De reuzentijger riep op tot nietsontziende tijgerjacht

Een propagandaposter in Peking in 1966 geeft aan hoe er met 'vijanden van het volk' moet worden omgegaan. Beeld ANP

Laat de beeldspraak maar aan de Chinezen over. De communisten hadden begin jaren vijftig van de vorige eeuw nog maar net de macht in handen, toen hun leider Mao Zedong waarschuwde: kaders met een zwakke ruggengraat zouden nu ze de beschietingen door vijandelijke geweren hadden overleefd zomaar het slachtoffer kunnen worden van de 'in suiker gedoopte kogels' van de bourgeoisie. 

De Grote Roerganger verklaarde met deze bloemrijke woorden de oorlog aan corruptie, net als de huidige Chinese leider Xi Jinping deze week tijdens het congres van de communistische partij.

Mao's methodes waren veel wreder dan die van Xi nu. De vermeende daders werden bij voorbaat ontmenselijkt door over ze te spreken als beesten. Volgens Mao bestonden er 'vliegen', de kruimeldieven onder de corrupten, daarnaast had je 'grote en kleine tijgers', die een grotere greep deden in de staatskas. Om hen ging het in deze campagne. Iedereen werd opgeroepen om op 'tijgerjacht' te gaan.

Veel slachtoffers waren ambtenaren en bestuurders die bij de machtsovername van een paar jaar eerder onder de belofte van bescherming waren blijven zitten en het land draaiende hadden gehouden. Een 'opruiming' in hun gelederen kwam goed uit, omdat de partij inmiddels volop nieuw kader had om hun plek in te nemen. Ook in de hogere communistische echelons hielden de tijgerjagers huis. Na de corrupten in het partij- en staatsapparaat waren de middenstanders, bedrijfseigenaren en andere 'contrarevolutionairen' aan de beurt.

De corruptiebestrijding had veel weg van de Stalinterreur in de Sovjet-Unie van de jaren dertig. Ook in China stimuleerde de centrale leiding om steeds grotere aantallen saboteurs van het systeem te vinden en met die quota kwamen net als destijds in het buurland volstrekt onschuldigen in beeld. Onder Stalin hadden de meeste gruwelijkheden achter gesloten deuren plaats. Mao gebruikte bewust de openbaarheid. 'Daders' werden publiekelijk gemarteld en geëxecuteerd. De massa's werden bovendien opgejut om zelf achter corrupten aan te gaan.

Bij veel gewone Chinezen kon de aanpak op sympathie rekenen. Dat het nationalistische China van Tsjang Kai-sjek, de naar Taiwan gevluchte leider, het had afgelegd tegen de communisten die in 1949 hun Volksrepubliek uitriepen, was mede te wijten aan corruptie onder zijn bewind. De mannen en vrouwen van Mao beloofden beterschap en nu leek het erop dat ze de daad bij het woord voegden.

Veel potentiële doelwitten wachtten hun vervolging niet af en sloegen de hand aan zichzelf. Volgens sommige schattingen kwamen op deze manier alleen al twee- tot driehonderdduizend mensen om. De zelfmoordmethodes deden ertoe. In een rivier kon een dood lichaam tot in zee worden meegevoerd. Het was zaak dat de autoriteiten een lichaam vonden. Anders kon je familie last krijgen met je verdwijning. In Shanghai werden de mensen die van hoge gebouwen afsprongen 'parachutes' genoemd. Door openbare parken liepen extra patrouilles om te voorkomen dat wanhopigen zich verhingen aan bomen.

Volgens officiële cijfers werden zo'n zevenhonderdduizend mensen omgebracht. Historici schatten dat het om miljoenen, mogelijk zelfs vijf miljoen doden gaat.

Mao was de grote winnaar van de campagnes. In het nu ontstane angstklimaat lieten de meeste functionarissen het voortaan wel uit hun hoofd om zichzelf te verrijken. Bovendien was het elke potentiële opposant duidelijk dat de leider geen tegenstand duldde.

Mao leidde ondertussen op kosten van de overheid een luxe leven. Door heel het land werden landgoeden met villa's en warmwaterzwembaden aangelegd. Zijn 'hofhouding' zorgde ervoor dat het de baas nooit aan zijn lievelingsvoedsel en nieuwe bedgenotes ontbrak. Als er kleine en grote tijgers bestonden, was Mao een tijger van ongekend reuzenformaat. Het deerde hem niet. De leider stond boven elke wet.

Lees hier meer afleveringen van Déjà Vu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden