De Pierre Janssens worden schaars in 'Zomergasten'

De terugblik op 25 jaar 'Zomergasten' begon en eindigde met kunstkenner Pierre Janssen, en eigenlijk was dat niet zo gek. Met de overtuiging dat televisie je wereld groter moet maken, zette deze eerste VPRO-Zomergast (1988) de standaard voor alle 125 genodigden na hem. Peter van Ingen, presentator van het eerste uur, vertelde: "We zeggen op de redactie nog vaak tegen elkaar: we moeten weer zo'n uitzending maken als met Pierre."

Toch bevatte 'Volgende fragment' nauwelijks beelden die het credo van Janssen bevestigden. Of zou de wereld van de kijker zijn vergroot door de ontboezeming van Tom Barman dat hij op z'n negende z'n eerste 'tv-erectie' kreeg (dankzij de Dolly Dots)? Waarschijnlijk niet. 'Volgende fragment' had een ander doel. Maker Roel van Broekhoven wilde ons iets vertellen over de ervaring. Hoe was het om te presenteren en om gast te zijn?

Geen onverdeeld genoegen, bleek uit de herinnering van gastvrouw Margriet van der Linden. "Het is stil. Het is acht uur. De crematie kan beginnen." Voor sommige gasten was het al niet anders. Junkie XL stortte na zijn biecht over zijn overleden moeder volledig in. Het terugkijken had soms een hoog Drosteblik-gehalte. Eerst zag je de gast reflecteren in de uitzending van toen, om hem vervolgens in het hier en nu weer te zien reflecteren óp dat reflecteren. Interessanter vond ik Van Broekhovens tweede vraag, die als een rode draad door de avond heenliep: hoe is 'Zomergasten' in de afgelopen kwart eeuw veranderd?

Van een programma waarin de gast vertelt hoe we naar tv-beelden kunnen kijken werd het, volgens Van Broekhoven, meer en meer een blik in de ziel van de gast. De programmamaker leek niet gelukkig met die ontwikkeling, vooral omdat steeds meer gasten uit het populaire circuit aanschuiven. "Zomergasten scheert langs het randje van RTL Boulevard", klonk het bezorgd. Heleen van Royen, Katja Schuurman en Henkjan Smits zijn vertrouwde gezichten geworden in het paradepaardje van de VPRO.

Tot verdriet van Joris Luyendijk, gastheer in 2006 en 2007. "Smits is niet uitgenodigd vanwege zijn deelname aan het maatschappelijk debat", zei hij. "Mensen zouden schrikken als ze wisten hoezeer bij de publieke omroep álles draait om kijkcijfers. Het eerste wat je er als interviewer leert is: houd het klein, val de kijker niet lastig met een gedachte, want dan gaat 'ie zappen en dat kost ons Ster-inkomsten." En zo kon het gebeuren dat Luyendijk aan tafel kwam te zitten met Linda de Mol. Een wanhopig interview dat alleen door de schurende vragen van Luyendijk het niveau van een constante stroom persberichten wist te overstijgen.

Luyendijk is een presentator die, dankzij zijn analytische inzicht, in elk geval mijn wereld heeft vergroot. Datzelfde geldt voor Adriaan van Dis. Simpelweg omdat hij Van Dis is. En voor Connie Palmen, vanwege haar vermogen om verschillende disciplines op filosofische wijze met elkaar te verbinden. Dat presentatoren van dit kaliber zich moeten verstaan met BN'ers en hun besognes, is zorgelijk en vernederend. Het enige praatprogramma met diepgang wordt in zijn hart getroffen. Aan die teloorgang van Janssens erfenis had Van Broekhoven zijn hele terugblik mogen wijden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden