De rechter is in Mali ver te zoeken

Er is in het land maar één rechtbank die de misdaden van djihadisten kan bestraffen

BAMAKO/TIMBOEKTOE - De djihadisten, die het noorden van Mali bezet hielden, zijn begin vorig jaar door Franse militairen verdreven, terug de woestijn in. Nu is het zaak de scherven bij elkaar te vegen en te zorgen dat de slachtoffers van het islamistisch regime recht wordt gedaan. Maar volgens Deme So, een mensenrechtenorganisatie in de hoofdstad Bamako, is de kans dat dit werkelijk zal gebeuren uiterst klein.

Het rechtssysteem in het noorden van Mali is in het voorjaar van 2012 volledig ingestort: na de invoering van de islamitische sharia zat er voor de zittende rechterlijke macht niet veel anders op dan de benen naar het zuiden te nemen.

Niamoye Alidji vertegenwoordigt Deme So in het noordelijk gelegen Timboektoe. In de woonkamer van haar huis telt ze de slachtoffers - allen afkomstig uit haar directe omgeving - die ze met naam en toenaam geregistreerd heeft in een lijvig boek. Het zijn er 51. Daar zitten eigenaren van vernielde winkels tussen, maar ook slachtoffers van amputatie en verkrachting. "In het hele land is maar een rechtbank die zich met dit type zaken bezighoudt," aldus Alidji. "Die bevindt zich twee dagreizen verderop in Bamako. Het is praktisch en financieel onhaalbaar om slachtoffers daar naar toe te krijgen. Nog afgezien van het feit dat met name verkrachte vrouwen er heel moeilijk toe te bewegen zijn om aangifte te doen."

Aisha Cissé is een van de weinige verkrachtingsslachtoffers die wel bereid is om een verklaring af te leggen in rechtbank. Cissé, moeder van zes kinderen, werd door de djihadisten tijdens de vastenmaand opgepakt omdat haar armen niet voldoende bedekt waren. Ze werd een nacht lang vastgehouden en door drie van hen verkracht. "Vervolgens heeft mijn man me verstoten," vertelt Cissé. "Mensen in Timboektoe verklaren me voor gek, omdat ik mijn mond niet houd. Maar door te praten, kan ik me bevrijden van wat er is gebeurd."

Oumar Sangaré maakt deel uit van een netwerk van advocaten dat zich inzet voor slachtoffers van de djihad. Hij vreest dat het een jaar of drie zal duren voor de aangewezen rechtbank in Bamako klaar is om een zaak als die van Aisha Cissé in behandeling te nemen.

"In Timboektoe en Gao is inmiddels een begin gemaakt met de wederopbouw van het rechtssysteem," zegt Sangaré, "Maar dat stelt nog niet veel voor en de competentie om dit soort zaken aan te pakken ontbreekt."

Bijkomend probleem is dat de magistraten die in de toekomst verantwoordelijk zullen zijn voor de rechtsgang in het noorden, zich in het verleden schuldig hebben gemaakt aan corruptie. Het gerechtelijke apparaat van Mali - zowel in het noorden als in het zuiden - is niet alleen hemeltergend traag, het is ook hoogst onbetrouwbaar.

Seydou Cissé, procureur van de rechtbank in Timboektoe, kijkt ongemakkelijk weg als hem gevraagd wordt wat er moet gebeuren om het disfunctioneren van de oude gerechtsdienaren te verbeteren. "Mensen die beweren dat er sprake is van corruptie, hebben ooit een proces verloren en zijn niet in staat dat te accepteren," verklaart de procureur in de kale kantoorruimte die als tijdelijk onderkomen dient.

Advocaat Oumar Sangaré geeft blijk van meer realiteitszin: "De strijd tegen corruptie zal heel veel tijd vragen. We zitten opgescheept met een juridisch systeem dat al zo is sinds Mali bestaat. Daarin kan alleen daar stap voor stap verandering worden gebracht."

Die verandering zal voor de slachtoffers van de islamistische bezetting hoe dan ook te laat komen.

VN-vredesmacht ondersteunt wederopbouw gerechtelijk apparaat
De Malinese overheid wordt bij de wederopbouw van justitie en het naleven van mensenrechten ondersteund door Minusma, de VN-vredesmacht waaraan ook het Nederlandse leger een bijdrage levert.

Volgens Guillaume Ngefa, hoofd van de afdeling mensenrechten van Minusma, richten de inspanningen zich voornamelijk op het versterken van de capaciteit van het gerechtelijk apparaat. Daarnaast zorgt Minusma ervoor dat de gerechtshoven en gevangenissen in het noorden, die door djihadisten met de grond gelijk zijn gemaakt, herbouwd worden.

"Met het bestrijden van corruptie houden we ons niet bezig", zegt Ngefa: "Dat is een politieke kwestie waar we ons niet in kunnen mengen. Het ministerie van justitie heeft daar zijn eigen structuren voor."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden