De PvdA scoort opvallend goed bij de gemeenteformatie

Nu bijna alle 335 gemeenten die verkiezingen hielden, een nieuw college hebben gevormd, is duidelijk dat de PvdA in 27 procent van de gevallen meebestuurt.Beeld anp

Ondanks de slechte score bij de raadsverkiezingen in maart heeft de PvdA in veel gemeenten het college bereikt.

Ze kunnen zaterdag enigszins ontspannen congresseren in Amsterdam, de leden van de Partij voor de Arbeid. Na de overwinning onder leiding van Diederik Samsom die in 2012 de weg plaveide naar kabinetsdeelname, wisten de sociaal-democraten bij geen enkele verkiezing de vorige uitslag te verbeteren. Ook de lokale verkiezingen van maart draaiden uit op een ongekend verlies, maar op die wond zit nu een pleister: de PvdA blijkt in het lokale bestuur nog altijd een gewilde partner.

Nu bijna alle 335 gemeenten die verkiezingen hielden, een nieuw college hebben gevormd, is duidelijk dat de PvdA in 27 procent van de gevallen meebestuurt. In 2014 was dat 35 procent. Daarmee is de schade voor de partij, die terugviel van 10,3 naar 7,5 procent van de stemmen, beperkt gebleven. De grootste is de PvdA in de colleges zelden, vaker middenmoter of hekkensluiter. Twaalf keer heeft ze het in een duofractie met GroenLinks tot het college geschopt.

Typisch voorbeeld van dit verliezen en meebesturen is Renkum, de Gelderse gemeente met zo’n 31.000 inwoners even buiten Arnhem. De PvdA ging er van drie naar twee zetels en vormt nu de kleinste partij in de raad. Toch kon Marinka Mulder eind vorige maand stralend op de foto van het nieuwe college van Renkum. De PvdA zit er samen met GroenLinks, D66 en VVD de komende vier jaar aan de knoppen – en dat terwijl de partij voor een meerderheid niet nodig was.

Constructieve opstelling

“We zijn er blij mee, om het zachtjes uit te drukken”, zegt de Renkumse PvdA-fractievoorzitter Tom Erkens. “Onze partij wordt heel vaak verketterd, maar aan de andere kan zien mensen ook wel dat er kwaliteit zit in de PvdA. Dat doet goed.” Erkens dicht het succes toe aan de goede verstandhouding met andere partijen en de ‘redelijk constructieve’ opstelling van zijn partij in de oppositie.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beeld Louman & Friso

Waarom GroenLinks, D66 en de VVD in Renkum de getalsmatig overbodige PvdA erbij wilden hebben? “Met drie partijen hadden we net genoeg zetels, maar het is toch wel fijn om een stevige meerderheid te hebben”, zegt GroenLinks-fractievoorzitter Charlotte de Roo. “Dan representeren we ook een groter deel van de stemmers.” Of het anders was gelopen als GroenLinks niet als grootste partij aan tafel had gezeten? “Dat had gekund.”

Ook in Horst aan de Maas, net boven Venlo, was de gekrompen PvdA met 2 van de 27 raadszetels ‘bij lange na niet nodig voor een meerderheid’, vertelt fractievoorzitter Roy Bouten. Toch wilden CDA, Essentie en D66/GroenLinks de partij erbij hebben. “De lokale partij hier heeft hardop gezegd: ‘Al haalt de PvdA nul zetels, dan nog willen we Birgit op de Laak weer als wethouder’.”

Volgens Bouten is dit dé manier om de partij er bovenop te helpen: lokaal actief zijn en blijven. Baart het hem geen zorgen dat andere partijen de PvdA wel waarderen, maar kiezers wegblijven? “We zijn onze derde zetel kwijtgeraakt door dertien stemmen verschil. Onze wethouder behaalde het tweede stemaantal van de hele gemeente. Lokaal worden we beloond voor ons harde werken.”

Landelijke conclusies

Ook in de grote steden maken de sociaal-democraten ondanks verlies in maart hun opwachting in het college. Zoals in Amsterdam en Arnhem, in beide gevallen na een verblijf in de oppositie. In Rotterdam viel de PvdA terug van acht naar vijf zetels (op 45 raadsleden), maar mag ze twee wethouderskandidaten aandragen.

“Ik denk dat meespeelt dat GroenLinks hier de grootste partij is geworden”, zegt de Arnhemse PvdA-wethouder Martien Louwers. “GroenLinks vond het wel prettig om een tweede linkse partij in de coalitie te hebben.” Maar er is meer. “Toen de informateur hier een rondje langs de velden maakte, zagen alle partijen behalve de PVV de PvdA wel in het college voor zich. Dat is heel prettig.”

Grote of landelijke conclusies wil Louwers niet verbinden aan de niet al te sterk afgenomen populariteit van haar partij in de nieuwe colleges. Het is volgens de wethouder vaak een kwestie van ‘geluk en pech’. Een paar stemmen verschil kunnen maken dat je zetels wel of niet nodig zijn voor een meerderheid. “Het is ook maar hoe het politiek uitkomt. Je kunt aardig gevonden worden, maar niet gewild zijn.”

Lees ook:

'Het wordt tijd dat PvdA en GroenLinks samen opgaan in een brede progressieve volkspartij'

Zo zoet de overwinning smaakte bij GroenLinks na de gemeenteraadsverkiezingen, zo zuur waren de druiven voor de PvdA. Volgens historicus Mathieu Peulen is er nog maar één oplossing: PvdA en GroenLinks moeten nu echt fuseren.

De blije verliezers van de PvdA

Na de historische verkiezingsdreun van vorig jaar lijken de klappen bij de gemeenteraadsverkiezingen haast van de PvdA af te glijden. De top ziet vooral lichtpuntjes, en veel actieve jongeren. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden