De pil van Drion houdt de zorg betaalbaar

Verder bezuinigen op sociaal stelsel is volgens Flip de Kam onvermijdelijk

Ondanks de zeven magere jaren sinds de bankencrisis van 2008, én alle bezuinigingen die achtereenvolgende kabinetten hebben doorgevoerd, hebben Nederlanders het nog steeds goed. Ze wonen in een steenrijk land, betoogt de econoom Flip de Kam in zijn jongste boek 'Het land van beloften'.

Het gemiddelde besteedbare inkomen is met 33.800 euro uitzonderlijk hoog, en bij elkaar hebben we een netto vermogen van meer dan duizend miljard euro, een indrukwekkend cijfer. Er zijn op deze planeet weinig naties die nog rijker zijn.

Maar Nederland is ook een verdeeld land, niet iedereen profiteert in gelijke mate van de welvaart. Gelukkig kent onze verzorgingsstaat, opgebouwd na de Tweede Wereldoorlog, een heel scala aan sociale voorzieningen, zodat voor iedereen een redelijk bestaan is gegarandeerd. Die verzorgingsstaat staat echter onder druk. Al decennia wordt er flink aan gesleuteld, en ook het huidige kabinet van VVD en PvdA laat zich niet onbetuigd. Denk aan de bezuinigingen op de uitkeringen voor werkloosheid en arbeidsongeschiktheid, en de verhoging van de AOW-leeftijd naar 67 jaar.

Die ingrepen waren nodig, betoogt De Kam. Maar we zijn er nog lang niet. De jaren van sterke economische groei, zoals we die vroeger kenden, zijn voorgoed voorbij. We moeten rekening houden met een bescheiden aanwas van hooguit 1,5 procent per jaar, en misschien nog wel minder. De bomen groeien niet langer tot in de hemel, de arbeidsproductiviteit neemt ook niet meer zo sterk toe als we gewend waren, en door de vergrijzing komen er meer inactieven. Het stelsel raakt uit balans. Willen we de kern van de verzorgingsstaat overeind houden, dan zal er verder moeten worden gesneden.

De sociaal-democraat Flip de Kam (hij zat in de jaren zeventig korte tijd in de Tweede Kamer voor de PvdA) somt een hele serie mogelijkheden voor bezuinigingen op. Op elke sociale uitkering valt te snoeien, in procenten, maar je kunt ook de groep die er recht op heeft verkleinen (het zogeheten volumebeleid).

Het hele sociale stelsel met alle maatregelen trekt zo aan de lezer voorbij. Bij elk voorstel zegt de auteur wat het de overheid oplevert, wat de voor- en nadelen zijn, wat de effecten voor de werkgelegenheid zijn, en of het wel sociaal is.

De Kam laat zich ook uit over de zorg, een van de grootste uitgavenposten. Op dit terrein heeft het tweede kabinet-Rutte evenzeer krachtig ingegrepen, de kosten dalen zelfs lichtjes, chapeau dus. Maar door die onverbiddelijke vergrijzing gaan ze op termijn wel weer omhoog. Nieuwe ingrepen zijn kortom noodzakelijk.

Hier begeeft de econoom De Kam zich op ethisch terrein, en misschien wel op glad ijs. Hij werpt de vraag op hoeveel gezondheid mag kosten. Harde keuzes zijn volgens hem niet langer te vermijden. Is een jaar gezond leven 60.000 euro waard, of 80.000, of meer? Politici durven die keus niet te maken en laten het over aan het veld: zorginstellingen, artsen en zorgverzekeraars. 'Een laffe opstelling', oordeelt De Kam.

Ook bij de zorg noemt de econoom een serie mogelijkheden om te bezuinigen. De grootste winst is te behalen als de langdurige wijkverpleging uit het pakket van de basisverzekering gaat. Het instellen van een eigen bijdrage van een tientje bij het bezoek aan de huisarts levert eveneens behoorlijk wat op.

De Kam komt zelfs met de zogeheten pil van Drion op de proppen: hoogbejaarden 'die klaar zijn met leven' zouden met deze pil op een humane manier een einde aan hun leven kunnen maken. "Het klinkt cru, maar wanneer ouderen in de toekomst vaker voor een zelfgekozen einde opteren, blijft de zorg voor wie zo'n pil afwijzen beter betaalbaar." Tja, je bent dan ook minder kwijt aan AOW. Het zijn inderdaad kille woorden.

Over het geheel genomen heeft De Kam een goed en inzichtelijk boek geschreven over de opbouw, crisis en toekomst van de verzorgingsstaat. Hij analyseert scherp, is soms provocerend, gaat geen taboe uit de weg, formuleert af en toe te kort door de bocht (zoals over de pil van Drion), en schrijft helder en begrijpelijk - toen hij in de jaren zeventig het publicitaire pad opging, kreeg hij het dringende advies de lat niet al te hoog te leggen en bij de lezers niet te veel bekend te veronderstellen, 'Mien met de bloemetjesjurk' moet het betoog ook kunnen volgen. De hoogleraar heeft dat advies weer goed opgevolgd.

Flip de Kam: Het land van beloften. Opbouw, crisis en toekomst van de verzorgingsstaat Atlas Contact; 384 blz. euro 24,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden