De relatie met het Westen heeft een dieptepunt bereikt: hoelang blijft Moskou laconiek?

Beeld AFP

Rusland reageert fel op het uitwijzen van meer dan honderd Russische diplomaten door de VS en de EU. Vooral de economische sancties doen Rusland pijn.

Voor Rusland komt de zoveelste diplomatieke rel zeker niet als een verrassing, maar de reacties zijn er niet minder fel om. Het uitzetten van ruim honderd Russische diplomaten uit de Verenigde Staten en een reeks Europese landen ziet Moskou als 'een provocatie'.

De Russische ambassadeur in de Verenigde Staten is 'teleurgesteld', en volgens senator Frants Klintsevitsj hebben de Amerikanen zo ongeveer de laatste kans laten liggen om de Russisch-Amerikaanse relatie uit het slop te halen. Het Kremlin, dat iedere betrokkenheid bij de vergiftiging in Groot-Brittannië van de Russische oud-spion Sergej Skripal blijft ontkennen, belooft snel met een symmetrisch antwoord te komen.

Niet eerder in de afgelopen drie decennia zijn de betrekkingen tussen Moskou en het Westen zo bedroevend slecht geweest. Daarvoor moeten we terug naar de periode vóór 1985, toen Michail Gorbatsjov de teugels in handen kreeg en zijn hervormingskoers inzette, die binnen enkele jaren zou leiden tot het einde van de Koude Oorlog. En het eind van de huidige verslechtering is nog niet in zicht, zeker niet als westerse landen nieuwe sancties tegen Rusland in gang zetten.

Dat leidt in Moskou niet tot paniek, eerder probeert men met opgeheven hoofd aan te tonen dat sancties geen effect hebben, de economische zelfredzaamheid bevorderen en de populariteit van president Vladimir Poetin alleen maar vergroten. Poetins klinkende overwinning in de vorige week gehouden presidentsverkiezingen zou dat bevestigen.

Tekst loopt verder onder de foto

Een arbeider van het bedrijf Bashneft controleert een olieput nabij het stadje Nikolo-Berezovka.Beeld REUTERS

Technologisch ijzeren gordijn

Toch zijn de gevolgen van de sancties die de afgelopen jaren tegen Rusland zijn ingesteld wel degelijk merkbaar, en ze zullen in de toekomst beslist meer pijn gaan doen. Als represaille voor de Russische annexatie van de Krim en de steun aan pro-Russische rebellen in Oost-Oekraïne is het voor Russische bedrijven lastiger geworden geld te lenen op de internationale kredietmarkt. Dat is vervelend, maar niet onoverkomelijk. Beduidend ernstiger zijn op de langere termijn de gevolgen voor de olie- en gasindustrie. Door de sancties kan Rusland in het Westen niet langer hoogwaardige technologie aanschaffen. De Russische econoom Sergej Aleksasjenko spreekt treffend van een 'technologisch ijzeren gordijn'.

Westerse oliebedrijven als Exxon zien zich door de sancties gedwongen de samenwerking met Russische partners te staken, bijvoorbeeld bij de ontginning van moeilijk winbare fossiele brandstoffen offshore en in het Poolgebied. De inbreng van westerse kennis en technologie is hier essentieel. Dat leidt nog niet direct tot problemen, want bij de huidige, relatief lage olieprijzen is de winning in die omstandigheden niet rendabel. Maar het gevolg op de langere termijn is dat de Russische olieproductie mogelijk al in het komende decennium zal gaan dalen, wat zal leiden tot een significante afname van de overheidsinkomsten. Een verdere algehele technologische achterstand van de Russische industrie ligt eveneens in het verschiet. Ook de ontginning van schaliegas en -olie wordt bemoeilijkt door de afwezigheid van westerse technologie.

Sancties tegen personen

Personele sancties kunnen eveneens serieuze gevolgen hebben. De Russen reageerden aanvankelijk laconiek op de recente publicatie van een Amerikaanse lijst van rijke en invloedrijke Russen, die vrijwel het voltallige kabinet en alle Russische miljardairs omvat, maar in het vage blijft over wat ermee gaat gebeuren. Maar juist die vaagheid baart menigeen zorgen. De lijst, een Amerikaanse reactie op de beweerde Russische inmenging in de Amerikaanse presidentsverkiezingen, is in ieder geval een signaal dat zaken doen met mensen die erop voorkomen een potentieel risico in zich bergt. Wat voor risico, dat zal de tijd leren.

Lees ook: 'VS en EU straffen Moskou met een van de grootste diplomatieke strafmaatregelen van de laatste jaren'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden