De Raad voor de Journalistiek krijgt meer klachten. Maar hij blaft nog steeds zonder tanden.

Laat het repareren van journalistieke spaanders maar aan hem over. Mr. A. Herstel. Hij moet geboren zijn voor dit werk. Handen schudden doet hij niet, deze voorzitter van de Raad voor de Journalistiek. ,,Ik zit in zoveel commissies.'' Klager en aangeklaagde horen het aan, net als zijn opmerking dat zo'n begroeting ook niet gebruikelijk is in de rechtbank.

Hoofdredacteur van het Haarlems Dagblad, Hugo Schneider: ,,Maar we zijn hier toch niet bij de rechtbank?''

Iedereen lacht.

Dit is de plek waar met tweewekelijkse regelmaat de grenzen van de journalistieke integriteit worden afgetast. Het opiniërende instituut, zo ziet de raad zichzelf, is van mening dat er bepaalde spelregels zijn die voor álle media gelden, van roddelbladen tot het NOS Journaal.

Deze middag buigen de vier leden van de raad zich over de schutting van een oud-wethouder in Haarlem. Het Haarlems Dagblad had daar een artikel over geschreven onder de kop: 'De gemeente meet met twee maten'.

Volgens klager en eigenaar van de heining, M. Schoenmaker, is de berichtgeving gepresenteerd als vaststaand, terwijl het gaat om beweringen van anonieme bronnen. ,,Omdat ik geen behoefte heb aan verdere publiciteit, was de enige route die ik zag deze raad.''

Schneider wil zich in zijn verweer beperken tot één algemene opmerking: ,,Het Haarlems Dagblad kent een zeer royaal rectificatiebeleid. Het is ook mijn instructie aan de chefs van de verschillende redacties om daar niet kinderachtig in te zijn. In die zin betreur ik het dat meneer Schoenmaker niet eerst met ons contact heeft opgenomen. Hij heeft namelijk op enkele punten gelijk. Ik weet zeker dat we een oplossing hadden gevonden, in de vorm van een rectificatie of met een interview. Dus ik begrijp niet wat wij met z'n allen op deze middag hier doen?''

Wie wel?

Iemand die zich benadeeld voelt door de media kan naar de rechter stappen of naar de Raad voor de Journalistiek. ,,Als je het conflict op scherp wilt zetten'', voegt Daphne Koene eraan toe. In haar voorlichtingsrol adviseert de secretaris van de raad mensen altijd om eerst met de redactie te praten. ,,Dat is natuurlijk het allerbeste.''

Critici spreken van een branche-organisatie die gedupeerden weghoudt bij de rechter. De raad wordt geheel door de media zelf bekostigd en bestaat deels uit journalisten. Ook wordt de raad weleens verweten een tandeloze club te zijn. Sancties kan hij niet opleggen. Wie een schadevergoeding wil of een rectificatie eist, moet naar de rechter.

Koene benadrukt juist de charme van het laagdrempelige (want goedkopere en snellere) karakter van de raad. ,,Wij bieden een soort van genoegdoening doordat de uitspraken in ieder geval in het vakblad De Journalist en op onze website verschijnen. Verder publiceert ruim zestig procent van de media de uitspraak als de klacht tegen hen gegrond is verklaard.''

Ruim dertig procent dus niet. Dat weet meneer Herstel. Hij wijst Schoenmaker erop dat hij publicatie toch niet ontloopt, terwijl hij op ondeugende toon aan Schneider vraagt: ,,Want u publiceert onze uitspraak?''

De hoofdredacteur: ,,Is dat een retorische vraag?''

Wederom gelach.

Uit weinig blijkt dat hier een zaak besproken wordt die een pijnlijk onrecht heeft veroorzaakt. Schoenmaker, inmiddels burgemeester in het midden van het land, nodigt Schneider na afloop van de zitting uit 'als hij eens in de buurt is'.

Gezellig hoor, maar hoe serieus neemt Schneider de raad?

,,In ieder geval serieus genoeg om hier persoonlijk aanwezig te zijn.'' Hij herinnert zich de tijd nog dat klachten schriftelijk werden afgedaan.

Begonnen in 1948 als de Raad van Tucht, kreeg de Raad voor de Journalistiek in 1961 zijn huidige naam. Maar ook na al die jaren concludeerde de secretaris van de Nederlandse Vereniging voor Journalisten, Hans Verploeg, afgelopen mei in Trouw: ,,De macht van dat instituut is nul.''

Drie media weigeren om principiële redenen echt iedere medewerking: Elsevier, HP/De Tijd en RTL Nieuws. Omdat ze het een illusie vinden om één beroepsopvatting in stand te houden (Elsevier) of omdat ze het oneens waren met een uitspraak (RTL Nieuws).

In 2000 zond RTL Nieuws geluidsfragmenten uit van de eerste zittingsdag van het strafproces tegen Mink K., dat achter gesloten deuren plaatsvond. Door een onzorgvuldigheid van de rechtbank in Amsterdam was de geluidsinstallatie in de perskamer open blijven staan.

Oordeel van de Raad: ,,De uitgezonden fragmenten kunnen niet worden aangemerkt als van wezenlijk belang om een ernstige misstand aan de kaak te stellen.''

Koene herinnert zich nog de ophef in de pers die na deze uitspraak ontstond. ,,Toen laaide de discussie op over de deelname van oud-politici die in de raad zitten, onder anderen oud-minister van justitie Sorgdrager. Maar zij behoorde niet tot het college dat oordeelde over RTL Nieuws.''

Voor Schneider heeft de raad in ieder geval voldoende aanzien om zijn eer persoonlijk te komen verdedigen. De tweede zaak van de middag richt zich tegen De Dordtenaar. Deze krant is niet vertegenwoordigd.

Uitspraken volgen binnen vier weken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden