De PVV heeft de wind mee

Beeld Dijkstra bv

Wat Trump kan, kan Wilders ook, denkt hij. Behalve hun mening ziet hij ook hun beider outsiderspositie, ongeduld en twittergedrag als overeenkomsten. ‘Maar in Nederland is er helaas geen tweepartijstelsel’, vertelde hij Amerikaanse journalisten.

Geert Wilders is vaak best wel tevreden met zichzelf, maar deze week kon je hem met gemak succesdronken noemen. Hoe makkelijk was het ook geweest, alle journaals halen. Vol zelfvertrouwen ventte hij zijn succes nog even uit: dat hij met één tweet met een oude trucfoto van Pechtold de hele avond had weten te domineren. Op Twitter schreef hij: ‘1 Tweetje. 180 tekens en een oude nepfoto uit 2009. Een vandaag, RTL Nieuws, NOS Journaal, Nieuwsuur, RTL late Night, Jinek. #ilovetwitter.’

Het verklaarde meteen waarom Wilders niet meedoet aan het gewone campagnecircus. Wilders staat niet in Groningen met andere partijleiders te praten over gas, hij rijdt niet zoals Mark Rutte met een koffiebus door het land om de grieven van de burger te inventariseren, hij gaat niet nederig met rode rozen langs de huizen zoals Asscher, hij zoekt niet het gesprek met de kiezer van de ander, zoals Pechtold, hij staat niet in poptempels, zoals Klaver. Iedereen heeft het toch altijd over Wilders, dus waarom zou de PVV-leider nog extra moeite moeten doen?

Natuurlijk, campagne voeren is voor Wilders wel net even wat moeilijker dan voor de andere partijleiders. Omdat zijn partij geen leden heeft, heeft de PVV beduidend minder geld dan andere politieke partijen om een verkiezingskas mee te vullen. Bovendien: al zou hij willen, Wilders kán helemaal niet langs de deuren - zijn beveiligers zullen het niet toestaan. Evenmin kan hij, zoals andere partijleiders, vooraf aankondigen dat hij op zaterdag op de markt in Spijkenisse zal gaan staan - de kans dat er een aanslag op hem wordt gepleegd is nog altijd reëel. Hooguit permitteert hij zich een kort, daags tevoren aangekondigd bliksembezoek vlak voor de verkiezingen.

Eigen recept

Wilders rent ook niet van microfoon naar opname-apparaat. De meeste Haagse journalisten spraken hem nog nooit écht. Maar de bewering dat hij zich nooit laat interviewen, wordt ook gelogenstraft. Morgenochtend verschijnt Wilders uitgebreid op televisie bij WNL. Menig buitenlandse krant kreeg Wilders de afgelopen week al wel te pakken en hij heeft al toegezegd dat hij voor de camera’s van Een Vandaag met Rutte in debat zal gaan. Maar als je zijn publieke optreden vergelijkt met de marathons waaraan de andere partijleiders deelnemen, de aaneengeregen debatsessies, optredens en interviews, dan zijn de keren waarop Wilders zich in het openbaar vertoont nogal minimaal in aantal.

Het geeft niet. Juist in zijn isolement gedijt Wilders. Vanuit de vesting die zijn partijruimtes in het Kamergebouw inmiddels zijn, stuurt Wilders met een duim en twee vingers de publieke opinie in Nederland aan. Wilders twittert en doet dat volgens een even doeltreffend als effectief recept: hij gaat gewoon altijd een stapje te ver.

Wilders’ strategie doet in alles denken aan die van Donald Trump. Neem het woordgebruik: #Ilovetwitter schrijft Wilders, I love Twitter, schreef Trump. Een beetje provocatief twitteren legde de Amerikaanse president ook geen windeieren in de campagne. Het ging zó goed, dat Trump zich liet ontvallen: “Het is alsof je eigenaar van een krant bent, maar dan zonder verlies te draaien.”

Achttien jaar loopt Geert Wilders inmiddels rond in de Tweede Kamer, langer dan zijn collega-lijsttrekkers. Maar altijd wist hij zijn imago van buitenstaander in stand te houden. Zijn collega’s zijn te keurig om het te zeggen, maar ze moeten er knettergek van worden.

‘Pinokkio’, leest Mark Rutte over zichzelf in boze mails. Ook op straat hoort hij Wilders’ woorden terug. ‘Nep-politicus’, zeggen de mensen. ‘U vertegenwoordigt het volk niet’. Rutte’s antwoorden zijn lang zo snedig niet: ‘Geert Wilders brengt geen echte oplossingen voor problemen.’

Niets in de PVV-campagne doet nog denken aan 2014, toen de partij zo ernstig in crisis leek te verkeren na de ‘minder-minder’-uitspraken van Wilders.

Weet u het nog? Dat Wilders zijn fractie en zijn lokale politici dreigde te verliezen, na die avond waarop hij riep dat hij ‘minder Marokkanen ging regelen’? Dat de PVV-Statenfractie in Flevoland in haar geheel opstapte, maar de volgende dag alweer op zijn plaats zat? Dat in menig provincie trouwens PVV-Statenleden opstapten, dat de Tweede Kamerfractie het voortaan moest doen zonder de getalenteerde Joram van Klaveren, dat het even leek alsof de PVV na acht jaar haar langste tijd gehad had? Ook al is de rechtszaak erover nog maar een paar maanden geleden, voor de kiezer is het alsof het nooit gebeurde, blijkt inmiddels week na week uit de peilingen.

De kiezer was de affaire al bijna kwijt na het Oekraïnereferendum, hij raakte verder naar de achtergrond toen de Britten voor de Brexit kozen en is al helemaal vergeten met Donald Trump in de Verenigde Staten.

Wakker worden

Op die drie momenten groeide Wilders: in het eerste zag hij het bewijs dat hij de wil van het volk beter had aangevoeld dan de andere politici: minder Brussel. Uit het tweede maakte hij op dat wat jaren voor onmogelijk was gehouden, tóch mogelijk is: een land kan uit de EU stappen en in Trump ziet Wilders hoe een geestverwant het machtigste land ter wereld kan besturen.

‘The people are taking their country back’, zei Wilders vlak na de overwinning van Trump, die hem overigens ook inspireert om zich steeds vaker in houterig Engels te uiten. ‘Congratulations, Donald Trump’, zei hij bijvoorbeeld op de dag van zijn verkiezing: ‘your victory is historic and for all of us!’. Wie Wilders op Twitter volgt, ziet ook dat hij bijna dagelijks in het Engels oproept om Nederland weer groots te maken. ‘Make the Netherlands great again.’

Deze week nog gaf hij een exclusief interview aan het Amerikaanse CBN News. Op internet werd het aangekondigd onder de kop: ‘Wilders will take The Netherlands out of the EU’. “De mensen hebben genoeg van politici die het echte probleem ontkennen”, gaf hij daar als verklaring voor zijn populariteit. “We moeten ons land verdedigen en onze grenzen sluiten.”

Bent u de Nederlandse Trump? Vroeg Dale Hurt, de CBN-interviewer, zoals de afgelopen weken al menig Amerikaans journalist Wilders vroeg. “U lijkt veel op hem. U bent beiden buitenstaanders, u wordt verketterd door de media, u heeft beiden de politieke discussie in uw land veranderd.”

Wilders: ‘Yes, yes, I hope’. Hij vervolgde: “Ik Twitter [net als Trump] ook heel veel, heb ook een sterke wil en ik ben ook erg ongeduldig. Veel van onze ideeën komen overeen, maar helaas hebben wij in Nederland geen tweepartijen-systeem. In het Nederlandse systeem kan ik winnen, maar geen premier worden. Maar ik ben geen kopie, van niemand. Trump en ik maken deel uit van een soort van beweging. Niet de Trump-beweging, maar de beweging van de mensen die wakker worden.”

Dat ontwakende volk bestaat vooral uit wantrouwige mensen. Na tien jaar PVV is het heel goed mogelijk een betrouwbaar beeld te geven van de PVV-achterban. Het Nationaal Kiezers Onderzoek bijvoorbeeld maakte na de Tweede Kamerverkiezingen van 2012 een uitgebreide analyse van de opvattingen van de kiezers voor verschillende partijen. Bij de PVV troffen de onderzoekers veel mensen die volmondig ‘ja’ antwoordden op de stelling ‘je kan in de omgang met anderen niet voorzichtig genoeg zijn’. Ook beaamde driekwart van de PVV’ers dat ‘politieke partijen alleen geïnteresseerd zijn in mijn stem, niet in mijn mening’.

Opvallend was het aantal PVV-kiezers dat zei gelovig te zijn (38 procent) en ook het gegeven dat 74 procent van hen zichzelf niet ziet als een aanhanger van een politieke partij.

Als we de peilingen mogen geloven, dan is het aantal mensen dat op 15 maart PVV zal stemmen in de afgelopen vier jaar bijna verdubbeld. Dat moet Wilders veel zelfvertrouwen geven, maar ook hoofdbrekens. Want in een eenmanspartij is het een hele klus om vijftien nieuwe Kamerzetels te vullen.

Wilders heeft in de loop der jaren enkele tientallen kandidaten weten op te leiden: in iedere provincie is er een redelijk functionerende Statenfractie, in twee gemeenten zijn er gemeenteraadsleden en er is een Europese PVV-fractie waar een paar mensen politieke ervaring hebben opgedaan. Uit de PVV-kandidatenlijst voor de Tweede Kamer blijkt hij vooral uit die vijver te vissen: Kamerkandidaten worden geacht te dubbelen als Statenlid, mochten ze eenmaal gekozen zijn.

Door het aantal volksvertegenwoordigers beperkt te houden verkleint Wilders de kans dat zij de PVV-fractie de rug toekeren zodra er opnieuw iets aan de hand is, zoals toen hij zijn ‘minder-minder’-uitspraken deed.

Laag profiel

Tegelijk is ook het vertrouwen in deze bestaande groep getrouwen niet groot. Als journalisten bellen naar Vicky Maeijer, de nummer 3 op de kandidatenlijst, dan legt ze uit dat ze niet geïnterviewd wil worden. Alleen Fleur Agema, de PVV nummer 2, spreekt met journalisten over haar specialisme, de zorg.

Dat al zijn kandidaten deze verkiezingen zo in hun uitingsvrijheid worden beperkt, is nieuw. Deels is het te verklaren - Wilders heeft nogal wat gedonder gehad met Kamerleden die er opeens een eigen mening op na hielden, zoals de inmiddels vertrokken Hero Brinkman.

Maar de vraag is of Wilders niet ook, net als zijn kiezer, erg wantrouwig is. ‘Hij is heel achterdochtig’, zei zijn voormalige perschef Michael Heemels tegen de Volkskrant, een typering die bevestigde wat menig ander voormalig PVV’er ook zegt. Of het waar is, is nooit zeker. Het zijn immers niet voor niets voormalig PVV’ers. De zittende Kamerleden ontkennen met een grom in hun stem.

Al zwijgen ze, deze vaste kern gaat net als Wilders deze verkiezingen met een groter zelfvertrouwen tegemoet dan de vorige. Afgelopen week lanceerde de PVV haar eerste campagnespot. “De Britten deden het. De Amerikanen deden het, en wij gaan het ook doen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden