De protesten tegen de president Servië houden aan, zelfs in de koude wintermaanden

De Servische demonstranten zijn ongerust over de druk die de regering uitoefent op de media, rechters en de oppositie. Beeld EPA

Ook afgelopen weekeinde gingen Serviërs massaal de straat op. Hun eisen zijn nog vaag.

"Al gaan er vijf miljoen mensen de straat op, dan nog kom ik niet aan hun eisen tegemoet", liet de Servische president Aleksandar Vucic zich eind vorig jaar ontvallen. Daarmee wierp hij de demonstranten onbedoeld een pakkende slogan in de schoot. 'Een van vijf miljoen' staat er sindsdien op spandoeken die de demonstranten met zich meedragen als ze de straat op gaan. En dat doen ze al ruim twee maanden, elke zaterdag.

De eerste keer gebeurde dat spontaan nadat oppositieleider Borko Stefanovic tijdens een rally in de stad Krusevac door een groepje gemaskerde mannen werd aangevallen. Hij werd met een ijzeren staaf op zijn hoofd geslagen en verloor zijn bewustzijn. Zijn T-shirt zat onder het bloed.

Duizenden mensen gingen in hoofdstad Belgrado de straat op om een onderzoek naar de aanval op de politicus te eisen. "Stop de bebloede shirts", riepen ze. Een coalitie van oppositiepartijen stelde in een verklaring dat de aanval het resultaat is van de 'aanhoudende lastercampagne' die president Vucic tegen zijn politieke vijanden voert. Het incident staat volgens de oppositie niet op zichzelf: ook tijdens de lokale verkiezingen van vorig jaar werden gevallen van intimidatie van politici gemeld.

Het protest groeide uit tot een wekelijks ritueel, waarbij de demonstranten elke zaterdag een vast rondje langs overheidsgebouwen maken. Hun eisenpakket is inmiddels uitgebreid, al worden er geen heel concrete doelen gesteld, zegt Balkanexpert Florian Bieber van het Centrum voor Zuidoost-Europese studies in Graz. "De belangrijkste eis is dat de regering haar politiek van nepotisme en de autoritaire manier van besturen verandert."

De demonstranten geven vooral uiting aan een algemeen gevoel van onbehagen over de druk die de regering uitoefent op onafhankelijke media, maatschappelijke organisaties, op rechters en oppositiepolitici.

Kleinere steden

Vooralsnog negeert Vucic de protesten zoveel mogelijk. De politie grijpt niet in en de publieke omroep zwijgt in alle talen. Wellicht hoopt de president dat het protest vanzelf dooft. Daar ziet het vooralsnog niet naar uit. Afgelopen weken werd duidelijk dat de onvrede zich zeker niet alleen tot Belgrado beperkt. In tientallen andere steden gingen mensen de straat op.

Die geografische uitbreiding van het protest is opvallend, vindt Bieber. "In die kleinere steden zijn mensen meer geneigd loyaal te zijn aan de regering, onder andere omdat veel banen in die regio's aan de overheid zijn gelieerd. De demonstranten in deze kleinere steden zetten meer op het spel." Veelzeggend is het volgens de Balkanexpert ook dat de protesten al zo lang aanhouden, zelfs in de koude wintermaanden. "Indrukwekkend hoeveel mensen de straat opgaan."

Hoe lang ze dat volhouden, vindt Bieber lastig te voorspellen. Vooralsnog betwijfelt hij of de demonstranten een grote politieke verandering kunnen forceren. Dat heeft volgens hem vooral te maken met het gebrek aan een goed politiek alternatief. De oppositie die zich bij het protest heeft aangesloten, is heel divers. "Er zitten pro-Europese partijen bij, extreem-rechtse partijen, maar ook gematigde partijen. Afkeer van de regering is het enige wat hen bindt."

Een paar protesten maken nog geen Balkanlente

Niet alleen in Servië, ook in andere landen in de regio - onder meer in Montenegro en Albanië - gingen afgelopen weken duizenden mensen de straat op om tegen hun regering te protesteren. Volksvertegenwoordigers van de oppositie sloten zich bij het protest aan en boycotten de vergaderingen in het parlement. "Onacceptabel", zei een woordvoerder van de Europese Commissie voor de Balkan, Maja Kocijancic, vorige week. Ook waarschuwde ze dat de gebeurtenissen in de diverse landen niet met elkaar vergeleken moeten worden. "Er is geen Balkanlente op komst", benadrukte ze.

Balkanexpert Florian Bieber wijst eveneens op de verschillen bij de protesten in de regio. "De oppositie in Montenegro is bijvoorbeeld meer eensgezind en de regeringspartij meer verdeeld dan in Servië." Daarmee is de kans op succes voor de demonstranten in dat land groter, denkt Bieber.

Ook al heeft elk protest zijn eigen karakter, de demonstranten kunnen volgens hem elkaar wel over en weer wel bemoedigen en inspireren. "Of er dan ook een Balkanlente in de lucht hangt? Nee, die zie ik nog niet zo snel van de grond komen.”

Lees ook: 

Kosovo ‘straft’ Servië met hoge importtarieven

De regering in Pristina is boos dat het geen lid mag worden van Interpol. Volgens Kosovo zit Servië daar achter. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden