De president en de generaal

,,Als ik terugkom op 13 februari verwacht ik dat mijnheer Wiranto weg is. Zo niet dan stuur ik hem persoonlijk weg en benoem ik iemand anders.'' Keiharde woorden van president Wahid aan het adres van generaal Wiranto. En Wahid weet niet van ophouden. Vanuit het buitenland blijft de Indonesische president op Wiranto inhakken. De wereld mag van hem meegenieten hoe hij Wiranto in zijn hemd zet.

Echte vrienden zijn het nooit geweest. Wahid moest Wiranto in zijn regering opnemen onder druk van de militaire fractie in het volkscongres. Bovendien Wiranto, als minister van defensie onder Soeharto een van de machtigste mannen van Indonesië, nog iets tegoed. Wiranto trok zich afgelopen oktober terug als vice-presidentskandidaat, toen boze aanhangers van Megawati dreigden Jakarta op zijn kop te zetten als hun idool geen vice-president zou worden. ,,Ik neem deze stap in dienst van mijn land'', schreef Wiranto in zijn brief aan de voorzitter van het Volkscongres.

Als dank kreeg Wiranto een plek achter de coulissen toebedeeld als coördinerend minister van politie en staatsveiligheid. Een minder invloedrijke positie dan die van minister van defensie of opperbevelhebber van het leger. Politieke analisten voorspelden toen al Wahid zich van Wiranto zou ontdoen zodra hij de kans zou krijgen.

,,Indonesië heeft een regering van nationale verzoening!'', juichten de kranten en tal van wereldleiders daags na de installatie van het nieuwe kabinet. Maar volgens hardnekkige geruchten is deze 'samengeraapte' regering op een achternamiddag samengesteld. Onder druk van parlementsvoorzitter Akbar Tandjung (tevens voorzitter van de Golkar-partij) en generaal Wiranto nam Wahid verschillende ministers tegen zijn zin in de regering op. Hij moest wel; de Golkar-partij had hem aan het presidentschap geholpen. Wahid wilde slechts achttien ministers in zijn kabinet; het werden er uiteindelijk meer dan dertig.

De bemoeienis van Wiranto met de kabinetssamenstelling zou Wahid hem niet vergeven. Wahid staat bekend als een man met een ijzeren geheugen, die niet met zich laat sollen. Zijn grote kunst is om in aanstekelijke grappen zijn tegenstander publiekelijk te vernederen. Hierdoor krijgt hij de lachers op zijn hand.

Blijft de vraag waarom Wahid Wiranto momenteel zo hard aanpakt. Bekend is dat er meningsverschillen bestonden tussen beiden over het oplossen van de onrust in de provincies Atjeh en de Molukken. Wiranto en zijn vertrouweling, de ex-legerwoordvoerder Soedrajat, waren voor de militaire noodtoestand. Wahid is meer de man van dialoog en onderhandelingstafel. De burger en de generaal botsten keer op keer. De onderlinge strijd verhardde zich.

Wahid had zich op een chiquere manier van Wiranto kunnen ontdoen in plaats van uit het buitenland een machtsstrijd met hem aan te gaan. Voormalig minister Hamzah Haz van armoede, verdacht van corruptie, gaf hij wel de kans zelf ontslag te nemen. Tegen de media zei Wahid dat Hamzah was opgestapt omdat zijn politieke partij in moeilijkheden was geraakt. Iedereen wist beter.

Wahid heeft Wiranto nauwelijks tijd gegeven de eer aan zichzelf te houden. Hij weet als geen ander hoe dramatisch gezichtsverlies in Azië kan zijn. Het was verrassend dat Wahid in een interview met het weekblad The Far Eastern Economic Review nog voor het mensenrechtenrapport over Oost-Timor werd gepresenteerd, Wahid.

,,De president moest snel handelen'', zegt politiek analist Mochtar Pabottinggi van het Indonesisch Wetenschappelijk instituut, LIPI. ,,Hij had geen andere keus. Langer wachten met ontslag zou betekenen meer tijd voor het zoeken naar een compromis. Wahid moet nu resoluut zijn. Er kan maar één kapitein op het schip zijn. Dat is de president''.

Volgens Mochtar koos Wahid voor de aanval vanuit het buitenland. ,,Hij is op reis om meer politieke en economische steun te krijgen. Hij wil de wereld laten zien dat hij de baas is. Als daarover geen zekerheid bestaat in een land, wie wil er dan nog investeren?''

,,Wiranto wist wat hem te wachten stond. Vanaf de start van het nieuwe kabinet gold de regel dat iedere minister die met een criminele daad in verband zou worden gebracht, op non-actief zou worden gesteld. Wie niet schuldig is, wordt achteraf gerehabiliteerd'', zegt publicist Soedjati Djiwandono. Soedjati vindt niet dat de president te hard van stapel loopt. ,,Het is de stijl van Wahid. Deze actie moet gezien worden in het kader van de mensenrechtenverbetering in Indonesië. Hij wil aan het volk laten zien dat iedereen gelijk is.''

Wahid speelt het spel hard. Te hard in de ogen van parlementsvoorzitter Akbar Tandjung en voorzitter Amien Rais van het Volkscongres. Stonden ze eerst achter Wahid. Nu krabbelen ze terug. Tandjung opperde donderdag dat Wahid beter eerst met Wiranto zou kunnen praten. Amien Rais heeft zichzelf als bemiddelaar opgeworpen. Hij vindt dat de president te snel reageerde op het Oost-Timorrapport.

Kranten in de hoofdstad speculeren over een mogelijke splitsing in de regering. Er zouden ministers zijn die de zijde van Wiranto hebben gekozen. ,,Als mensen met elkaar in conflict zijn betekent dat niet noodzakelijk dat er een breuk ontstaat. Je kunt iedere dag vechten zonder uit elkaar te gaan'', zegt Soedjati Djiwandono. ,,Ik denk niet er een splitsing komt in de regering. Dit kabinet is nooit een eenheid geweest.'' Ook Mochtar vreest niet voor een regeringscrisis. De meeste politieke partijen steunen nog altijd Wahid.

Op straat smult het volk van de strijd tussen Wahid en Wiranto. ,,Ik vind het prachtig hoe Wahid Wiranto in zijn hemd zet'', zegt een voorbijganger. ,,Het leger had in Indonesië teveel macht en dacht boven ons burgers te staan. We hebben veel geleden. Laat Wiranto maar eens goed voelen wat het is om een gewone burger te zijn!'' Voor een staatsgreep is ze niet bang. ,,Ach, het leger geniet nauwelijks meer steun onder de bevolking. Bovendien is het verdeeld. Ze halen zich echt geen gekke dingen in hun hoofd.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden