Interview

De PVV komt naar Zoetermeer. Dat wordt zwaar, denkt Hilbrand Nawijn

Portret Hilbrand Nawijn, Zoetermeer, Nederland Beeld Judith Jockel

Een politieke carrière gaat vaak van lokaal naar nationaal - van raadslid naar Kamerlid. Maar andersom komt óók voor. Nu de politieke kalender zweeft tussen landelijke en gemeentelijke verkiezingen, het verhaal van de politici die de 'grote' politiek inruilden voor die van het kleine. Vandaag het slot: Hilbrand Nawijn, van de Lijst Hilbrand Nawijn in Zoetermeer.

De grote test voor Hilbrand Nawijn - voor zijn partij althans - komt volgend jaar. Dan komt de PVV naar Zoetermeer. Nu nog floreert de Lijst Hilbrand Nawijn daar, maar wat er dan zal gebeuren? Hij weet het niet, maar vreest het ergste. "PVV-kiezers hebben het vaak niet zo op de gevestigde politiek."

Hij glimlacht er een flauwe glimlach bij, want het heeft iets ironisch: dat hij zijn 'Lijst Hilbrand Nawijn' moet scharen onder 'gevestigde politiek'. Zestien jaar lang was hij zelf de uitdager van de gevestigde orde. Dat begon met een ministerschap voor de Lijst Pim Fortuyn, scheerde langs het Kamerlidmaatschap als 'Groep Nawijn' en leidde twee raadsperioden terug naar de gemeenteraad van Zoetermeer.

Hij doet nog één keer mee. "Ik ben nu 68 jaar. Het is wel lang, maar ik heb het nog naar mijn zin. Lokale politiek is leuk. En vergis je niet: Zoetermeer is een behoorlijk grote stad geworden. De grote kwestie hier is nu hoe de stad de sprong maakt van middelgrote gemeente naar een echt grote. De 'schaalsprong' noemen ze dat hier. In de raad gaat het over het ondertunnelen van de snelweg, of overkappen, over nieuwe wijken en voorzieningen.

"En er zijn altijd burgers die aandacht nodig hebben. Dat vind ik de leukste dingen, als mensen de weg niet weten of niet kunnen vinden. We gaan veel naar de mensen toe. Zij vinden ons op social media. Meestal kunnen we wel iets voor ze betekenen. Het is heel afwisselend: het loopt van overlast van baldadige jeugd via hinder van moskeebezoekers tot mensen die veel te krap wonen.

"Het houdt me nog altijd bezig. Soms word ik nog wel eens gebeld, voor advies over één of andere asielzaak. En in de landelijke politiek volg ik de migratiekwestie ook op de voet. Ik was 23 jaar ambtenaar op het ministerie van justitie, waar ik uitgroeide tot directeur van de immigratie- en naturalisatiedienst. Daarna werd ik advocaat in vreemdelingenzaken, tot ik door de LPF werd gevraagd als minister van vreemdelingenzaken in het kabinet Balkenende I."

CDA-lid

"Ik had nog maar net mijn eigen advocatenkantoor opgericht of ik werd gebeld door Joost Eerdmans, de secretaris van de LPF-fractie. 'Wil jij geen minister worden?', vroeg hij. Ik was lid van het CDA. 'Dat kan toch zo niet', zei ik tegen hem. Maar hij haalde me over om te gaan praten. Praten kan altijd, dacht ik nog. Maar bij dat gesprek zeiden ze: 'We gaan je voordragen als minister'.

"Hoho, mijn vrouw weet niet eens dat ik hier zit, zei ik." Maar diezelfde avond nog was de benoeming van Nawijn op het journaal. "De mijne was de laatste post die nog moest worden ingevuld."

Het duurde maar acht maanden tot dat eerste kabinet-Balkenende viel. "Het was elke dag spannend", zegt Nawijn achteraf. Ministers van zijn eigen LPF konden elkaar niet luchten of zien, de Kamerfractie was al net zo goed een bende.

"Ik was minister geweest en toen vroeg de LPF of ik lijsttrekker werd. Dat wilde ik niet en verder had ik ook weinig zin in een plek in de Tweede Kamer. Ik kreeg plek 32, onverkiesbaar. Maar toen kreeg ik tweeëntwintigduizend voorkeurstemmen en moest ik alsnog." Ook Nawijn kreeg ruzie in de LPF-fractie, waarna hij als éénmansfractie doorging. Een volgend landelijk avontuur met de Partij voor Nederland' strandde op slechts 5000 stemmen. "In de tussentijd heb ik toen mijn partij hier opgericht: Lijst Hilbrand Nawijn. Mensen zeiden: dat wordt nooit wat. Of 'je bent een ééndagsvlieg'. We kregen in één keer vijf zetels. Nu zijn we de tweede partij van Zoetermeer.

"Ik vind de lokale politiek leuker. Je hebt veel meer direct contact met mensen. In de Kamer zit je op afstand van het publiek. Ja, je ging wel het land in, maar dan werd er een soort show voor je opgevoerd. Je kon ook niet veel doen. Zeker toen ik éénmansfractie was, was eigenlijk het enige wat ik kon doen Kamervragen stellen. De grote partijen maken de dienst uit, die bepalen het hele politieke beeld. In je eentje kom je daar niet doorheen. Ik vond het niks.

Zaak-Vaatstra

"Ik volgde altijd de vreemdelingenzaken, daar lag mijn expertise. Uiteindelijk heb ik me gestort op die zaak van Marianne Vaatstra, dat meisje in Zwaagwesteinde dat vermoord was. Ik dacht: 'nou heb ik wat'. De dader is uiteindelijk gevonden via een DNA-familie-onderzoek."

De dader bleek uiteindelijk een buurtgenoot. "Niemand dacht in die richting", zegt Nawijn. "Ik heb me toen nog druk gemaakt over de vraag of dat onderzoek niet eerder had gekund. Zo had ik wel wat kwesties waar ik me in vastbeet, maar het was niets vergeleken bij het lokale. Hier ben je overal mee bezig, word ik op straat altijd aangeklampt, kan ik bij mensen op bezoek gaan."

"Volgens mij zou het beter zijn als Kamerleden per district zouden worden gekozen. Dan staan ze dichter bij de burger. Er is een enorme kloof tussen lokaal en landelijk - vaak weten Kamerleden die je ergens over spreekt niet eens waar je het over hebt. Dat komt niet door de mensen, maar door het systeem."

"Toen ik minister was heb ik wel eens over de Tweede Kamer gezegd: 'Het is één groot ritueel'. Ik moest er zowat om aftreden, want ik had me minachtend uitgelaten over de volksvertegenwoordiging. Ik bedoelde ook toen natuurlijk niet de mensen, maar het systeem. Op dit moment is er in onze raadsfractie iemand die ermee wil ophouden. Hij zegt: 'Dat iedere fractie één minuut mag praten, dat is toch geen politiek?' Daar heeft-ie gelijk in. Er zijn, ook in de gemeentelijke politiek, allemaal regeltjes. Het Reglement van Orde is een boek van wel zes centimeter, de griffier kent het uit zijn hoofd. Voor mij is politiek debat, over en weer praten, maar dat zit er niet in.

"Iedere partij wil zijn woordje doen. dat wordt na 2018 nog erger. Nu komt de PVV, ik vermoed dat ook 50Plus de gemeenteraad in wil en misschien ook de Partij voor de Dieren."

Verschil met de PVV

"Vooral de komst van de PVV wordt voor ons lastig. PVV-kiezers vinden de gevestigde politiek helemaal niks. Ze komen amper hun huis uit, je komt er niet makkelijk mee in gesprek. We zijn nu al aan het overleggen wat onze campagnestrategie moet zijn."

"De kandidaten zijn nog niet officieel bekend, maar er gaan geruchten. Het zullen geen bekende Nederlanders zijn. Ik hoorde iets over een horeca-ondernemer en over iemand die ook even voor ons in de gemeenteraad heeft gezeten. Die was na drie maanden vertrokken omdat het te veel was. Had zeker spijt."

"Het zal een hele strijd worden. We weten al aardig hoe we het gaan doen, straks als het in het najaar losbarst. We zullen flink aanwezig zijn op sociale media. Dat is één zin hè, steeds. Dat moet je echt leren. We zullen zeggen: de PVV is nog nooit aan de macht geweest, nergens. We zullen wijzen op de verschillen. Wij zijn nu ook tegen een moskee, maar dat is anders. Wij zijn redelijk. Wij zeggen: als er dan een moskee moet komen, doe hem dan buiten een woonwijk. Nu is er één in een woonwijk, waar eerst een cultureel centrum zou komen. Dat geeft hinder. Er mag geen overlast zijn zeggen wij. De PVV zal zeggen dat alle moskeeën weg moeten. Maar mensen moeten hun geloof kunnen belijden, dat staat in de grondwet zelfs."

Op drift

"Ik mis het CDA niet. Ze hebben me lokaal wel eens gevraagd om terug te keren, maar ja, het CDA heeft vijftien jaar de kans gehad om mij hoog op de kandidatenlijst te zetten. Dat deden ze nooit. Ja, net toen ze er aan toe waren toen werd ik gebeld door de LPF. Nu heeft mijn partij mijn naam. Dat is de komende periode nog prima. Over hoe het daarna moet denken we nog. Ik voel me nog jong hoor. Ik voel me echt nog jong al vind ik dat het heel snel voorbij gaat, vooral in de politiek.

"Landelijk volg ik vooral de migratiekwestie. Wat er nu gebeurt, is precies waar wij destijds al bang voor waren. Dat die hele zaak in Afrika en het Midden-Oosten op drift raakt. Dat gebeurt nu echt. Een samenleving kan niet alles aan. Ik denk dat het beleid dat nu gevoerd wordt, met die Turkije-deal, zo ongeveer de enige optie is. Dan kan je ook mensen die wel deze kant op komen goed opvangen en - daar gaat het natuurlijk om - goed integreren.

"Ik was een beetje geschrokken toen er formatie-onderhandelingen waren met Jesse Klaver. Die wilde iedereen hier wel naartoe halen. Dat leek mij een stap te ver. Het is natuurlijk tragisch wat er in Syrië gebeurt, vooral hoe de vrouwen en de kinderen de dupe zijn, maar we kunnen ze nu eenmaal niet gaan ophalen.

"Wel is het zo dat ik over Syriërs goede verhalen hoor. Ze hebben een sterke wil om te integreren. Dat hebben Iraniërs over het algemeen ook, maar bijvoorbeeld mensen uit Ethiopië, die integreren veel moeilijker. Datzelfde geldt voor Marokkanen uit het Rifgebergte. Die hebben een heel grote kennis-achterstand, dat is wel moeilijk hoor."

• Hilbrand Nawijn

De politieke carrière van de 68-jarige Hilbrand Nawijn begon in 2002 toen hij namens de Lijst Pim Fortuyn minister van vreemdelingenzaken en integratie werd in het eerste kabinet Balkenende, dat zeven maanden zat. Daarna kwam de gewezen immigratie-ambtenaar en asieladvocaat voor de LPF met voorkeurstemmen in de Tweede Kamer.

Na een conflict met zijn fractie over een samenwerking die hij was aangegaan met het Vlaams Belang, ging hij in 2005 als éénmansfractie verder. In 2006 deed Nawijn mee aan de landelijke verkiezingen met de Partij voor Nederland, maar die haalde geen Kamerzetel. Ook een avontuur met de provinciale partij Nederland Lokaal, in 2015, haalde niets uit.

Fortuinlijker was zijn avontuur in de gemeentelijke politiek, waar de Lijst Hilbrand Nawijn sinds 2010 ook een wethouder levert. Bij de vorige verkiezingen haalde LHN zes zetels.

Hilbrand Nawijn is getrouwd en heeft drie kinderen

Lees ook: Jos van Rey: 'U weet hoe dat gaat hè, met succes. Dan gaat je hoofd eraf.'

Lees ook: Paulus Jansen: een SP'er met vrienden bij de VVD

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden