De pure schoonheid van lichamelijke inspanning

Halverwege het interview wordt Henk Spaan weggeroepen. Of hij 'even wil komen niezen'. De montage van het programma-onderdeel 'Coken met Maradona' is zo goed als klaar, maar ontbeert nog een authentiek niesgeluid. Spaan is de beroerdste niet: hij verdwijnt in de inspreekcel en doet wat van hem verwacht wordt.

Vanaf volgende week vrijdag is Henk Spaan terug op televisie. Met 'Studio Spaan': een 'satirisch, actueel, eigentijds en eigenzinnig' sportprogramma. Na bijna drie jaar afwezigheid eindelijk weer lekker fröbelen op tv. ,,'Studio Spaan' moet vooral vrolijk zijn, met af en toe een beetje emotie. Als het over écht voetbal gaat, zitten er sentimentele trekjes aan. Poëtisch, zo mag je het ook noemen.''

Spaan heeft er zin in. ,,Tv is een jongensland, waarin je ongestraft lol mag trappen.'' Dat is-ie dan ook zeker van plan. Samen met cabaretduo Erik van Muiswinkel en Diederik van Vleuten, die voor de komische noot moeten zorgen. Spaan is er 'voor het voetbalelement'.

Hoewel hij in eerste instantie wat knorrig overkomt, gaat het hart open zodra zijn favoriete onderwerp wordt aangesneden. Voetbal is alles en dus gaat er niets boven een voetbalprogramma. Met een forse dosis satire, want het moet wel leuk blijven. Dat 'Studio Spaan' door de Vara wordt uitgezonden maakt het alleen maar leuker.

Hij werd bij de omroep met open armen ontvangen. ,,Ik heb vanaf 1986 bij Veronica gewerkt. Dat was allemaal dik in orde, tot mijn conflict met Harry.'' Vermeegen, tien jaar lang Spaans sparringpartner, sloot zonder diens medeweten een contract met Sport 7. Dat was het einde van de vriendschap. Ze hebben elkaar nooit meer gesproken. Wat Vermeegen doet? Geen idee. 'Balla, balla' kent Spaan niet. ,,Een voetbalquiz? Heb ik nog nooit gezien. Nee, eerlijk waar, ik kijk eigenlijk nooit tv.''

Na de ruzie met Vermeegen wilde Veronica af van Spaan, die op zijn beurt de 'verplatting' van de commerciële zender zat werd. Maar Spaan liet zich niet opzij zetten. Hij hield voet bij stuk, zodat Veronica drie jaar salaris moest doorbetalen. Programma's heeft hij in die tijd niet gemaakt. Spijt heeft Spaan niet. ,,Ik wilde voor mezelf opkomen, ik had geen zin om over me heen te laten lopen. Als je toegeeft erken je het gelijk van de ander. Dat zit niet in mijn karakter, daar ben ik te eigenwijs voor.''

Afgelopen najaar begon Spaan weer om zich heen te kijken en vond hij Van Vleuten en Van Muiswinkel. Samen met Van den Ende Producties werd een format bedacht. De Vara had een gaatje in het uitzendschema, bij voorkeur voor een sportprogramma, en zo kwam alles weer goed. ,,Een kwestie van mazzel, waar ik ontzettend blij mee ben.''

Spaan noemt zichzelf een voetbalfan, een liefhebber. De schoonheid van het spelletje bekoort hem, voetbal boeit zonder te vervelen. Al irriteert het hem dat de fundamentele vragen in de sportjournalistiek te weinig worden gesteld. ,,Bijvoorbeeld de medische voorbereiding. Daar hoor je niks over, omdat het een beladen onderwerp is. Verziekt door de wielrenners met hun mores, die zich op de rand van de criminaliteit afspeelt. Daardoor wordt dopinggebruik in het voetbal een raar onderwerp, terwijl dat niet hoeft. Ik wil wel eens weten hoe dat zit.''

Maar voetbal is meer dan vragen beantwoord willen zien. Voetbal is gevoel en Spaan heeft een eigen vorm om die emoties te kanaliseren: voetbal als literatuur. Spaan staat bekend als de man die het Nederlandse voetbal een literaire dimensie verschafte. Hij schrijft veelvuldig over voetbal in het Algemeen Dagblad en Het Parool en is mede-oprichter van voetbal-literair tijdschrift 'Hard Gras', een noviteit in de sportwereld. En, niet onbelangrijk, in het tv-programma 'Die 2: Nieuwe Koeien' schreef hij voor veel profvoetballers een eigen gedicht.

,,De emotie van voetbal, daar kan ik geen genoeg van krijgen. Aan het begin van elke carrière is er hoop en verwachting, maar uiteindelijk loopt het mis. Het loopt per definitie mis, al was het maar omdat een voetbalcarrière niet langer dan twintig jaar kan duren. Het is niet voor niets dat veel oud-spelers gaan drinken of anderszins ongelukkig worden.''

,,Het optimisme van het begin en de tragiek van het eind, dat vind ik mooi om te zien. En dan natuurlijk de pure schoonheid van de lichamelijke inspanning. Al die elementen: daar zit poëzie in.'' Wie dat niet ziet is kortzichtig, vindt Spaan. ,,Ik vind het dom dat, met alle aandacht die er voor sport is en alle mogelijkheden die er zijn om sport te bestuderen, mensen zeggen dat het ze niet interesseert. Dat vind ik net zo dom als iemand die zegt dat politiek hem niet interesseert.''

Voor Spaan wordt de emotie voelbaar als hij op zaterdagochtend op het veld staat, om het voetbalelftal van zijn dochter te coachen. ,,Dat is zo intens. Koffie halen in de kantine, wind en regen en modder onder je schoenen. Laatst heb ik die meiden wat oefeningetjes laten doen en dan zie je die serieuze hoofdjes. Dat is het mooiste wat er is.'' Uiteindelijk had hij natuurlijk zelf voetballer willen worden. Voor de kick van het scoren, de roem, maar bovenal voor de magie van het Nederlands elftal. ,,Dat is het hoogst haalbare, nog steeds. Zonder nationalistische gevoelens, uitblinken tijdens een WK wordt in de hele voetbalwereld hoger aangeslagen dan scoren tijdens de Champions League.''

Voor Spaan is voetbal een jongensdroom, waaruit hij vooralsnog niet wakker wenst te worden. Voor buitenstaanders is de voetbalwereld vaak minder romantisch. Die zien sportverslaggevers die geen kritische vraag durven stellen, uit angst de jonge miljonairs voor het hoofd te stoten. Dat de arrogantie van sommige spelers daardoor ongekend is, wil Spaan wel beamen. ,,Sportmensen hebben zo vaak met de pers te maken, dat ze een natuurlijk afweermechanisme ontwikkelen. Sommigen worden daar verwend van, maar dat is geen wetmatigheid. Neem de broertjes De Boer, die zijn volstrekt niet arrogant en heel benaderbaar. En Van Nistelrooij, dat is een aardige jongen.''

En om te zeggen dat voetbal minder leuk en afstandelijker is geworden, nou nee. ,,Ik zie niet zo'n verschil met vroeger. Toen ik in 1973 voor de Haagse Post aan Pim van der Meent, de trainer van FC Amsterdam, vroeg waarom hij Chris Dekker niet had opgesteld, kreeg ik ook op m'n sodemieter in een volle perskamer. Die liet zich niet tegenspreken en dat doen trainers nu nog steeds niet. Dus eigenlijk is er niets veranderd.'' Spaan kijkt even peinzend voor zich uit, de herinnering terughalend. Moet dan vreselijk lachen. ,,Daar leer je wel van, trouwens. Zoiets doe je nooit meer.''

Maar uiteindelijk zijn trainers, clubs en spelers toch afhankelijk van het publiek? ,,Ja, dat is zo, maar ik denk dat iemand als Davids zo redeneert: ik speel een voetbalwedstrijd, ik doe ontzettend m'n best en dat is het. Jammer, want ik zou dolgraag een groot interview met Davids maken. Of een hele Hard Gras aan hem wijden. Dat heb ik hem laatst gevraagd, maar dat doet-ie niet. Heeft-ie geen zin in.'' Eeuwig zonde, want Davids is een 'fascinerende voetballer'. Spaan is lyrisch over hem. ,,Hij is beter dan alle anderen. Hij is technisch fantastisch, hij heeft een ontzettend goede wedstrijdmentaliteit, hij wil heel graag winnen, dat maakt hem uniek. Ik zou dolgraag met hem over voetbal willen praten en over hoe hij alles doet en ondergaat. Zijn persoonlijkheid, zijn natuurlijk leiderschap, dat vind ik boeiend.''

Wordt Davids de man van het EK? ,,Absoluut, hij is er helemaal klaar voor.'' En ook de finale staat vast: Nederland-Frankrijk. ,,En dan wint Nederland natuurlijk. Maar geluk speelt een heel grote rol, dat moeten we dan wel meehebben. Zonder geluk geen Europees kampioen. Davids kan z'n poot wel breken, dan heb je niks.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden