De rabbijn verhaalt vandaag van het feest van de vrede

Het geweld in de bezette Palestijnse gebieden draagt trekken van een religieuze oorlog: gebedenboeken worden verscheurd, grafmonumenten vernield en moskeeën in brand gestoken. Werkt dit door in het leven van joden en moslims in Nederland?

Yoram Stein

In het klimaat van escalerend geweld heeft de liberale rabbijn Awraham Soetendorp een wat wrange boodschap. Vandaag vertelt hij over het aankomende loofhuttenfeest, 'het universele feest van vrede en vreugde'. De sjoelbezoekers zullen luisteren en denken aan de situatie in Israël, zo ver verwijderd van alles dat vredig en vreugdevol is. ,,Nog steeds is de enige weg de weg van de vrede'', vertrouwt hij zijn gemeente toe, maar dezelfde gemeente zal geconfronteerd worden met verscherpte beveiliging.

In Amsterdam was gisteren een bommelding in het joods religieus centrum, vertelt de orthodoxe rabbijn Evers. Hij ziet 'anti-joodse krachten' zich bundelen. Op straat wordt hij regelmatig uitgescholden voor 'vuile jood' en 'baldadige jongelui in Oss' verstoorden laatst een gebedsdienst met 'Heil Hitler-geschreeuw'. Naar zijn idee moet een onderzoek uitwijzen 'of het anti-joods geweld het gevolg is van westers antisemitisme of van islamitisch geïnspireerd geweld'. ,,Bij ons in de godsdienst is alleen maar vrede, helaas is dat bij andere godsdiesten niet altijd het geval,'' aldus Evers.

,,Men wil nu meer politiebewaking bij synagoges en joodse scholen, maar de politie werkt niet geweldig mee. In mijn gemeente is men bezorgd over de situatie. Menhoopt dat het geweld niet naar Europa overwaait, maar dat is lastig te voorkomen met al die beelden op de televisie.''

Soetendorp: ,,Het is schokkend,al die beelden die steeds herhaald worden. Het is afschuwelijk dat het graf van Jozef is vernield en ik was verbijsterd dat een moskee in Tiberias werd aangevallen. Welke woede er ook is, de menselijke waarden en de eerbied voor plekken van gebed moeten blijven.''

Het moet van de rabbijn, maar het gebeurt niet, in Israël noch in Europa. Soetendorp, die zich intensief bezig houdt met interreligieuze dialogen, is somber gestemd. ,,Een ideaal van jaren ligt in duigen, de hoop op een samenleving waarin je in vrede met elkaar kunt leven is weg. Met zoveel geweld sneuvelt het vermogen van evenwichtigheid.''

Maar de hoop op betere tijden geeft Soetendorp nog niet helemaal op. ,,Islam en jodendom staan dicht bij elkaar. Er is veel respect voor elkaars boeken. De verhoudingen in Nederland zijn heel normaal en vriendschappelijk. Ik denk en hoop dat Franse toestanden hier niet te duchten zijn.

De in Nederland geboren Palestijnse student Omar legt de schuld voor de gewelddadigheden bij de Israeliërs: ,,Israël heeft zich niet aan de Oslo-akkoorden gehouden. Militaire terugtrekking uit alle bezette gebieden heeft niet plaatsgevonden. Mensen juichen hier -ik ook- om de geslaagde volksopstand tegen het regime van Milosevic, maar als de Palestijnen een vrijheidsstrijd voeren tegen de bezettingsmacht Israël toont niemand dezelfde soort steun.''

De belangrijkste steun voor de Palestijnen komt uit islamitische hoek, zegt hij. ,,In de moskee wordt gesproken over solidariteit met het Palestijnse volk. Maar het is geen religieuze oorlog. Ik heb wel gelezen dat in Frankrijk joodse kinderen in elkaar worden geslagen door moslim kinderen, maar ik denk dat zulk geweld in Nederland wel mee zal vallen. Het gaat om vrijheid en een einde aan de bezetting. Voor mij is het fout om je te richten op religieuze doelen. Daarmee jaag je alleen maar de publieke opinie tegen je in het harnas.''

In de moslimgemeenschappen in Nederland zijn de gebeurtenissen in de bezette gebieden het gesprek van de dag. Waar de joden de beelden van vermoorde militairen in Ramallah niet van hun netvlies kunnen krijgen, zien de moslims steeds maar weer hoe zwaarbewapende Israëliërs met scherp op kinderen schieten.

,,Het belangrijkste beeld is toch van dat kind dat wordt doodgeschoten, terwijl zijn vader smeekt om niet te schieten'', zegt Rachid, een vijfentwintigjarige Marokkaanse moslim. Hij en zijn broer zijn voor het eerst sinds een tijd weer naar de dienst gegaan in de Amsterdamse moskee El Kabir. De Palestijnen zijn 'hun broeders'. ,,Het is toch een islamitisch land'', legt Rachid uit. ,,Wat die Palestijnen doen is ook niet goed, maar zij hebben niets en de Israeliërs hebben alles. Niemand durft iets tegen Israël te doen. Ze hebben zoveel macht. Die joden hoeven maar iets te zeggen en ze krijgen al dat goud wat hun tijdens de Tweede Wereldoorlog is afgenomen, terwijl de Palestijnen nu al jaren schreeuwen dat hun land is afgepakt, maar niemand reageert.''

Van religieus geweld in Nederland tussen moslims en joden zien de meeste moslims het niet snel komen. ,,Ik maak in principe geen onderscheid tssen een jood, een christen of een Surinamer'', zegt Rachid.

De solidariteitsgevoelens met de 'Palestijnse broeders' overheersen bij de bezoekers in de El Kabir-moskee. Vorige week werd er gebeden voor de Palestijnse doden en werd er geld ingezameld voor de opbouw van Palestina.

Met de pers hebben de leiders van de moskee echter minder op. Journalisten mogen niet naar binnen om de dienst bij te wonen. ,,De pastoor vindt het toch ook niet goed als zomaar iemand naar binnen wil?'' Het blijkt een retorische vraag, want het antwoord dat de pastoor daar geen problemen mee zou hebben, telt niet.

Buiten praten de gelovigen Arabisch onder elkaar; de meesten zijn oudere Marokkanen. Er lopen ook wat jongeren rond, zoals Mohammed (20), die vindt 'dat er vrede moet komen'. ,,De Israëliërs horen niet thuis in Jeruzalem. Het is oorspronkelijk het land van de moslims.'' Hij vindt het wel lastig, met al die joden die daar al wonen. ,,Ze mogen er wel blijven. Je kunt iemands niet weigeren om naar een bedevaartsplaats te gaan. Ik weet ook niet hoe ze dat moeten oplossen.''

,,We kunnen vanaf dit eiland van rust en welvaart geen invloed uitoefenen op wat er in Israël gebeurt'', zegt rabbijn Soetendorp. De Palestijnse Omar is het daarmee eens: ,,Ik heb makkelijk praten, ik woon in Nederland, in Palestina wonen mensen onder de Israëlische bezetting.''

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden