'De Protestantse Kerk mag best wat creatiever'

Op de landelijke predikantendag komen honderden dominees en kerkelijke werkers van de Protestantse kerk bijeen in de Nieuwe Kerk. Beeld ANP

De Protestantse Kerk Nederland (PKN) staat voor 'drastische veranderingen', zei scriba (secretaris) Arjan Plaisier vanochtend in Trouw. De kerk wordt volgens hem uitgedaagd tot 'een nieuwe onbevangenheid en vrijmoedigheid' als het gaat om het geloof. Hoe reageren kenners?

Hijme Stoffels
Godsdienstsocioloog aan de Vrije Universiteit in Amsterdam

"Het lijkt wel alsof na vele decennia de sociologische realiteitszin is doorgebroken in de kerk. Mijn voorganger aan de VU, Gerard Dekker, riep al in de jaren zeventig en tachtig dat het minder werd. Hij werd weggehoond door de toenmalige kerkleiding. Ik heb het zelf ook meegemaakt. Bij een debat noemde de voorganger van Arjan Plaisier het sociologische somberpraat. In dat perspectief kun je Arjan Plaisier moedig noemen.

"Je kunt je natuurlijk wel afvragen of het wat oplevert. Hoe hij de toekomst van de kerk precies voor zich ziet, blijft toch wel vaag. Wat meer creativiteit en inventiviteit zou geen kwaad kunnen. Ik heb er een hard hoofd in of de kloof tussen de kerk en de rest van de maatschappij overbrugd kan worden.

"Voor dertigers en veertigers is de kerk iets van ouders, grootouders zelfs. Overigens is het toch opmerkelijk dat de protestantse kerk zo hard klaagt dat niemand interesse in de boodschap heeft. Er zijn genoeg minderheidsgroeperingen met wie het prima gaat. Heb jij de vrijmetselarij ooit horen klagen?"

René van der Rijst
Voorzitter van Op Goed Gerucht, een beweging voor progressieve predikanten

"Wij van Op Goed Gerucht zeggen al veel langer: we zijn kerk in een geseculariseerde context. Wij zijn natuurlijk zélf geseculariseerde predikanten. De oude woorden zijn nietszeggend geworden, merk ik in het deel van de kerk waar ik predikant ben. Wat we niet geloven, dat weten we nu wel door theologen als Harry Kuitert. Nu is het zaak weer woorden te geven aan wat we wél geloven.

"Ik ben al afgestapt van het idee dat de kerk alleen gestalte krijgt op zondag. De kerk, dat is ook de koffieclub, de gespreksgroep en het praatje in de supermarkt. Wat hebben we als kerk het hele kerkelijke bouwwerk lang in stand willen houden. Misschien wel te lang. Het is goed dat het nu anders kan. We gaan van een 'organisatiekerk' naar een 'netwerkkerk'.

"In Haarlem, waar ik predikant ben, denken we na over een café naast de kerk. En dan bedoel ik een café met écht goede koffie en een lekker biertje, hè. Niet om mensen van het café de kerk in te krijgen, wel om ontmoetingen te hebben."

Gerard de Korte
Bisschop van het bisdom Groningen-Leeuwarden

"Ik zou voorzichtig zijn om het idee van 'volkskerk' los te laten. Onze kerken zijn minderheidskerken geworden. Maar wij blijven gericht op alle mensen. Dat is de roeping van de kerk die universeel wil zijn. Een 'heilige rest-kerk' lijkt mij niet katholiek, in de brede zin van het woord. Op plaatselijk niveau zie ik onze kerken echt nader tot elkaar komen, zeker in het noorden waar de katholieke kerk van oudsher klein is.

"De communie is weliswaar alleen voor rooms-katholieken, maar veel oecumenische vieringen zijn bijeenkomsten van woord en zang. Niet erg, lijkt me. De meeste protestanten vieren ook niet iedere week avondmaal. Oecumene krijgt ook op andere terreinen gestalte. Denk aan diaconaat en catechese.

"Dat vieringen een 'Chinees schouwspel' zijn voor velen, zoals Arjan Plaisier zegt, herken ik wel. Misschien moeten we weer een periode van inwijding hebben net als in de vroege kerk, de zogeheten mystagogie. Pas als je een bewuste keuze hebt gemaakt, neem je deel aan de eucharistie."

Arjen Mensink
Voorzitter van de Gereformeerde Bond, een behoudende vleugel in de Protestantse Kerk

"Een kerkdienst is voor buitenstaanders soms een Chinees schouwspel, zegt Plaisier. Die uitspraak behoeft enige nuancering. Natuurlijk, mensen van buiten moet je uitleggen wat de liturgie inhoudt. Je hebt het toch over specifieke kerktaal. Maar je hebt het wel nodig. Mijn ervaring is juist dat traditionele liturgie ook veel aantrekkingskracht bezit. Juist vanwege de rust en de orde. Ik denk dat Arjan Plaisier teveel verwacht van veranderingen.

"Toch waardeer ik de eerlijkheid van Plaisier. De kerkelijke organisatie is vaak een enorme last. Ook in plaatsen waar de kerkelijkheid traditioneel hoog is, zoals bijvoorbeeld Rijssen. Daar zijn de ledenaantallen nog steeds groot, maar er is relatief teruggang als je beseft dat er enorme nieuwbouwwijken zijn en de kerk niet groeit. Overigens hoor ik ook van gemeenten waar het zowel wat kerkgang als financiën stabiel is.

"Het is de opdracht van de kerk om vrijmoedig over de heilsfeiten van God te spreken. Het begint in de kerk bij het besef dat God Zijn gemeente in stand houdt. Doe je dat niet, dan wordt het moeilijk."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden