De puntjes en streepjes van Pinter intrigeerden

(AFP) Beeld
(AFP)

De avond voor kerst overleed Harold Pinter, een van de grootste hedendaagse toneelschrijvers. Zijn stukken zijn wereldwijd gespeeld.

Schrijver en Nobelprijswinnaar voor de Literatuur Harold Pinter is op woensdagavond op 78-jarige leeftijd overleden. De Brit Pinter was een van de grootste hedendaagse toneelschrijvers. Hij voerde sinds 2002 een zware strijd tegen kanker, de ziekte die hem deze week velde.

Harold Pinter werd op 10 oktober 1930 in Hackney, in het Londense East End geboren als zoon van een Portugees-Joodse kleermaker.

Op de middelbare school kwam hij voor het eerst in aanraking met toneel. Hij raakte totaal verslingerd aan Macbeth en Romeo, volgde toneellessen aan de Royal Academy of Dramatic Art en aan de Central School of Speech and Drama, en nam voor zichzelf de toneelnaam David Baron aan. Als Hamlet trok hij met een Shakespeare-groep op tournee door Ierland.

Zijn eerste toneelstuk, de eenakter The Room (’De kamer’), schreef hij als 27-jarige. Niet lang daarna volgde zijn eerste avondvullende stuk The Birthday Party (’Het verjaardagsfeest’). Twee jaar later begon de roem te komen. Voor de BBC radio mocht hij het A Slight Ache (’Een beetje pijn’), schrijven. Later werd het als toneelstuk opgevoerd.

Zijn tweede avondvullende stuk, The Caretaker (’De huisbewaarder’, 1960), bleef een jaar lang op de Londense planken staan. The Birthday Party was er destijds na een week afgevoerd. Pinter zei daarover: ,,Er zijn twee avondvullende stukken van mij in Londen opgevoerd. Het eerste liep een week, het tweede een jaar. Natuurlijk zijn er verschillen tussen deze twee stukken. In ’The Birthday Party’ heb ik een bepaald aantal streepjes in mijn tekst gebruikt tussen de zinnen in. In ’The Caretaker’ heb ik punten gebruikt in plaats van streepjes. We kunnen dus nu vaststellen dat punten meer in de smaak vallen dan streepjes en daarom heeft ’The Caretaker’ langer gelopen dan ’The Birthday Party’.”

Het mysterie van Harold Pinter is lang vereenzelvigd met de streepjes, de puntjes of het simpele wit tussen de regels. Die intrigeerden en werden op toneel vertaald in de fameuze Pinteriaanse pauzes, de stiltes die acteurs en publiek dwongen hun verbeelding te gebruiken. Pinter: „Ik heb in mijn leven te veel pauzes geschreven. Ze zijn een eigen leven gaan leiden”. Pinters pauzes hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van het denkend acteren.

Harold Pinter heeft in totaal 32 toneelstukken geschreven. Daarnaast heeft hij scenario’s voor film en televisie op zijn naam staan. Een van de bekendste is ’The French Lieutenant’s Woman’ uit 1981, dat is gebaseerd op de roman van John Fowles.

Pinter heeft een groot aantal prijzen gekregen, met als hoogtepunt in 2005 de Nobelprijs voor de Literatuur, een internationale erkenning voor de grootsheid van zijn werk. Pinter bracht volgens het juryrapport het theater terug tot zijn basiselementen: een besloten ruimte en een onvoorspelbare dialoog, waar mensen afhankelijk van elkaar zijn en pretenties verdwijnen.

Pinter kon vanwege zijn ziekte niet persoonlijk in de Zweedse hoofdstad Stockholm aanwezig zijn bij de uitreiking van de Nobelprijs. In zijn geschreven toespraak ter gelegenheid van de prijsuitreiking haalde Pinter uiterst fel uit naar president George W. Bush en naar de Britse premier Tony Blair.

Hij veroordeelde de invasie van Irak als een ’bandietenstreek, een daad van schaamteloos staatsterrorisme, waaruit een absolute minachting voor het internationale recht blijkt’.

Pinter heeft veel politiek getinte stukken geschreven. Het leverde hem nogal wat kritiek op. De stukken zouden de gelaagdheid van zijn andere werk missen. Hij erkende zelf dat deze stukken minder sterk waren: „Een toneelstuk is allereerst een ontdekkingsreis en als je het verloop daarvan al bij voorbaat kent, bestaat het risico dat het stuk overbodig wordt.”

Pinter was tussen 1956 en 1980 met actrice Vivien Merchant getrouwd. Na hun scheiding trouwde hij met de schrijfster en geschiedkundige Lady Antonia Fraser, die afgelopen woensdag bij de dood van Pinter zei: „Het was een groot mens en het was een voorrecht om met hem te mogen leven. Hij zal altijd in mijn herinnering blijven.”

(Trouw) Beeld REUTERS
(Trouw)Beeld REUTERS
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden