De predikant uit de buurt is goedkoper

,,Je hoeft geen intellectuele reus te zijn om te beseffen dat in verpleeghuizen vragen rond ziekte, invaliditeit, leven en dood in intensiteit en omvang geconcentreerd zijn'', zegt Johan Bouwer, Nederlands enige hoogleraar geestelijke verzorging. Voor de bijna 60000 verpleeghuisbewoners is goede begeleiding noodzaak, vindt Bouwer.


Het aantal geestelijk verzorgers in vergelijking met de norm van 1 verzorger op 150 bedden, berekend op basis van een steekproef. Vrijwel nergens wordt de norm gehaald.

En juist daar is het aantal geestelijk verzorgers ontoereikend, blijkt uit Trouw-onderzoek: ruim 40 procent onder de norm. ,,Ronduit alarmerend'', zegt Bouwer.

Sommige verpleeghuizen hebben helemaal geen geestelijk verzorger in huis, zoals de Groningse Heymansstichting. De stichting heeft 300 bedden. Predikanten uit de buurt leiden er kerkdiensten. Willen bewoners geestelijke verzorging, dan is die op afroep beschikbaar, zegt directeur E. Buit. ,,Dat past bij de mondigheid van mensen, of hun familie. En het is goedkoper.''

Bij verpleeghuis Aleida Kramer in Coevorden -100 bedden- vinden ze dat mensen maar een beroep moeten doen op hun kerk. ,,Ze betalen toch kerkelijke belasting?'' Bij de exploitatie van een nieuw verpleeghuis met 212 bedden in Roosendaal is wel geld gereserveerd voor geestelijke verzorging, maar of dat aangesproken wordt ,,hangt af van de vraag, van de behoefte van de bewoners''.

Twee van elke drie bewoners van verpleeghuizen zijn gelovig, zegt de landelijke organisatie cliëntenraden ouderenzorg. Bijna alle cliëntenraden noemen geestelijke verzorging belangrijk tot zeer belangrijk. Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (rapportage ouderen, 2001) blijkt grote behoefte aan vertrouwelijke gesprekken. Dat is meteen een 'knelpunt', want het komt er vaak niet van.

Opmerkelijk is dat ook het management geestelijke verzorging belangrijk zegt te vinden. Maar de realiteit is dat er veel minder geestelijk verzorgers in verpleeghuizen werken dan nodig, afgemeten aan de norm van één geestelijk verzorger op 150 bewoners.

Die norm is in 1987 vastgelegd door de Nationale Ziekenhuisraad, en door de Vereniging voor Geestelijk Verzorgers in Zorginstellingen (VGVZ) overgenomen: in ziekenhuizen en verpleeghuizen één geestelijk verzorger per 150 bedden, in psychiatrische instellingen één per 200 plaatsen.

De norm is helder, maar werd nooit in wetgeving opgenomen. De zogenaamde 'kwaliteitswet' uit 1996 verplicht zorginstellingen om opgenomen patiënten geestelijke verzorging aan te bieden. Maar hoeveel en welke, dat zegt de wet niet. De destijds verantwoordelijke minister Els Borst heeft achteraf erkend dat die wet de beschikbaarheid en toegankelijkheid van geestelijke verzorging onvoldoende waarborgt. Richart Huijzer van de VGVZ noemt de norm niet achterhaald, maar wel aan herijking toe. Merkwaardig genoeg is de beroepsvereniging nooit toegekomen aan een feitelijk onderzoek naar de feitelijke stand van zaken.

De onduidelijkheid in wet en beroepsvereniging geeft directies en besturen een grote speelruimte. ,,De omvang van de dienst geestelijke verzorging is precies zo groot als het bestuur nodig vindt'', zegt een geestelijk verzorger uit Hulst. ,,Gelukkig vond ons bestuur het belangrijk.''

Hoogleraar Johan Bouwer ziet geen reden om van de norm af te stappen. Sterker nog: hij ziet meer in aanscherping, want sinds het vastellen van de norm in 1987 is er een toename van 'ernstig lijden' die vraagt om intensiever begeleiding en hulpverlening, zegt Bouwer.

Ook dr. Ren van Schrojenstein Lantman, geestelijk verzorger te Heerlen, zegt dat ,,de patiënten in die 150 bedden van toen niet líjken op die van 2004''; hun problemen zijn nu ,,meestal véél zwaarder''. En Huijzer, van de VGVZ, wijst erop dat je tegenwoordig héél ziek moet zijn om een week in een ziekenhuis te liggen, en heel oud en gebrekkig voor opname in een verpleeghuis. Er is daarom, verwacht hij, meer geestelijke verzorging nodig dan voorheen.

Geestelijke verzorging wordt door patiënten en cliënten hoog gewaardeerd. Dat blijkt uit de spaarzame onderzoeken die daarnaar zijn gedaan de afgelopen jaren, en uit de praktijk. Geen wonder, zegt Hanny Nusselder, geestelijk verzorger in de psychiatrische instelling Gelderse Roos in Wolfheze. ,,Mensen komen vrijwillig naar ons toe - wie een negatieve kijk op ons heeft, blijft weg. Bovendien mag je als patiënt vaak kiezen wie je wilt hebben, dat kan bij de dokter niet. We zijn een vrijplaats.'' Dat wordt gewaardeerd, merkte Nusselder enkele jaren geleden. Toen zou de dienst geestelijke verzorging van drie naar twee personen gaan en kwam de cliëntenraad in het geweer. Het bleven er drie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden