OPINIE

De redding van Groningen begint niet met de warmtepomp

null Beeld ANP
Beeld ANP

Aardgasvrij bouwen zal Groningen en het klimaat nu niet helpen. Aardgasarm bouwen wel, betogen Arie en Martin Kroon, respectievelijk consultant energiebesparing en oud-projectleider verkeer, milieu en energie.

De milieubeweging wil hele woonwijken versneld én gedwongen van aardgas afkoppelen. Bewoners moeten zelf maar verzinnen hoe ze warm blijven. HR-ketels moeten eruit en dure warmtepompen erin.

Woningeigenaren en huurders hebben geen keus, willen wel los van het gas, maar worstelen massaal met de vraag: hoe dan? Aardgas afsluiten, mag dat zomaar, wie gaat dat betalen? Onze vraag is: miljoenen bestaande woningen gedwongen aan de warmtepomp, is dat werkelijk de duurzame oplossing voor Groningen en het klimaat?

Als we een dergelijk voorstel klakkeloos uitvoeren, dreigen miljarden euro’s uitgegeven te worden aan maatregelen die het klimaat niet beschermen en Groningen niet helpen. Aardgasvrij is in de beeldvorming en in het beleid tot dé redding van Groningen en het klimaat verheven. Dat beeld klopt niet: vergeleken met grotere gasverbruikers als tuinbouw, industrie en centrales, kunnen aardgasvrij te maken huizen tot 2030 weinig aardgas besparen. Verwarmen zonder aardgas is niet simpelweg een knop omzetten. Alleen in goed geïsoleerde huizen met vloerverwarming zijn warmtepompen toepasbaar. Dat vergt ingrijpende verbouwingen, zeker in vooroorlogse huizen.

Hardnekkig misverstand

Geluidhinder, binnenklimaat, terugverdientijden en levensduur vallen tegen. Eerlijke informatie daarover ontbreekt. Een warmtepomp verdubbelt je stroomverbruik. De CO2-reducties die de gelikte folders beloven, worden in de praktijk niet waargemaakt. De elektriciteit voor deze pompen wordt immers voor 83 procent (2017) met aardgas en steenkool geproduceerd.

Ook met je eigen zonnepanelen – een rendabele investering, vooral doen! – wordt een warmtepomp niet nul-CO2, een hardnekkig misverstand. Onze zonnestroom gaat al 25 jaar gewoon het net in. Warmtepompen (én Tesla’s) draaien dus indirect op aardgas en steenkolenstroom, met tweederde rendementsverlies tussen centrales en stopcontact. Ze helpen Groningen nu niet, wel rond 2030, maar dan is de gaswinning al gestopt.

Op papier lijkt aardgasvrij simpel, maar de warmtepomptechniek is complex. De installatiebranche is er nog niet klaar voor, de bouw ook niet. Voor de geplande ombouw van duizend woningen per dag tot 2050 ontbreekt de capaciteit, want sinds de crisis zijn tienduizenden ervaren vakmensen uitgestroomd of ontslagen. Ombouw van miljoenen huizen naar all electric of energieneutraal zal falen als de bouw en installatiebranche niet snel de ontbrekende kennis, expertise en menskracht vergroten. Dáár ligt de grootste uitdaging voor Diederik Samsom en Doekle Terpstra, die deze omschakeling begeleiden.

Verplicht radicale energiebesparing

Conclusie: de eerste prioriteit moet niet aardgasvrij maar aardgasarm zijn. Pak eerst de grootste verspillers en grootverbruikers aan, bijvoorbeeld slecht ingeregelde installaties, kantoren, glastuinbouw. Verplicht niet-­fossiele stroomproductie (zon-op-dak/wind-op-land), verplicht radicale energiebesparing en maximale isolatie. En blijf energiezuinig bewonersgedrag stimuleren, daar valt veel te winnen.

Zuinige HR-ketels verbieden en warmtepompen verplichten: dergelijke ingrijpende besluiten met onzekere (milieu)gevolgen mogen niet zonder een degelijke milieueffectrapportage genomen worden. Stel voor dat je autobezit, vlees eten of vliegreizen zou verbieden. Zoiets zou maatschappelijk en politiek-juridisch geen kans maken. Aardgasvrij wonen is nog ingrijpender.

De energietransitie kost in Nederland tot 2050 circa 200 miljard euro. Overhaaste, ondoordachte verboden en geboden die hun doel missen maar wel de burger hard raken, zullen het draagvlak daarvoor op voorhand aantasten.

Lees ook: Stappenplan voor gasvrij wonen

Milieudefensie presenteert een 'routekaart', op basis van rekenwerk van Ecorys en ingenieurs van DWA, om dik 7 miljoen huizen (en 600.000 kantoren) straks te verwarmen. Die is bedoeld als handreiking aan de hele woonsector.

De nieuwe megaklus van Diederik Samsom: huizen zonder aardgas

Diederik Samsom is terug, als groene adviseur en commissaris bij staatsenergiebedrijf EBN én als onderhandelaar voor het landelijke klimaatakkoord. Zijn missie: aardgasvrije woonwijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden