugo verzorgen niet alleen maar observeren. Ze zien met de mentale teloorgang van hun moeder een versleten en tegelijk nieuwe wezen ontstaan. Van vertrouwd naar vreemd, van routineus naar steeds onbekender. En dit met het publiek delen zou wel eens kunnen helpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden