De redelijke mening

Van het succesvolle satirische tv-programma Koefnoen verschijnen drie seizoenen op dvd. Een box vol boosheid en mening. „In alles wat je veroordeelt zit een deel van jezelf.”

Aan het eind van veertien uur ’Koefnoen’ op dvd, drie seizoenen verzameld, is één persoon amper aan het woord geweest: Geert Wilders. Verdonk, Balkenende, Pronk, Rutte, allerlei politici duiken regelmatig op in de satirische werkelijkheid die Paul Groot en Owen Schumacher met hun team wekelijks uit de hoge hoed toverden. Wilders slechts eenmaal.

Groot: „Op de een of andere manier voel ik een weerstand iets met hem te doen. Wilders vindt het zelf zo prachtig. Hij gooit opzettelijk een grote steen in de vijver. Ik denk dan: laten we het maar eens níet oppikken.” Schumacher: „Hij voelt zich slachtoffer van de media, alsof er een hetze gaande is. Wij willen hem de extra aandacht niet geven.”

Wilders noemde onderdelen van Koefnoen ’erg links’, zoals de persiflage van Balkenende en president Bush. Maar het is lastig om uit de bonte verzameling van scènes de stemvoorkeuren van de makers af te leiden. Groot: „Bij sommige issues neig ik meer naar rechts, bij andere naar links. Uit een onderzoek naar alle humoristische programma’s bleek dit jaar dat wij in het midden zitten. Dat is niet expres, zo zijn we gewoon. De redelijke mening.”

In 2003 riep premier Balkenende op tot meer respect voor het Koningshuis. Het moest afgelopen zijn met grappen of parodieën. Wat dat betreft is het rustiger geworden. Schumacher: „Misschien omdat je je daar ook niet heel populair mee maakt? Donner en Balkenende hebben behoorlijk hun neus gestoten. De algehele reactie was: blijf met je poten van onze satire af.” In het BNN-programma ’Egoland’ werd het koningshuis uit klei geboetseerd. Schumacher en Groot zaten toen nog bij ’Kopspijkers’ aan de cabarettafel van Jack Spijkerman. „Wij hebben ons die kwestie wat toegeëigend. Ze kwamen aan satire en wij dachten: hop, eroverheen, want misschien zijn wij hierna aan de beurt.”

Daarbij gaf het koningshuis aanleiding genoeg. „Margarita rolde met Edwin de Roy van Zuydewijn over straat, Máxima was vrij omstreden, je had de kwestie rond Mabel en Klaas Bruinsma. En allemaal vonden ze wel dat hun huwelijk op televisie moest worden uitgezonden en dat daar hele steden voor moesten worden afgezet. Dan kun je hem krijgen ook. Wij zijn nooit begonnen, het was altijd in reactie op het nieuws.”

Zo is het privacybeleid van Koefnoen. Schumacher, ooit afgestudeerd in de rechten en werkzaam geweest als privacydeskundige bij de politie, valt nooit iemand lastig die daar niet om vraagt. „Dat komt ook voort uit mijn eigen behoefte aan privacy. Maar zodra iemand doelbewust voor de camera springt is het anders.” Grappen met de verborgen camera zijn aan hem niet besteed.

Groot: „We willen sowieso argeloze voorbijgangers niet tot last zijn. ’O, zitten we op uw plek mevrouw, we gaan zo weer weg hoor’.” Ook laten ze de filmset altijd piekfijn achter. De zakdoekjes die bij de Blüf-parodie het beeld uitwaaien, hebben Schumacher en Groot eigenhandig uit het riet gevist. „Wij zijn verschrikkelijk keurig.” Die ’afschuwelijke’ Blüf-teksten schreeuwden om een ’pittige variant’. „Ook een illusie te denken dat mensen horen dat het een masturbatienummer is geworden. Dat is nauwelijks opgepikt.”

Als spoorzoeker Derk Bolt van ’Spoorloos’ bij de uitreiking van de Televizierring een sneer uitdeelt naar zijn ex – ’zorg jij voor de kinderen schat?’ – en zo zelf zijn privéleven voor de camera trekt, mag hij best terecht worden gewezen. In Koefnoen eindigt de uitgerekte zoektocht naar de allang gevonden Conchita Martinez met de opmerking dat Bolt zijn eigen kinderen vijftig weken per jaar in de steek laat.

Zo krijgen meer bekendheden direct commentaar op hun handel en wandel, vooral als dat inconsequent is. Ex-minister van financiën Gerrit Zalm, die zijn eigen Zalm-norm laat varen en aan de slag gaat bij de schreeuwerige DSB Bank. Of Chris Zegers die voor zijn reisprogramma giechelend de wereld overreist zonder aan het klimaat te denken. Schumacher: „Voor Floortje Dessing geldt dat nog meer, met haar fair trade-winkel. Dat boekje van haar, ’100 wereldplekken die je gezien moet hebben’, het is zo hysterisch. „Alsof ik zonder die reizen een saaie drol ben.” Groot: „Allemaal commercie.”

Ipie uit Amersfoort, die haar levensstijl uit de Margriet haalt, was in het echt kandidaat in het tv-programma ’Schoondochter Gezocht’. „Donkerrood haar, afgezakte blossen op de wangen, geen oogmake-up, bijna geen wenkbrauwen en een forse felrode bril. Ja, dat is geweldig.” Ze debuteerde toen Koefnoen op de Huishoudbeurs draaide, en ontwikkelde zich tot een wat tragische figuur die zelf de slingers ophangt. Groot: „Ze probeert tegen de klippen gelukkig te zijn. Don’t we all.”

Volkomen tegengesteld aan haar is het hippe, egocentrische, statusgevoelige stel Joris en Monique, waarvan Schumacher voorbeelden op het schoolplein zag toen hij in Hilversum woonde. Zo zit Koefnoen vol sociale wereldjes waar je niet bij zou willen horen. „In alles wat je veroordeelt zit een deel van jezelf. Iedereen is gevoelig voor wat anderen vinden. Het is ook geforceerd om te zeggen dat je anti-modieus bent, zoals Youp van ’t Hek, die al twintig jaar dezelfde broek en bretels draagt. Sneu, want er zijn ook leuke trends.”

In de wereld van Koefnoen is vrijwel niemand authentiek. Iedereen laat zich leiden door ideeën van buren, vrienden, media, reclames.

Schumacher: „We zijn allemaal speelbal van de media, dat is de grondtoon van alles wat we in Koefnoen doen. Of het nou televisie, film, bladen of kranten zijn. Steeds weer moet je keuzes maken, en dat vindt iedereen moeilijk.”

Koefnoen oogt subtieler dan het cabaret van Kopspijkers was. Groot: „Wij verpakken onze boodschap graag. Zoals de relatie tussen Wouter Bos en Jan Pronk precies paste in de parodie op de film ’Marathon Man’.” Nachtmerrie-tandarts Pronk neemt Bos onder handen in een angstaanjagende scène. „Als het goed is vallen parodie, boodschap en imitatie precies samen. Kopspijkers was directer en misschien toegankelijker, maar niet per se harder. In Koefnoen zit evenveel boosheid en mening, alleen in een andere vorm.”

Wat Groot en Schumacher doen, mag geen satire heten, vond Harm Edens van het programma ’Dit Was Het Nieuws’: ’Daarvoor zijn ze van nature te mild’. Groot: „Wij vinden het prettig ons te verschuilen en standpunten met een masker op uit te venten. Dat het daardoor geen satire is, is onzin.” Groot heeft graag houvast aan een vormvaste identiteit. „En liefst die van een ander. Als je gewoon als jezelf gaat zitten, moet je iets extra stevigs zeggen om het leuk te maken. Vaak denk ik dan: maar dat vind ik helemaal niet. Wij zijn te genuanceerd.”

Allebei gaan ze de komende tijd aan de slag met andere projecten. Groot denkt aan een film van het theaterprogramma ’Stessen’, met Schumacher, Plien van Bennekom en Bianca Krijgsman. Schumacher denkt aan documentaires over satire in andere landen en over vervalsingen, wat een fascinatie is. Serieuzer werk vereist geen andere instelling dan Koefnoen. Schumacher: „Uiteindelijk is de ironische blik niets anders dan verbazing over de wereld.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden