De polder een gevangenis

Heel overtuigend zet Weverling de puber neer die walgt van haar saaie omgeving

'Hier gebeurt niks' luidt de ondertitel bij 'Het land'. "Een strakblauwe lucht met niks erin, hoogzomer, dit kon dagenlang de lucht zijn waaronder je leefde", luidt de eerste zin van het tweede hoofdstuk. Een paar bladzijden verder klinkt het: "Heel af en toe iets nieuws, dat was dan meestal de dood."

Aukelien Weverling schreef eerder een roman over dogmatisme en simplisme onder stadse actievoerders van de jaren tachtig, 'Politiek gevangene', maar daarom gelooft ze nog niet dat het onder boeren en buitenlui beter toeven is. Integendeel. Anders dan Gerbrand Bakker en Franca Treur, die conservatisme op het platteland toch met enige nostalgie beschreven, rekent Weverlings af met ieder mogelijk flardje heimwee naar groene polder en donderprekende dominee.

Jonge vertelster Betje kampt met een 'moe' die zich alleen in spreekwoorden uit en een pa die zich vooral in stilzwijgen hult. Een omgeving waaruit alle creativiteit en leven schijnt te zijn weggetrokken en waar niemand in staat is om te dromen van iets mooiers. Een schommel is een 'houten plank onder je kont': "Het draaien van de aarde tot evenement verheven", luidt het cynisch. Even lijkt de sfeer iets vrolijker te worden, als de vertelster een spelletje verstoppertje in de tuin beschrijft, maar al snel volgt de domper alweer: "Een tekening maar weer maken dan. Pa, moe, de hond, en het huis. Jaar in jaar uit. Je flashbacks waren hier even spannend als je vooruitzichten." De weerzin tegen stilte en stilstand wordt zeer precies opgeroepen in korte onpersoonlijke zinnen die de lezer als het ware medeplichtig maken: "Jaar in jaar uit dezelfde bank, elk jaar kropen je knieen een centimeter verder naar het tafelblad."

In deze wereld waar niets gebeurt, is het een gebeurtenis als immigranten de woning van een gestorven dorpsgenoot betrekken. Maar in plaats dat de nieuwkomers enthousiast worden verwelkomd, is intens wantrouwen hun deel.

Een naam krijgen deze 'anderen' niet. Als om de afstand tussen 'wij' en 'zij' te bevestigen, heeft Weverlings vertelster het consequent over 'wat de dochter was van Dorpsstraat 30'. Even lijkt een prille liefde voor een buurjongen Betje's blik te verzachten, maar als dat verkeerd afloopt, kiest ze toch voor 'wij' en met haar jonge dorpsgenoten stevent ze af op de onvermijdelijke afrekening.

Simplistisch conservatisme beheerst dorpse gemeenschappen, suggereert Weverling, en dat leidt tot uitsluiting. Anders dan Wanda Reisel, die in haar roman 'Westwoud' (2011) ook al schreef over racisme in de provincie, kiest Weverling voor het perspectief van de insider. Al piept de alwetende verteller soms toch tevoorschijn. Zo is het ongeloofwaardig dat de onnozele Betje het Nederlands Dagblad afdoet als een krant van 'ingeklonken meningen'. Wat kan haar die krant schelen?

Onder de gestileerde zinnen proef je de woede van de schrijfster om zoveel domheid en gebrek aan verbeeldingskracht. Op Twitter verwees Aukelien Weverling instemmend naar een artikel van Arnon Grunberg die voor de New York Times naar aanleiding van het tumult rond Zwarte Piet een kritisch stuk schreef over de conservatieve inborst van de Nederlanders. "Precies daarom schreef ik mijn boek", aldus de schrijfster. Toch ligt in die wat eendimensionale antiracistische aanklacht niet de kracht van deze roman. Wél heel overtuigend is Betje's stilistisch perfect vormgegeven, eenlettergrepige puberale walging: tegen ouders, school en kerk, tegen lege zondagen en strakblauwe luchten. Dat onmachtige gevoel dat je gevangen zit in saaiheid en vergeefsheid ook al kun je over het land kilometers ver kijken, en komen de nieuwe buren van ver weg.

Aukelien Weverling: Het land. Meulenhoff, Amsterdam; 227 blz. euro 17,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden