Opinie

De ratio sterft in de politiek een langzame en zachte dood

Lex Oomkes Beeld Maartje Geels
Lex OomkesBeeld Maartje Geels

Toen Geert Wilders met zijn film 'Fitna' bezig was, deed het toenmalige kabinet onder leiding van Jan Peter Balkenende er alles aan om vertoning van de film te voorkomen. Het aanzien van Nederland in de wereld zou ernstig in gevaar komen, mocht de film worden uitgezonden.

De werkgeversorganisatie VNO-NCW droeg haar steentje bij. De Nederlandse exportpositie stond zwaar onder druk door de mogelijkheid van vertoning van een islamvijandige film.

In 2005 dreigde het licht in Nederland uit te gaan. Althans volgens de toenmalige minister van economische zaken Laurens Jan Brinkhorst. Een Nederlands nee bij het referendum over de Europese grondwet zou dit land terugstorten in de donkerste periode van de Middeleeuwen.

De Nederlandse export heeft sinds de publicatie van 'Fitna' nieuwe records geboekt en van de voorspelling van Brinkhorst is sinds het voor het toenmalige kabinet desastreus verlopen referendum ook nooit meer iets vernomen.

Hel en verdoemenis
Hel en verdoemenis voorspellen is populair in de politiek. Wat zal er allemaal volgens zijn Republikeinse partijgenoten niet aan akeligs gebeuren mocht Donald Trump het Witte Huis intrekken? De Britse premier David Cameron voelt zich kennelijk zo in het nauw gedreven dat hij de dreiging van een nieuwe oorlog in Europa nodig heeft om zijn argumenten voor een Brits lidmaatschap van de Europese Unie kracht bij te zetten.

Dreigen is in de politiek van alle tijden, hoe grotesk het dreigement ook. Toch lijkt zelfs het laatste beetje rationaliteit inmiddels het discours verlaten te hebben. Tegenwoordig gaat het licht uit, dreigt er een nieuwe oorlog of in ieder geval totale chaos en, mocht dat niet genoeg zijn, een definitieve terugval van de ganse natie in bittere armoede.

Of de afzender van het voorspelde onheil ook een gezaghebbende afzender is, doet daarbij volstrekt (niet meer) ter zake. Het belang van bijvoorbeeld studies van min of meer gezaghebbende instituten is bijvoorbeeld volledig verdwenen. Zie bijvoorbeeld de discussie in Groot-Brittannië over de mogelijke negatieve dan wel positieve effecten van een Brexit.

Gezag hebben
Vele instituten, van belanghebbenden tot neutrale, rekenden die effecten door. Algemene teneur: als je slim bent blijf je lid van de Europese Unie.

Maar hoeveel rapporten ook en hoe gezaghebbend en belangeloos het onderzoekende instituut, op de conclusies wordt al lang geen acht meer geslagen.

Gezag hebben betekent bijna tot helemaal niets meer in de politieke discussie. Het gezag is ook behoorlijk eenzijdig samengesteld. Vrijwel altijd gaat het om het gezag belangwekkende uitspraken over de economie te kunnen doen.

Politieke discussie
Ooit was de economie ook inderdaad het centrale element in de politieke discussie, maar die tijd ligt inmiddels achter ons. Definitief lijkt het soms.

Hele andere aspecten strijden in de huidige politieke discussie om de nadruk. Ongrijpbaarder zaken als identiteit, onvrede of soms angst voor het komende.

Ver weg van wat Jürgen Habermas noemde de herrschaftsfreie Kommunikation mündiger Menschen. Dat ideaal is nooit bereikt, maar - triester wellicht - het ideaal is momenteel onbereikbaarder dan het een tijd lang voor de optimist leek. Na de ideologieën sterft nu ook de ratio in de politiek een langzame en zachte dood.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden