'De Randstad kan aantrekkelijker worden door meer natuur'

Minister De Boer heeft de ruimtelijke ordening hoog op de agenda gezet. De vierde nota - de 'blauwdruk' die Nederland ruimtelijk indeelt - gaat al weer zeven jaar mee. In tegenstelling met de tijd dat 'spreiding' van rijksdiensten en bedrijvigheid over heel Nederland hoog scoorde, is politiek Den Haag nu erg gefocussed op het economisch centrum van ons land. Wat moet er gebeuren met het Groene Hart, het Westland, de Randstad? In oktober hield Trouw een ronde langs de Tweede Kamerfracties. Nu komen betrokken mensen en belangengroepen aan bod. Aflevering 4: pleidooi van de voorzitter van het Wereld Natuurfonds, Ed Nijpels

JAN SLOOTHAAK

De steden richten zich op woningbouw, maar dat is in Nijpels' ogen onvoldoende. “De leefbaarheid van het Groene Hart is net zo belangrijk als de revitalisering van de binnensteden. Mensen willen een aantrekkelijk woongebied. Waarom trekken bedrijven naar Breda? Om de files te ontwijken en omdat ze halverwege Antwerpen en de Randstad zitten. Maar vooral omdat de mensen daar kunnen wonen in combinatie met een fraaie natuur”, aldus de oud-burgemeester van Breda. In zijn ogen kan de Randstad aantrekkelijker worden door meer natuur. “Maar de steden doen niet mee aan die discussie, ze roeren zich niet.”

Aan het WNF ligt het niet. Die lanceerde met de ANWB onlangs het spraakmakende rapport Groen Hart? Groene Metropool, met een pleidooi voor het ontwikkelen van twee keer zo veel natuur (bos, moeras) als nu. Dat kàn, nu er landbouwgronden vrijkomen door marktontwikkelingen. Voorwaarden zijn: bereikbaarheid, toegankelijkheid en grootschaligheid, zodat er in zo'n natuurgebied ook wat te 'beleven' valt. Nijpels: “Geen natuur achter prikkeldraad. Uitzonderingen daar gelaten.”

De steden mogen zich stil houden, anderen doen dat niet. De filosoof Hans Achterhuis vindt dat Nijpels en ANWB-directeur Paul Nouwen te laatdunkend doen over het eeuwenoude cultuurlandschap en vroeg zich af of “de heren wel eens hebben gewandeld, gefietst of geschaatst in het Groene Hart.” Boeren toonden zich verontwaardigd over Nijpels' - in hun ogen denigrerende - opmerking over een desert of cows.

Elke suggestie dat hij de landbouw wil kleineren, wimpelt Nijpels af. “Ik vind een weiland met koeien net zo goed prachtig. Het gaat niet om de vraag wat fraai is, maar wat natuur is. Verweving van landbouw en natuur is moeilijk. Een boer is in principe bezig met een mono-cultuur, alleen granen, bonen, aardappelen, gras en dat strookt niet met echte natuur.” Het WNF is níet tegen natuurbeheer door boeren, bijvoorbeeld het beheer van houtwallen. “Het is niet zo dat wij zeggen: de boeren moeten weg om plaats te maken voor de natuur. Maar het is een voldongen feit dat er landbouwgrond vrij komt. Trouwens, 25 procent van de boeren zegt te denken dat ze er een punt achter moeten zetten. Het enige wat wij doen is zeggen dat je daarvoor in de plaats natuur kunt ontwikkelen. Dat is de beste waarborg tegen allerlei ongewenste ontwikkelingen. Nu wordt steeds meer van het Groene Hart afgeknabbeld.”

De doelstelling van het WNF is het terughalen van volwaardige natuur. Ambitieus is dat nauwelijks, vindt Nijpels. Op de milieuconferentie in Rio de Janeiro is gezegd dat derde wereldlanden 10 procent van hun land als natuur moeten handhaven. “En Nederland heeft de afgelopen decennia de natuur zelf gehalveerd van tien tot vijf procent. Wij willen terug naar een oppervlakte natuur als begin jaren '60. Dan nog blijft een groot gebied agrarisch.” Het idee dat in de Randstad zoveel méér natuur is dan in andere Europese stedelijke gebieden, is volgens de WNF-voorzitter een misverstand. “In gesprekken over het Roergebied denkt iedereen aan industrie en vieze rookpluimen. Minder bekend is dat daar meer natuur is dan in de Randstad.”

In het aanleggen van grote natuurgebieden ziet hij allerlei voordelen. De randstedelingen vinden dicht bij huis wat ze nu op de Veluwe zoeken. Het argument dat ze er met de auto heen gaan, in een tijd dat Nederland niet op meer verkeer zit te wachten, vindt hij onterecht. “Randstedelingen hoeven juist minder ver om natuurgebied te bereiken. Ze kunnen het dan dicht bij huis vinden. Vaak bereikbaar met fiets of openbaar vervoer. En niet massaal in de spitsuren.”

Nog een voordeel vindt hij dat natuurgebieden een 'fysieke barrière' vormen voor grote infrastructurele werken. “Het is niet zo makkelijk een flitstrein door een natuurgebied te plannen. Praten over veranderingen in de Biesbosch is heel wat problematischer dan op landbouwgrond.” Die belangrijke infrastructuur-plannen, als de flitstrein en mainports als Schiphol, de haven van Rotterdam en de woningbouwplannen, moeten in zijn ogen wel de ruimte krijgen, maar in een natuurlijk evenwicht.

Nijpels zegt er weinig behoefte aan te hebben mee te draaien in landinrichtingsprojecten. Samen met boeren doen milieu-organisaties (Natuur & Milieu, Natuurmonumenten, Milieufederaties) dat wel. “Wij zijn niet tegen compromissen. Die vinden we prima, maar wij kiezen een andere invalshoek: meer als katalysator van allerlei activiteiten. Het verwerven van natuurterreinen om die uiteindelijk over te dragen aan Natuurmonumenten of Staatsbosbeheer.” Over het financiële draagvlak maakt Nijpels zich geen zorgen. De opbrengst van de verstedelijking kan daar aan bijdragen, naast Eurosubsidies.

Nijpels bracht in 1988 als VVD-minister de Vierde nota voor de ruimtelijke ordening uit (later door zijn PvdA-opvolger Alders aangevuld met een 'extra' tot de Vinex). Of zijn ideeën van toen over het Groene Hart stroken met zijn natuurplannen van nu? “Wel, allengs is gebleken dat het instrumentarium voor behoud van het Groene Hart ontoereikend is. Ontwikkeling van grootschalige natuur en recreatie kan een bijdrage leveren.”

Nijpels is het eens met minister Margreet de Boer (Vrom) dat de tijd nog niet rijp is voor een Vijfde nota ruimtelijke ordening. “ Eens zullen nieuwe inzichten weliswaar tot uiting moeten komen in een nieuwe nota. Een volgende minister kan daar denk ik aan beginnen. Voorlopig heeft het uitvoeren van de vierde nota prioriteit en ik ben het eens met minister De Boer dat ze haar aandacht nu vooral richt op de Randstad. De kansen voor de toekomst moeten nu veilig worden gesteld.”

De natuurplannen zijn overigens niet in detail uitgewerkt in 'Groen Hart? Groene metropool'. Er worden wel ideeën geopperd voor nieuwe dan wel uitbreiding van natuurgebieden: het Haringvliet met de Biesbosch, de Vechtplassen, Waterland benoorden Amsterdam, het duingebied tussen Hoek van Holland en IJmuiden, de Krimpenerwaard en het rivierengebied van Lek, Waal en Maas bijvoorbeeld. Of daar ook woonlokaties in passen, een soort tuinsteden, al was het maar om het financiële draagvlak te verruimen? “Dat past er niet zo in. In onze visie gaat het primair om de natuur. Maar uiteindelijk is het een politieke keuze.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden