De PvdA voelt zich machteloos

DEN HAAG - ,,Goedemiddag, met de PvdA. Ik vraag mij af of u van plan bent weer op onze partij te stemmen. Ja? Dank u, gelukkig.''

De PvdA, de partij van de vertrekkende premier Kok en de nieuwe lijsttrekker Melkert, belt deze maandag met de weglopende achterban. ,,In een poging de spirit erin te houden'', zoals minister Netelenbos het uitdrukt.

De tv's in de PvdA-burelen aan het Binnenhof staan 's middags op pagina 156 van teletekst. De eerste opiniepeiling na de moord voorspelt twintig zetels verlies. Krijgt het Nipo gelijk, dan stevent de PvdA af op haar grootste verkiezingsnederlaag ooit.

Op pagina 150 nog een bericht dat weinig goeds belooft. De Jonge Socialisten vinden dat Melkert moet opstappen als het zo doorgaat. Er is zelfs al een beoogd opvolger: de huidige staatssecretaris van financiën Bos. Die voldoet aan de eisen die sinds Fortuyn aan een politicus worden gesteld: helder taalgebruik, mediageniek.

Vice-fractievoorzitter Duive steijn is woedend op JS-voorzitter Fastl, die met zijn uitspraken vooruitloopt op het scenario dat sommigen misschien onvermijdelijk achten, maar niemand eerder hardop durfde te schetsen. ,,Je moet eenvoudigweg het fatsoen hebben om op dit soort momenten de verkiezingsuitslag af te wachten'', snauwt Duivesteijn. ,,Dit is het soort gulzigheid waar ik niet van houd.''

Het geloof in zichzelf is bij de sociaal-democraten anderhalve dag voor de verkiezingen helemaal weg. De partij voelt zich machteloos; Melkert opereert sinds de moord met beide armen op de rug gebonden. ,,Kloten'', vat een PvdA'er de sfeer op het Amsterdamse partijbureau samen. ,,Je ziet alleen maar chagrijnige gezichten, het wordt woensdag een zwarte dag. Ik heb echt te doen met Ad.''

De verkiezingsavond in het Amsterdamse Paradiso dreigt een drama te worden. De plek waar Kok in 1998 de eerste echte overwinning uit zijn politieke loopbaan vierde, biedt morgen de aanblik van een vesting. Uitgebreide veiligheidsmaatregelen zijn nodig nu de PvdA, met Melkert voorop, door boze aanhangers van Fortuyn wordt uitgemaakt voor moordenaar.

,,Volstrekt onterecht, onbillijk'', zegt Netelenbos over de onverwachte rol van de PvdA als nationale kop van Jut. De twijfelende kiezers aan de telefoon houdt zij voor dat juist de PvdA binnen de paarse coalitie allerlei onderwerpen 'agendeerde' die dankzij Fortuyn nu in het brandpunt van de belangstelling staan.

,,Minderheden? Wij hebben gezegd dat mensen hun uitkering zouden kunnen kwijtraken als zij niet deelnemen aan taalcursussen. Gedogen? Kijk wat collega De Vries op dit punt heeft gedaan. En ikzelf heb een eind gemaakt aan het gedogen van milieu-overtredingen op Schiphol.''

Dergelijke belrondes hebben echter vooral een therapeutische bedoeling, beseffen de PvdA-kandidaten. ,,Die verhalen over intimidatie van PvdA'ers raken natuurlijk ook de gewone leden'', zegt Duivesteijn. ,,Die zijn heel blij iets uit Den Haag te horen.''

Intern zijn de analyses over de oorzaken van de dreigende monsternederlaag al voorzichtig op gang gekomen. Er zijn er die menen dat de partij de impact van Fortuyn te lang heeft onderschat, bij anderen overheerst de woede over de vermeende onrechtvaardigheid van de situatie.

Lukt het in anderhalve dag nog om de schade te beperken? De Vries doen aan het eind van de dag op tv nog een poging. ,,Om het land goed te regeren, hebben wij een beetje stabiele regering nodig'', zegt hij in reactie op krasse uitspraken van LPF-voorzitter Langendam. En met een schuin oog naar de kiezer: ,,Anders loop je grote risico's.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden