De plek waar het huis stond blijft altijd pijnlijk

De Tielsestraat in Valburg bestaat niet meer. Henk en Marian Hage zijn niet uitgenodigd bij de opening van de Betuweroute, waarvoor hun huis platging. Emoties waren taboe in het prestigeproject van overheid en NS.

Her en der liggen stenen tussen wild opschietend onkruid. Het bruggetje is overwoekerd, de sloot bijna dichtgegroeid. „Hier hebben onze kinderen nog geschaatst”, zegt Marian Hage. De maïs wil nog niet zo erg, op het veld waar ooit hun huis stond. „Vind ik helemaal niet erg”, grimlacht Hage. „Ons hondje ligt hier begraven. Lekker dichtbij, dachten we. Konden wij weten dat we ooit uit ons eigen huis zouden worden gezet?”

De Tielsestraat in Valburg bestaat niet meer. Van de rij bomen in het straatje – ooit doorlopend tot Herveld, doodlopend sinds de aanleg van snelweg A15, begin jaren zeventig – staat er nog eentje overeind. In plaats van klinkers rest slechts een zandspoor naar het gat in de dijk, dat in geval van nood veiligheidsdiensten toegang moet verlenen tot de nieuwe spoorbaan.

De laatste twee huizen zijn begin deze eeuw gesloopt. Hage weet niet eens precies wanneer. „Ik denk er liever niet aan, want het is nog steeds pijnlijk. Toen we in 1999 verhuisden, heb ik op de zolderbalk geschreven ’lief huis, bedankt voor alle fijne jaren’. Daarna zat de anti-kraakwacht er nog een poosje. Dat deed ook zeer, als je langsfietste en licht zag branden. Het liefst had ik het huis in de fik gestoken.”

Henk en Marian Hage wonen nu met hun dochters Linda (20) en Sanne (15) in een nieuw twee-onder-een-kaphuis in Valburg. Vanuit hun achtertuin is het langsrazende verkeer op de A15 te zien en te horen, achter een brede strook akkerland. „Het uitzicht compenseert een beetje wat we zijn kwijtgeraakt”, zegt Henk. „Maar eigenlijk is het oneerlijk”, vult Marian aan. „Ze hadden ons net zo’n vrijstaand huis terug moeten geven.”

Hun huis aan de Tielsestraat was één van de 25 woningen die in de voormalige gemeente Valburg zijn gesloopt vanwege de Betuweroute. Voor Henk Hage was het een herhaling. In zijn jeugd moest de boerderij van zijn ouders plaatsmaken voor de A12. Uit Het Gat van Hage, nu een recreatieplas, won Rijkswaterstaat zand voor de snelweg. Aan de Tielsestraat, waar hij sindsdien woonde, zou nu het geluid van de goederentreinen ondraaglijk zijn geworden.

„We hebben bij de Raad van State ons gelijk gehaald – de NS moesten nog zwaardere maatregelen nemen of ons uitkopen – maar we hebben niet gewonnen. Het gaat niet zozeer om het huis of de plek, maar om de manier waarop ze met de gedupeerden zijn omgegaan. We hebben niet eens een uitnodiging gehad voor de opening, overmorgen.”

Marian: „Emoties deden niet ter zake, dat hebben de NS ons vanaf het begin duidelijk gemaakt.”

Negentien jaar strijd met de Betuwelijn heeft het echtpaar Hage diep teleurgesteld. Ze behoorden tot de eerste leden van de actiegroep Niet Over de Betuwe. „Helemaal in het begin hebben we eens een trein stilgezet, Linda zat nog in de buggy”, vertelt Marian. „Maar op een gegeven moment merk je dat het geen zin meer heeft. Ik doe nooit meer aan acties mee.”

Het boek is gesloten, vindt Henk Hage. „Maar ik hoop toch dat ze op hun neus zullen kijken en dat de Betuweroute niet rendabel is.”

Ineke van Druten gaat dat toch te ver. „De frustratie over de manier waarop die lijn is doorgedrukt is groot”, zegt de voormalige actievoerster uit Slijk-Ewijk. „Het gevoel van zinloosheid en geldverspilling overheerst. Er zou wat te zeggen zijn geweest voor de Betuwelijn als het een Europees project was geweest, maar Duitsland gaat echt niet meedoen om de Rotterdamse haven te promoten. Nu is het de blindedarm van Rotterdam. Maar als die lijn er dan toch ligt, dan hoop je maar dat ie rendabel blijkt, dus blijf je niet helemaal dwarsliggen. Het is een merkwaardige spagaat.”

Van Druten heeft zich met succes verzet tegen de komst van het Multimodaal Transport Centrum (MTC) bij Valburg, dat Gelderland zou krijgen als compensatie voor de aanleg van de goederenspoorlijn dwars door de provincie. Ze verkocht onder meer een stuk van de appelboomgaard bij haar ouderlijk huis aan Milieudefensie. Na het Bulderbos bij Schiphol was de Betuwse Bongerd het tweede stuk grond waarmee de milieubeweging een forse verandering in de Nederlandse infrastructuur probeerde te beïnvloeden.

„Ik was net zo fel gekant tegen het MTC als zij”, verklaart Van Druten. Haar huis onder aan de Waaldijk had met het halve dorp Slijk-Ewijk moeten verdwijnen in een overslaghaven, die water-, spoor-, en wegvervoer met elkaar zou verbinden. „Wij waren ervan overtuigd dat het niet door zou gaan. Anders deugt er niks van de hele democratie.”

De provincie blies het plan vijf jaar geleden af, nadat de Raad van State had vastgesteld dat te weinig rekening was gehouden met natuur, veiligheid en mogelijke geluidsoverlast. De gemeente Overbetuwe, waarin Valburg intussen was opgegaan, was al eerder afgehaakt. Wel bleef Valburg een container-uitwisselingspunt (CUP), waar treinstellen voor dezelfde bestemming worden gekoppeld.

„De 700 meter lange trein naar Bescia wordt straks hier samengesteld”, vertelt wethouder Frits Witjes. „Wij zitten daar kort op. De buurtschap Reeth, waar het CUP inmiddels met testen bezig is, is al zo zwaar getroffen.” De leefbaarheid in zijn gemeente is door de Betuweroute blijvend aangetast, erkent hij. „De grote onbekende is nu hoe we het gaan ervaren als er straks 50 tot 70 treinen per dag overheen gaan.”

Intussen werkt Overbetuwe met projectontwikkelaars aan een ander bedrijventerrein, maar deze keer praten bewoners- en belangengroepen mee. „Uniek”, stelt Witjes. „We ontwikkelen een landschapsvisie, De Danenberg, waarin de natuur een belangrijke plaats krijgt.” Maar de vroegere Valburgse wethouder Bob Taanman voelt zich verraden door de milieubeweging, die meepraat in ruil voor groen. „Of er behoefte is aan dat bedrijventerrein zal moeten blijken. We leggen nu een magneet neer, terwijl we ons beter kunnen richten op de eigen regio. Maar de milieubeweging is ook moegestreden.”

Volgens Ineke van Druten wordt het nieuwe terrein veel kleiner dan het MTC op papier was. „Een kippenei in plaats van een struisvogelei. Dit levert de minste schade op. De Betuwse Bongerd blijft groen, terwijl je anders niet wist wat er zou gebeuren. Als de gemeente projectontwikkelaars die al grond voor het MTC hadden gekocht, schadeloos zou moeten stellen, zou dat een hoop geld hebben gekost. In die zin wordt het nu netjes opgelost, met het schikken van alle ellende.”

Nu de Betuwelijn eenmaal is aangelegd, heeft Van Druten het losgelaten. „Het blijft een dankbaar onderwerp voor verjaardagen, symbool voor de murwheid van de bevolking. Het ontmoedigt mensen om politiek te gaan bedrijven. Individueel zijn politici nuchtere, weldenkende mensen, maar als groep scharen ze zich achter reeds genomen besluiten. En dan dendert de trein door.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden