De Republikeinen vrezen voor de Congresverkiezingen in 2018

66 procent van de kiezers toonde zijn afkeer van de Amerikaanse president Donald Trump door op de Democratische gouverneurskandidaat in Virginia, Ralph Northam, te stemmen, bleek uit een analyse van de motieven van de kiezers.Beeld AP

Politici praten een hoop, dat is hun vak, maar als je wilt weten wat ze echt denken, dan loont het te kijken wat ze doen. Van de Republikeinse fractie in het Huis van Afgevaardigden zullen er 25 bij de Congresverkiezingen volgend jaar november geen kandidaat meer zijn. Van de Democraten zijn er nog maar 10 weg of op weg naar de uitgang.

Dat worden lastige verkiezingen voor de Republikeinen, lijken veel fractieleden van die partij te denken. Niet allemaal overigens. CNN werkte op 9 november zijn lijst van vertrekkers voor het laatst bij, en daaruit blijkt dat 10 van de 25 Republikeinen van plan zijn aan de verkiezingen mee te doen voor een andere post: senator of gouverneur. Maar bij de Democraten gaan er 8 van de 10 om zo'n optimistische reden weg.

En ook die optimistische Republikeinse vertrekkers bezorgen de achterblijvende partijleiders in het Huis kopzorg. Want een zetel behouden met een nieuw gezicht als kandidaat is altijd lastiger dan met de politicus die mensen al kennen. Dus de conclusie mag blijven: de partij die zich ernstige zorgen maakt over 2018, dat is de Republikeinse.

Daar hebben ze natuurlijk alle reden toe. Bij de verkiezingen afgelopen dinsdag in de staat Virginia verloren ze de strijd om het gouverneurschap, en raakten ze veel zetels in het Huis van Afgevaardigden kwijt. Mogelijk zelfs de meerderheid – voor een paar zetels worden de stemmen nog herteld. Maar zelfs als ze een krappe meerderheid houden, is dat een diepe vernedering, want ze gingen de verkiezingen in met een bijna tweederde meerderheid.

Afkeer van de president

Een analyse van de motieven van de kiezers bracht trends aan het licht die de Democraten blij maakten. Voor de helft van de kiezers ging het er vooral om, te laten weten wat ze vonden van de prestaties van president Donald Trump. Van die groep toonde 66 procent zijn afkeer van de president door op de Democratische gouverneurskandidaat in Virginia, Ralph Northam te stemmen. Gevraagd naar onderwerpen die ze belangrijk vonden, zei de grootste groep, 39 procent: het zorgstelsel. Van die groep stemde 77 procent op de Democraat.

Kortom: in een swing state waar altijd zowel Republikeinen als Democraten kans maken op de winst, zijn zowel de huidige Republikeinse president als een van de belangrijkste Republikeinse programmapunten, het afschaffen van Obamacare, fataal voor de electorale vooruitzichten van lokale politici. Dat is een boodschap die in Washington luid en duidelijk is gehoord.

Tot voor kort leek het nog ondenkbaar dat de Republikeinen in november 2018 de meerderheid die ze hebben in het Huis van Afgevaardigden (sinds 2010) of in de Senaat (sinds 2014) zouden kwijtraken.

In het Huis is die meerderheid fors: ze hebben er 240 van de 435 zetels. Veel van die zetels vertegenwoordigen een bijbehorend district met een behoorlijk grote Republikeinse meerderheid. Er moet daardoor wel een heel grote electorale verschuiving komen, was de gedachte, willen zoveel van die zetels verloren gaan dat ook de meerderheid in het Huis verdwijnt.

Verrassingen

In de Senaat is de meerderheid van de Republikeinen veel krapper: 52 van de 100 zetels. Het slim trekken van districtsgrenzen is bij Senaatsverkiezingen niet mogelijk – elke staat mag maar twee senatoren leveren, en de hele staat stemt daarover. Daar staat tegenover dat de senaatszetels die in 2018 op het spel staan (34 van de 100) toevallig voor het overgrote deel in handen zijn van Democraten. Als er geen verrassingen zijn, blijft de Republikeinse meerderheid dus bewaard. Als er wel verrassingen zijn, is statistisch gezien de kans het grootst dat het gaat om een Democratische zetel die onverwacht naar de Republikeinen gaat. Maar ook daarbij geldt dat een werkelijk gigantische golfbeweging ten gunste van de Democraten dat soort overwegingen in de prullenbak kan laten belanden.

Wat de Senaat betreft kan op 12 december al worden gekeken of dat tot de mogelijkheden behoort. Dan is er in Alabama een tussentijdse verkiezing voor de opvolging van de tot minister van justitie benoemde Jeff Sessions. De tot voor kort kansloos geachte Democraat Doug Jones neemt het dan op – zoals de zaken nu staan – tegen ex-opperrechter Roy Moore. Nadat vorige week een vrouw Moore ervan beschuldigde haar te hebben aangerand toen ze 14 was, kwamen de twee in de eerstvolgende peiling nek aan nek te liggen.

Dat Moore nog steeds een kans maakt na de behoorlijk overtuigend klinkende beschuldigingen, zegt iets over de stevige positie van de Republikeinen in Alabama. Maar toch: de Democraten zouden dus wel eens een onverwachte tussentijdse bonus kunnen krijgen: een afkalven van de Republikeinse meerderheid tot nog maar één stem.

In dat geval wordt het voor de Republikeinen in de Senaat nog moeilijker er wetten door te krijgen dan het toch al is. Maar net zo belangrijk: ook in de Senaat zullen dan de alarmklokken luiden over het gevaar dat dreigt bij de verkiezingen van 2018. En net als in het Huis van Afgevaardigden zal dan ook in de Senaat bij een aantal Republikeinse senatoren de gedachte opkomen dat je die verkiezingen ook kunt laten schieten.

Lees ook:
Na de overwinning in Virginia zien de Democraten licht aan het eind van de tunnel
De Republikeinen zijn aan het eind van hun Latijn
Trump en Bannon brengen een Republikeinse burgeroorlog dichtbij

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden