De Regge, een rivier met karakter

De Regge, een van de twee riviertjes in het Twentse Tweestromenland, mag weer vrijuit stromen. De kanalisering wordt ongedaan gemaakt.

Er wordt tegenwoordig wat afgetut met onze rivieren en beken. Eeuwenlang mochten zij hun gang gaan, het waren waters met karakter, die meanderden dat het een lieve lust was. De Regge was er zo een, net als de Dinkel, in het Tweestromenland van Twente.

Maar op een zekere dag raakte de liefde bij de mens voor rivieren en beken bekoeld. De 'waterwolf' moest worden getemd. De liniaal kwam er bij: men sneed de bochten bij (of af), verbreedde de waterweg en versterkte en verhoogde de walkanten. Ook de Regge ontkwam niet aan het lot dat eufemistisch 'kanalisatie' werd genoemd. Sinds 1935 zijn alle meanders van de kronkelaar afgesloten. Daardoor bleef nog maar 17 kilometer van de oorspronkelijk ruim 70 kilometer lange Regge over. Hoe sneller het water werd afgevoerd, hoe beter het de mens uitkwam. Overstromingen, die voorheen als welkome gebeurtenissen werden begroet omdat ze de akkers in de winter bevloeiden en vruchtbare slib op het land achterlieten, werden door de ingrepen aan banden gelegd. De laagjes blub waren niet meer nodig, de boer had inmiddels de beschikking over kunstmest.

Met de intensivering van de landbouw vroeg ook de waterhuishouding om aanpassingen. De plaatselijke voorzieningen stamden nog uit de tijd dat ze hoofdzakelijk door een legioen werklozen werden uitgevoerd en functioneerden niet optimaal meer. De boer haalde zijn oogst liever binnen met droge voeten in plaats van op lieslaarzen en dat vroeg om diepere ontwatering. Bovendien konden steden en dorpen die na de oorlog uitbreidden, hun afvalwater niet meer kwijt en loosden dat op beken en slootjes. Dat zorgde voor wateroverlast en vervuiling van de waterwegen. En zo werd ook de Regge een smeerpijp.

Daar was natuurlijk wel wat aan te doen: de waterschappen! Eeuwenlang waren die al verantwoordelijk voor het beheer van stromend en stilstaand water en de beveiliging van het land. In 1965 kreeg het waterschap dat het stroomgebied van de Regge bestierde, van de provincie Overijssel de taak om de rivieren te verschonen. In recordtempo (15 jaar) werden liefst 26 zuiveringsinstallaties gebouwd, die het rioolwater onder handen namen voordat het in beken en sloten werd geloosd en daarna in de rivieren terecht kwam. De resultaten mochten er zijn: rond 1980 zwommen er zelfs weer vissen in de Regge en in de aanvoerbeekjes.

Dat was niet de enige verandering in het denken over rivieren. Eind vorige eeuw werd vastgesteld dat rivieren weer zo veel mogelijk moesten meanderen. Voor de Regge dient dat ideaal in 2020 gerealiseerd te zijn. Ook moet de Regge zijn naam (vermoedelijk afkomstig van het Latijnse woord rigare, overstromen) eer aandoen en weer regelmatig buiten zijn oevers treden. Zo wordt meer water in het gebied vastgehouden. Daarvoor hoeft de rivier helemaal niet zo breed te zijn - want hoe breder het profiel, hoe groter de kans dat de rivier dreigt op te drogen en nauwelijks meer stroomt. Tussen Rijssen en Enter zie je dat nu nog: de Regge ligt er soms een beetje doods bij, ook in het winterseizoen.

De 'nieuwe' Regge, zo heet het in de beleidsvisie, gaat straks weer vrij stromen. Dode armen die in de vorige eeuw werden afgedamd, komen nu beetje bij beetje weer tot leven en gaan opnieuw deel uitmaken van de hoofdstroom. Agrariërs, natuurontwikkelaars en waterbeheerders, die aanvankelijk veel moeite hadden om elkaar te accepteren, proberen elkaar te vinden in herstelprojecten, zoals bij 't Exoo. Daar liet een biologische boer een deel van zijn land omvormen tot nieuw natuurgebied en past 'periodieke overstromingen' in het nieuwe denken. De natuur krijgt een nieuwe kans. De grutto, de kievit en de ijsvogel hebben hun plekje al gevonden. En de Regge wordt weer een rivier om trots op te zijn. Zoals de mensen in de streek zingen: 'Er ligt tussen Dinkel en Regge een land, ons schone en nijvere Twente'. Hoewel, er kan ook zo maar een andere wind gaan waaien.

Wordt er eigenlijk nog gewandeld, zult u zeggen? Daar zijn we in het bovenstaande verhaal voortdurend mee bezig. Loop maar eens een stukje Reggepad mee en zie wat de rivier is overkomen in de afgelopen anderhalve eeuw. Neem eens de etappe van Rijssen naar Enter en kijk wat er met de Regge is gebeurd in de loop der tijd. De dode armen en benen van de rivier die als nutteloos in het landschap verkommeren. De rechte waterloop die hier en daar nog moet worden ontdaan van zijn kades en walkanten. De hoogtes en laagtes waar het rivierwater mee kan spelen en die weer variatie aan het Twentse landschap geven. De bedrijvigheid die terugkeert langs de Regge, zoals rond de Pelmolen in Rijssen of bij de scheepswerf Enter waar straks weer traditionele platbodems (zompen) worden gebouwd. Bedenk hoe het zal zijn als de 'Regt door Zee' straks verder de Regge kan afzakken - niet meer gestuit door een stel stuwen.

De Regge meandert weer.

Regge- en Dinkelpad Wandelroute van 2011
Waarom?

Het Regge- en Dinkelpad is uitverkoren tot Wandelroute van 2011. Het pad geeft de wandelaar een mooi beeld van het karakteristieke Twentse landschap en van de ontwikkelingen die de beide rivieren de laatste anderhalve eeuw hebben doorgemaakt.

Regge- en Dinkelpad

Het Reggepad is een meerdaagse tocht van 84,5 km, die loopt van Ommen stroomopwaarts tot Diepenheim, Het Dinkelpad (77 km) loopt van Gronau (Duitsland) naar Denekamp. Het Regge- en Dinkelpad is ontwikkeld door Rob Wolfs en Sietske de Vet (Routewerk) in opdracht van het Waterschap Regge en Dinkel (www.wrd.nl). De route van beide paden is in twee richtingen gemarkeerd met wit-blauwe strepen en pijlen. De beide routes zijn beschreven in één gids, samen met informatie over openbaar vervoer en overnachtingsmogelijkheden. De gids kost €13,50 in de reisboekhandel en bij de VVV.

Begin- en eindpunt

Wij liepen de etappe van Rijssen naar Enter, 10 km lang inclusief de aanlooproutes in beide plaatsen. In Rijssen voert die vanaf het NS-station naar de Pelmolen aan de Regge, in Enter naar het centrum (bushalte).

Openbaar vervoer

Rijssen ligt aan de spoorlijn Deventer-Almelo. Tussen Enter (halte Rijssenseweg) en NS-station Rijssen rijdt bus 91 van Syntus tweemaal per uur, behalve op zondag.

Horeca

Er is horeca in Rijssen bij het NS-station en in het centrum van Enter. Op het erf van 't Exoo is een boerderijwinkel met eigen biologische producten.

Bijzonderheden

De Pelmolen bij Rijssen stond vroeger als poldermolen in de Beemster (NH) en verhuisde in 1752 naar Twente. Bij de molen ligt een replica van de Enterse zomp, een platbodem waarvan er vroeger in Oost-Nederland honderden voeren. De 'Regt door Zee' is net als alle zompen gebouwd in Enter. Daar wordt gewerkt aan nieuwe replica's.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden