De relatie gelijmd

Bijna vijf jaar geleden kwam Bernard de Montferrand als ambassadeur van Frankrijk naar Nederland om de brokken te lijmen die onder zijn voorganger waren ontstaan. Vandaag viert hij Quatorze Juillet, de Franse nationale feestdag. En tegelijkertijd neemt hij afscheid van Nederland.

Louis Cornelisse Remco Pols

Als hoogste diplomatieke adviseur van premier Edouard Balladur had hij tussen 1993 en 1995 een belangrijke stem in de formulering van de buitenlandse politiek van Parijs. Een carrièrediplomaat pur sang, noteerden de Nederlandse kranten. Na zijn opleiding aan de prestigieuze Ecole Nationale d'Administration diende hij zijn land eerder al in Berlijn, de Verenigde Staten en Singapore. Op 1 november 1995 bood Bernard de Montferrand (54) koningin Bea trix zijn geloofsbrieven aan, zoals dat zo mooi heet. De nieuwe Franse ambassadeur in Nederland kon aan het werk.

De Montferrand is een zwaargewicht, en die was toen hard nodig. De ambassadeur trad aan op een moment dat de verhoudingen tussen Frankrijk en Nederland zich op een dieptepunt bevonden. Parijs en Den Haag lagen met elkaar overhoop over de Franse kernproeven op Mururoa en het in Franse ogen veel te liberale Nederlandse drugsbeleid. Een halfjaar eerder had zijn voorganger, Daniel Bernard, in een interview met het dagblad NRC Handelsblad alle vooroordelen van Nederlanders over arrogante Fransen nog eens bevestigd. Wie dat vraaggesprek vandaag de dag terugleest, valt op dat Bernard een aantal zeer rake en vaak ook heel positieve opmerkingen over Nederland maakte. Maar wat was blijven hangen waren zijn uitspraken over zijn privéleven hier.

,,Ik spreek de taal niet, ik ken de namen van de straten niet. Ik heb nog nooit een Nederlandse winkel van binnen gezien. Ik weet alleen dat ze vroeg dichtgaan', zei hij onder meer. ,,Ik heb geen vrienden in Nederland: in achttien maanden ben ik vijf keer bij iemand thuis geweest.' En: ,,Ik werk in Den Haag, ik leef in Montparnasse. Als u moet kiezen bijna elk weekeinde door te brengen in Zwolle of in Amsterdam, kiest u toch ook voor Amsterdam?'

,,Als Parijs morgen besluit om mij terug te roepen, pak ik mijn tandenborstel en ben ik weg', wist Bernard. Dat gebeurde een paar maanden later. Nog eens een paar maanden later zat De Montferrand bij de koningin.

Welke situatie, in de Frans-Nederlandse betrekkingen, trof u bij aankomst aan?

,,Op dit moment zijn de bilaterale betrekkingen bijzonder goed. Het staatsbezoek van president Chirac, een paar maanden geleden, was een groot succes. Maar we moeten niet zeggen: de zaak is in orde. We moeten voor deze basis staan. Anders lopen we het risico dat we terugkeren naar de situatie van 4,5 jaar geleden. We hadden toen een directe confrontatie - waarom? Er was overduidelijk een gebrek aan dialoog. We wisten van tevoren toch wel wat de ander ging zeggen.'

De Montferrand kwam met de opdracht om de verhoudingen te verbeteren en ging energiek aan het werk. Nog in Parijs nam hij al lessen Nederlands op het Institut Néerlandais. Eenmaal in Den Haag was er geen officiële manifestatie of de ambassadeur was aanwezig. Hij liet het imago van Frankrijk in Nederland onderzoeken en benutte elke gelegenheid om het resultaat onder de aandacht te brengen: dat imago viel alleszins mee. Tachtig procent van de Nederlanders vond de Fransen, alle boycotacties vanwege de kernproeven ten spijt, gastvrij en pragmatisch.

In de aanloop naar het staatsbezoek van Chirac begon hij zijn zegeningen te tellen. ,,Frankrijk is een prachtig land, jammer dat er Fransen wonen', riep de Nederlandse minister Annemarie Jorritsma nog in 1996. Vier jaar later constateert De Montferrand dat de politieke relaties weer goed zijn. Zijn bewijs: sinds 1997 bezochten Nederlandse en Franse bewindslieden elkaar over en weer 24 keer. Tot die tijd was twee tot drie keer per jaar al een heel mooie score.

Wat is er de afgelopen vijf jaar in de Frans-Nederlandse betrekkingen veranderd?

,,Twee dingen. Er is aan beide kanten weer de politieke wil om een stevige relatie te hebben. We zaten op een doodlopende weg. Ten tweede: onze benadering van de onderwerpen is veranderd. Beide partijen zijn pragmatischer geworden. Bij de meeste Europese onderwerpen bijvoorbeeld. De Nederlanders zijn veel meer Europa-realisten dan een paar jaar geleden. Ze zijn minder federalistisch ingesteld. En de Fransen hebben de Europese systemen volledig geaccepteerd.'

,,Economisch zitten we nu precies op dezelfde lijn. Ander voorbeeld: Europese defensie. Daar zijn we een stuk dichter bij elkaar gekomen. Een paar jaar geleden zag Nederland geen andere mogelijkheid dan de Navo. Nu zegt het: een Europese defensie is volstrekt verenigbaar met de Navo. En Frankrijk is veel dichter bij de Navo gekomen.'

Wat is er de afgelopen vijf jaar hetzelfde gebleven?

,,De manier waarop de Nederlanders en de Fransen de wereld zien. We hebben allebei onze eigen cultuur, onze eigen belangen, die niet hetzelfde zijn. We zijn erg Nederlands, erg Frans gebleven. Maar tegelijkertijd willen we Europees zijn. Dat is goed. Het is omdat de Nederlanders Nederlands zijn dat ze iets meer te bieden hebben voor Europa. Datzelfde geldt voor de Fransen.'

,,Ik heb het niet over nationalisme', voegt hij eraan toe. ,,Er is een gehechtheid aan de eigen cultuur. Nationalisme heeft een negatieve connotatie.'

Pragmatisme, dat is wat de hernieuwde verhouding tussen Nederland en Frankrijk vijf jaar later typeert, zegt de ambassadeur. Het voorbeeld bij uitstek is de drugsbestrijding. In 1995 verweet Frankrijk Nederland nog een lakse houding, die leidde tot verslaving onder de Noord-Franse jeugd. Een senator in Parijs noemde Nederland een 'narcostaat'. Vijf jaar jaar later zijn er gezamenlijke werkgroepen van politie en justitie en gemeenschappelijke acties tegen 'drugsrunners'. Frankrijk houdt nog altijd vast aan zijn uitzonderingsbepalingen in het Akkoord van Schengen - het mag iedereen aan de grens controleren - maar wie de Frans-Belgische grens van deze zijde wel eens passeert, weet dat dat in de praktijk niet of nauwelijks gebeurt.

Natuurlijk, het blijft een gevoelig onderwerp. De recente uitspraak van de Tweede Kamer die de legale aanvoer van softdrugs bij de coffeeshops bepleit, is in Parijs genoteerd. Evenals de aankondiging van burgemeester d'Hondt van Nijmegen dat hij daarmee een begin maakt, wat Den Haag ook doet.

Wat vindt u van de kameruitspraak?

,,Die onderstreept de dubbelzinnigheid van het Nederlandse beleid. Ik res pecteer de uitspraak: het was een democratische stemming. Ik begrijp de logica: de gedachte is, als je de verkoop legaliseert, je dat ook zou moeten doen met de teelt en aanvoer. De uitspraak demonstreert het probleem van dit beleid. Een officieel veld van weedplanten, is dat verenigbaar met het internationale systeem? Ik betwijfel het. Of eigenlijk: ik betwijfel het helemaal niet: dat is het niet!'

Zal de uitspraak de Frans-Nederlandse betrekkingen belasten?

,,We zullen ermee moeten leven. De regering heeft de uitspraak naast zich neergelegd, voor het moment althans. Maar anders zullen we het op Europees niveau moeten bespreken.'

Zou u iets willen zeggen tegen burgemeester d'Hondt van Nijmegen?

,,Ik neem geen standpunt in over binnenlandse aangelegenheden.'

Is het Nederlandse parlement niet erg eigenwijs?

Hij lacht. ,,Die kwalificatie neem ik natuurlijk niet voor mijn rekening. Mijn opvatting is deze: vier jaar geleden wilde men van Nederlandse kant iedereen ervan overtuigen dat het Nederlandse beleid het beste in de wereld was. Van Franse kant wilde men dat ook. Vandaag de dag is er niet langer de wil te overtuigen dat het eigen standpunt zaligmakend is. We hebben op dit punt nu een goede verstandhouding. We zijn aan beide kanten een stuk pragmatischer geworden. Laten we dat vooral blijven.'

Sinds 1 juli is Frankrijk, voor zes maanden, voorzitter van de Europese Unie. Het wordt een belangrijk half jaar: op de komende top in december, in

Nice, moet er een nieuw Europees verdrag liggen dat de uitbreiding van de unie met een aantal Oost- en Zuid-Europese landen mogelijk maakt. Parijs ziet Den Haag als een belangrijke bondgenoot in de strijd om dit doel te bereiken.

Waarom investeert Frankrijk de laatste tijd zoveel in Nederland, politiek gesproken?

,,Als u naar het verleden kijkt: er zijn weinig landen met een werkelijk wereldwijd buitenlands beleid. Er zijn weinig landen met zulk een verantwoordelijkheidsgevoel en betrokkenheid. Bosnië, Kosovo: Nederland was er. In de 43 jaar sinds het verdag van Rome is het een van de landen geweest die er altijd aan hebben getrokken, een van de weinige landen die steeds verder wilden gaan. Ik noem geen andere namen maar zo zijn er niet zoveel.'

,,Het gewicht van Nederland is groter dan zijn geografische omvang', zegt hij vriendelijk. ,,En het is erg belangrijk om een serieuze groep te hebben om verder mee te werken.'

Frankrijk investeert zoveel omdat de Nederlanders goede Europeanen zijn?

,,Nederlanders zijn serieus en consequent. Wanneer de Nederlanders iets zeggen, doen ze het ook.'

Chirac vond alles bij zijn staatsbezoek geweldig. Kunt u zich voorstellen dat de Nederlanders zich na alle problemen van een paar jaar geleden afvroegen: meent-ie het wel?

,,Ik kan u zeggen: ik bracht die twee dagen in zijn gezelschap door. Hij was erg tevreden over de sfeer die hij aantrof. Ik was bij het diner op het Elysée, in november 1995, met president

Chrirac en premier Kok. Waar we hebben gezegd: we moeten dit stoppen, deze confrontatie brengt ons niet verder. Het heeft vier jaar gekost om zover te komen als we nu zijn. Hij had geen bijbedoelingen, voorzover ik het kan zien.'

Is de veranderde Franse opstelling niet ook een gevolg van de val van de Muur en de hereniging van Duitsland? Zoekt Frankrijk geen bondgenoten in de nieuwe wereld die daardoor is ontstaan?

,,U hebt een goede verstandhouding met Duitsland, nu. Er zijn zoveel koppels, Nederland-Frankrijk is er één, maar het gaat tegenwoordig niet om meer om koppels maar om groepen. Het is niet langer de groten tegen de kleintjes. Het verschilt van onderwerp tot onderwerp. En steeds zijn de coalities zeer divers. We hebben meer bilateraal werk nodig.'

Wordt de hernieuwde liefde van Nederlandse zijde wel voldoende beantwoord?

,,Ik denk het. Zoals ik zei: we zijn van ver gekomen. De standpunten kunnen verschillend zijn, maar ze zijn duidelijk. Als er geen dialoog is, kan er onbegrip ontstaan, maar als er een goede dialoog is, kunnen we iets méér brengen.'

,,Eén voorbeeld nog: defensie. Daar stonden we toch tamelijk ver van elkaar af. Nu werken we intensief samen op het gebied van het marine-transport. Wie had dat een paar jaar geleden kunnen denken? Als ik u dat toen had gezegd, had u me voor gek verklaard.'

Het is nog steeds een fragiele relatie?

Luid: ,,Nee. De culturen verschillen maar de relatie is stevig.'

Vandaag organiseert De Montferrand zijn laatste borrel op de residentie, ter gelegenheid van een belangrijke nationale feestdag in Frankrijk: Quatorze Juillet. En pour dire au revoir, zoals een smal strookje, vastgeniet op de kaart met de uitnodiging, vermeldt. Dit weekeinde vertrekt de ambassadeur, eerst naar Parijs en vandaaruit naar zijn nieuwe standplaats: New Delhi in India.

U kwam hier met de opdracht om de verstandhouding te verbeteren. Vindt dat u daarin bent geslaagd?

,,Het is niet aan mij om daarover te oordelen. Maar ik kan u zeggen dat de afgelopen 4,5 jaar voor mijzelf zeer bevredigend waren.'

Hebt u wel eens een winkel van binnen gezien?

,,Te vaak, volgens mijn vrouw.'

U woonde hier?

,,Natuurlijk.'

Werd u bij mensen thuis uitgenodigd?

,,Vele keren.'

Wat vindt u van de Hollandse keuken?

,,Twee gerechten behoren naar mijn smaak tot de beste in de wereld: Zeeuwse oesters en - misschien een tikkeltje banaal? - rauwe haring.' Hij lacht nog eens: ,,Geserveerd met een goed glas Franse witte wijn, natuurlijk.'

Kunt u de Nederlander typeren?

,,Nee, dat is te ingewikkeld. Hoe langer je in Nederland woont, hoe meer je erachter komt dat Nederlanders zeer complex zijn. Ze zeggen graag: we zijn direct, we doen niet moeilijk. In werkelijkheid is dat niet waar. Nederlanders zijn...'

...goede toneelspelers blijkbaar.

,,Goede verkopers van hun belangen. Nederlanders zijn excellente advocaten van hun eigen zaak.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden