De rechtszaak tegen Siert Bruins (92) is een mirakel

Oorlogsmisdadiger leek te ontkomen, maar staat nu terecht voor moord op verzetsman

Altenbreckerfeld kwam in 1979 in opstand. Want het Duitse Openbaar Ministerie had het in zijn hoofd gehaald om een van de dorpsbewoners te vervolgen. Voor de moord op twee Joodse broers. In 1945. Die dorpsbewoner was Siegfried Bruns. Het was een eervolle man, vond het dorp. Lid van de schutterij, ouderling in de plaatselijke kerk, succesvol met z'n bedrijf in tuinhekken. Maar de handtekeningenactie die de dorpsbewoners organiseerden haalde niets uit. Bruns werd vervolgd en veroordeeld. Tot zeven jaar cel, voor medeplichtigheid aan de moord op de broers. Na vijf jaar werd hij vrijgelaten. Toen was hij 64 jaar oud.

Nu is Bruns 92 jaar en verschijnt hij opnieuw voor de rechter. Weer voor moord. Op verzetsman Aldert Dijkema. In september 1944.

Dat die rechtszaak in de Duitse stad Hagen maandag begint, mag welhaast een mirakel heten.

Niet omdat Altenbreckerfeld opnieuw in opstand is gekomen - een handtekeningenactie bleef uit dit keer. Wel omdat Bruns lange tijd de dans leek te ontspringen.

Siegfried Bruns heet eigenlijk Siert Bruins. Geboren te Vlagtwedde. Ook wel bekend onder zijn bijnaam: het beest van Appingedam. Die bijnaam had alles te maken met zijn rol bij de Sicherheitsdienst in Delfzijl in de oorlogsjaren. In 1941 meldde Bruins zich aan bij de Waffen-SS. Hij vocht aan het oostfront, raakte gewond, en belandde uiteindelijk in Delfzijl.

Meer dan zestig jaar geleden, in 1949, stond Bruins in Nederland al terecht voor, onder meer, de moorden op de 37-jarige boer Aldert Dijkema en de Joodse broers Sleutelberg. Hij werd ter dood veroordeeld. Bij verstek, want Bruins was in de laatste dagen van de oorlog naar Duitsland gevlucht. Zijn doodvonnis werd later omgezet in levenslang.

Het was met name aan de druk van de voormalige Groninger verzetsbeweging - die Bruins wisten op te sporen - en nazi-jager Simon Wiesenthal te danken dat de Duitse justitie eind jaren zeventig besloot vervolging in te stellen. Dat leidde tot de veroordeling in 1980 voor medeplichtigheid aan de moord op de broers Sleutelberg. De dood van Dijkema werd Bruins niet ten laste gelegd omdat dat volgens de Duitse justitie niet om moord ging, maar om doodslag. En daarmee was de zaak verjaard.

Daar denkt justitie in Duitsland nu anders over. De dood van Dijkema was moord, is de overtuiging van de aanklagers. Dat is vooral te danken aan de Nederlandse journalist Gideon Levy. Die maakte vorig jaar een documentairereeks over de laatste Nederlandse oorlogsmisdadigers en wees de Duitse aanklagers in Hagen op Bruins en de dood van Dijkema. Al uit het Nederlandse vonnis uit 1949 is op te maken dat Dijkema met voorbedachten rade werd gedood. Verzetsman Dijkema - die Joodse onderduikers hielp - werd in de boerderij van zijn ouders in het Groningse Bierum opgepakt. Bruins en zijn Duitse kompaan August Neuhäuser zetten Dijkema in een auto en reden richting Appingedam. Onderweg gaven ze hem de opdracht uit te stappen. "Geh mal eben pissen", zeiden ze tegen hem. Dijkema liep weg, en werd - zegt het vonnis uit 1949 - door beide mannen minstens vier keer in zijn rug geschoten.

De komende weken moet duidelijk worden of die toedracht ook nu nog bewezen kan worden. Dat Bruins erbij was toen Dijkema werd doodgeschoten staat vast. Dat vertelde Bruins vorig jaar zelf, in een interview met een Duits tv-programma - tot grote ergernis van zijn advocaat. Maar Neuhäuser zou geschoten hebben, niet hij. Zijn advocaat vertelde vorige maand dat Bruins tijdens het proces zal zwijgen.

Heeft u ergens spijt van, vroeg Gideon Levy toen hij vorig jaar met Bruins sprak. "Ach, wat heisst spijt?", antwoordde Bruins. "Het moet eens uit zijn met al die wroeging."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden