De politieke kloof in Oostenrijk was nog nooit zo groot

Alexander van der Bellen, links en Norbert Hofer, tijdens een debat op 15 mei.Beeld Epa

Met een flinterdunne marge van 31.000 stemmen werd uiteindelijk Alexander Van der Bellen de nieuwe president van Oostenrijk. De doorslag werd gegeven door de briefstemmers uit binnen- en buitenland. Maar meer nog dan de winnaar trok de messcherpe verdeling tussen de groepen stemmers voor groen en extreem-rechts de aandacht.

Deze verkiezing toont de trend waar politicologen in heel Europa al jaren voor waarschuwen: de toenemende polarisatie in de politiek, waarbij het midden verdwijnt en een handvol kenmerken een steeds betere indicatie geeft van het stemgedrag van een individu.

Gechargeerd gezegd: Vrouwen, hoogopgeleiden en stedelingen stemden massaal voor de Groene kandidaat Van der Bellen. Mannen, lager opgeleiden en plattelanders kozen Hofer. Die trend van stad versus platteland was zo sterk dat zelfs een stad als Sankt Pölten, waar Hofers FPÖ normaal gesproken veel sterker is dan de Groenen, toch in meerderheid koos voor Van der Bellen.

De polarisatie die blijkt uit de grote getallen moet tegelijk niet worden overdreven. Flinke minderheden gingen tegen de trend in. Zo won Van der Bellen in de landelijke regio Vorarlberg, waar hij vandaan komt, en haalde Hofer in de hoofdstad Wenen nog altijd honderdduizenden stemmen. De twee kiesgroepen wonen ook door elkaar heen. In vijf gemeenten was de stemming precies in evenwicht. Daarbovenop waren er maar liefst negentig plaatsen waar het verschil minder dan tien stemmen bedroeg.

Alexander van der Bellen, tijdens zijn speech maandag.Beeld ap

Bovendien dwong deze verkiezing zonder politiek midden de Oostenrijkers tot een keuze die velen liever niet zouden maken. Vooral Van der Bellen kreeg bepaald niet alleen overtuigde Groenen achter zich. Maar liefst 48 procent van zijn stemmers liet in een exitpoll van publieke omroep ORF weten vooral een zege van Hofer te willen verhinderen. Daarmee haalde hij veel meer 'strategische' stemmen binnen dan Hofer. Ook die laatste had nog altijd 31 procent van zijn stemmen te danken aan een aversie tegen de Groene kandidaat. Hofer was kortom een acceptabele tweede keus voor veel Oostenrijkers die anders niet op hem zouden stemmen.

Succes extreem-rechts
Dat is een wereld van verschil met het vorige grote succes van extreem-rechts in Europa, toen Jean-Marie Le Pen in 2002 de tweede ronde van de Franse presidentsverkiezingen haalde. Hij kreeg nauwelijks meer stemmen dan in de eerste en werd uiteindelijk verpletterd door de centrum-rechtse Jacques Chirac, die een stortvloed aan anti-Le Pen stemmen binnenhaalde.

De bijzondere Oostenrijkse verkiezingsuitslag is niet één op één te vertalen naar andere landen. Zowel de FPÖ als de Groenen hebben in dit land een relatief lange traditie en een trouwe aanhang, waardoor ze niet te vergelijken zijn met de protestpartijen die in veel andere landen de aanval op het politieke midden hebben geopend. Bovendien bestaat de scherpe keuze die de Oostenrijkers zondag moesten maken bij de gratie van het kiesstelsel in twee rondes.

Maar deze verkiezingen tonen wel dat de trend van polarisatie reëel is, en dat een paar duizend stemmen het verschil kunnen maken tussen twee politieke uitersten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden