De president en de minister blijven ervoor thuis

Filmdrama? Niet de bioscoopfilm maar de tv-serie is trendsettend. 'The Wire' en The Sopranos' baanden de weg voor een stoet vernieuwende, succesvolle series. Het Film Festival Rotterdam gaat in die trend mee.

Was in het begin de tv-soap pulp voor huisvrouwen en keek je later licht besmuikt naar 'Dallas', nu zijn tv-series als 'Mad Men', 'Breaking Bad' en, meest recent, 'Homeland' en 'Girls', goed voor serieuze beschouwingen in de media over identiteit en tijdgeest. Iedereen kijkt series: op tv, dvd of internet. De president van Amerika laat weten thuis te blijven voor de spionageserie 'Homeland'. Onze vaderlandse politici wisselen onderling dvd-schijfjes uit van de Deense tv-serie 'Borgen'. Ze vinden het leuk daar bij 'De wereld draait door' (of op Twitter) even over door te kletsen.

Nieuw is niet zozeer die salonfähigkeit van het televisiedrama. Vroeger waren er ook al artistiek hoogstaande, spraakmakende tv-series. De meest spraakmakende waren overigens van gerenommeerde filmregisseurs die op verzoek van een omroep een uitstapje naar de televisie maakten.

Ingmar Bergman trok in de jaren zeventig internationaal een miljoenenpubliek met 'Scènes uit een huwelijk', de serie die zijn naam voorgoed zou koppelen aan zwaarmoedig relatiegetob; Rainer Werner Fassbinder verwerkte de oorlog in 'Berlin Alexanderplatz'; Edgar Reitz nam een eeuw Duitse geschiedenis door in 'Heimat'; David Lynch vestigde zijn naam in de jaren negentig met de monumentale tv-hit 'Twin Peaks' die alle series daarna zou veranderen.

Nieuw is wel dat het kwaliteitsdrama op tv onder artistieke filmmakers niet langer geldt als een verraderlijke buiging naar het publiek maar juist als een uitgelezen mogelijkheid voor experiment en verdieping: expansievere verhaalvormen, complexe personages. Filmregisseurs die afknappen op het behoudende Hollywood stappen makkelijker over naar televisie waar zij wel de vrije hand krijgen van betaalzenders die zich specialiseren in drama, zoals het al veel geroemde Amerikaanse HBO. Beroemde regisseurs als Martin Scorsese en Gus van Sant verbonden zich aan respectievelijk 'Boardwalk Empire' en 'The Boss'. Lena Dunham werd direct na haar debuutfilm 'Freaky Furniture' door HBO binnengehaald voor 'Girls'.

Een Hollywood-acteur die een televisierol op zich neemt, hoeft dat niet meer te zien als een stap neerwaarts op de ladder, eerder als een tweede leven dat meer erkenning kan brengen. De vorige week voor de vierde maal met een Golden Globe bekroonde Claire Danes pendelt al haar hele carrière heen en weer tussen film en tv. Hollywoodster Jessica Lange maakt nu furore in de cultserie 'American Horror Story'.

Niet langer ook is het grote broer Hollywood die de televisie op ideeën brengt, die beweging gaat nu eerder andersom. 'Lincoln', de nieuwe film van Steven Spielberg, over het politieke gekrakeel rond de afschaffing van de slavernij draagt in zijn aaneenschakeling van redevoeringen, beraadslagingen en debatten, onmiskenbaar de sporen van Aaron Sorkins successerie 'The West Wing'.

Kathryn Bigelow baseert haar nieuwe film 'Zero Dark Thirty' over de jacht op Osama Bin Laden niet alleen op de werkelijkheid, maar ook op 'The Killing', de Deense televisieserie die overal een groot succes was. Heldin Maya die Bin Laden oprolt is een typische 'Sarah Lund': single, introvert, extreem obsessief.

Die veranderde wisselwerking tussen film en tv, de vernieuwingsdrang op de televisie, heeft het altijd hippe Filmfestival Rotterdam dit jaar geïnspireerd tot een programma waarin aandacht wordt gevraagd voor de nieuwe verhaalvormen die normaliter op kleinere schermen dan het bioscoopdoek te zien zijn. Zo is er aandacht voor experimentele webseries maar ook voor Lena Dunhams 'Girls' en voor tv-drama van in Rotterdam vaker vertoonde regisseurs als de Japanner Kore-eda Hirokazu en de Chileen Pablo Larrain.

Een blikvanger binnen dit programma 'Changing Channels' is in ieder geval de Tsjechische HBO-miniserie 'Burning Bush', geregisseerd door Agnieszka Holland, ooit Oscar-winnares met de film 'Europa, Europa'. 'Burning Bush' is de eerste Europese productie van HBO.

Deze Amerikaanse betaalzender die een decennium geleden met series als 'The Soprano's' en 'The Wire' het gouden tijdperk van de televisie inluidde, verliest in Amerika terrein aan rivaliserende zenders als AMC (Mad Men) en Showtime (Homeland). Nieuwe kansen gloren er echter in de ontwikkeling van lokale producties in Zuid-Amerika, Azie en Europa.

Het in Praag gedraaide, Tsjechisch gesproken historische drama 'Burning Bush' handelt over de nasleep van de zelfmoord van de student Jan Palach die zich in Praag in 1969 in brand stak uit protest tegen de Russische invasie. De geheime dienst zit niet te wachten op martelaren en probeert Palach zwart te maken. Het met 'Mad Men'-allure vormgegeven, beklemmende 'Burning Bush' laat navoelen hoe het ijzeren gordijn zich sluit in Tsjechië, hoe vrienden in verraders veranderen, collega's in spionnen. De heldin van het verhaal is advocate Dagmar Buresova die streeft naar eerherstel voor Palach. Na de val van de Muur twintig jaar later zal ze de eerste minister van justitie van Havels Tsjechië worden.

Deze geslaagde eerste Europese productie van HBO zet aan tot fantaseren over de mogelijkheden die deze betaalzender, of soortgelijke zenders, opent voor de Nederlandse film- en televisiemakers. Die zouden daar hun kansen kunnen grijpen nu de familiefilm domineert in de bioscoop, de publieke omroep bezuinigt en de commerciële televisie zich verliest in talentenshows. Een nieuwe, eigenzinnige bewerking van 'De Stille Kracht' (om een ooit spraakmakende Nederlandse tv-serie te noemen) zou een mooi idee zijn, of een origineel drama gewijd aan de verzetsbewegingen of aan de Fortuyn-revolte, of aan wat al niet meer dat Nederland ooit in beweging bracht.

Burning Bush gaat op 30 januari in première op het IFFR. Vanaf 5 februari is de serie te zien op HBO-Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden