De piemel van de president

“De utopie die de president vertegenwoordigt is sinds maart van dit jaar op recept verkrijgbaar: Viagra! Honderdduizenden van deze potentiepillen zijn al over de toonbank gegaan, argumenten als dat de lichtblauwe pil niet perse tot een totem leidt, vinden maar matig respons. De beer is waarlijk los, en dat doet vrezen dat de nood hoog geweest moet zijn. Voor de president echter breken hachelijke tijden aan. Want dat wat hij belichaamt, in al zijn overspeligheid, ligt nu voor het oprapen voor de gemiddelde Anglo-Amerikaanse man.” Over het Cookiemonster, de president van Amerika en een klein, blauw pilletje

Er was een tijd dat Cookiemonster een vast bestanddeel vormde van ons gezin. Hoe hij zo aan de keukentafel terecht was gekomen weten we niet, Maar feit is dat hij op zekere dag verscheen en voorlopig niet meer zou vertrekken.

Cookiemonster was de vriend van onze oudste dochter, en vergaarbak voor alle zaken des levens waarmee ze nog niet goed uit de voeten kon. Zo klom ze op het aanrecht (verboden) waar de koektrommel staat (verboden) en riep: “Mammie Cookiemonster wil een koekje pakken!”. Dat zij daar op het aanrecht stond, het deksel van de trommel in de hand, was in haar logica iets van een totaal andere orde. Cookiemonster redde haar wel vaker uit benarde situaties, zoals wanneer het jongere zusje om onverklaarbare reden van haar stoel donderde, of de vanillevla van de muren liep: altijd was Cookiemonster in de nabijheid om de last te dragen van onwelgevallig gedrag.

Maar ook bleek hij een gastvrij verblijf voor haar dolende angsten. De Pijn woonde in het huis van Cookiemonster, en het Onweer, en het Bloed. Dat huis, zo wist mijn dochter, was gelukkig heel ver weg. Cookiemonster , kortom, was een goede vriend des huizes. En toch, op een dag, verdween hij stilletjes uit ons leven om nooit meer terug te keren. Mijn dochter was toen drie.

De dag voorafgaand aan het uitspreken van de State of the Union legde Bill Clinton, president van de Verenigde Staten, een korte verklaring af omtrent zijn verhouding tot ene Monico Lewinsky, een voormalig stagiaire in het Witte Huis. Op instigatie van de speciale aanklager Kenneth Starr was een onderzoek geopend naar een mogelijke seksuele verhouding tussen de president en de dame in kwestie. “I did not have a sexual relationship with that woman, ” stelde Clinton in dramatische kapitalen.

Hij keek er zeer gedecideerd bij, getergd ook om het onrecht dat hem werd aangedaan. En toch... Even meende ik het silhouet te ontwaren van een blauw, pluizig monster achter de katheder van de president, terwijl hij met een koektrommel in de hand de natie toesprak.

De State of the Union is niettemin een succes geworden. De populariteit van de president blijft ongekend groot, ondanks beschuldigingen van financiële malversaties, ondanks verklaringen van inmiddels een half dozijn dames over vermeende seksuele intimidatie door de president. Of is het misschien dankzij, dat zijn populariteit zo groot is? Is onverzadigbare orgaan - waar of niet waar, ook mythes doen hun werk - in een tijd van symbolisch gecastreerde White Anglo-American Males voor velen een laatste strohalm van viriliteit?

Bill Clinton is van de generatie babyboomers en dus heeft hij twee zaken tegen: hij heeft de Tweede Wereldoorlog niet meegemaakt (voorganger George Bush mocht graag opgeven over zijn diensttijd bij de RAF), en heeft hij niet in Vietnam gevochten. Immers, in die tijd dat Clinton een jongeling was, was het zeker voor de blanke upperclass collegekids waartoe hij behoorde gebruikelijke de actieve dienst hetzij te ontwijken (wat hij deed) danwel ertegen protesteren. De daadkracht van deze president laat zich derhalve niet bewijzen aan de hand van track record op het gebied van de opperste manlijkheid: de oorlogsvoering. En dat is bepaald een manco voor de president van een supermogendheid.

Bill Clinton heeft wel meer tegen. Zo was zijn vrouw Hillary Rodham tot op de dag dat zij Mrs. Clinton werd een succesvol advocate (haar inkomen was ten tijde van zijn gouverneurschap van Arkansas hoger dan het zijne), die zich bovendien - het is misschien niet kosher, maar getuigt wel van balls - inliet met gecompliceerde, en daarmee soms twijfelachtige beleggingspraktijken. Aldus kan in het oer-conservatieve Amerika het gerucht ontstaan dat de first lady lesbisch, een vermoeden dat men bevestigd ziet in de opmerkelijke loyaliteit jegens haar overspelige echtgenoot. Zij heeft, zullen we maar zeggen, niets te verliezen, behalve haar macht: stand by our man, but keep your own agenda.

Bovendien werden Clinten c.s. groot in een tijd dat de seksuele man-vrouwverhouding fundamenteel op de schop ging. De Amerikaanse wetenschapper Shere Hite rapporteerde overtuigend dat de vrouw maar deed alsof, de pil kwam op de markt, en vrouwen verkregen, zij het beperkt, het recht op abortus. Verkrachting binnen het huwelijk werd strafbaar - dus seks bleek recht noch plicht - , en feministische stokpaardjes als voorspel en G-spot kregen meer media-aandacht dan de Play-Offs. Wat valt er dan nog te halen voor een beetje vent?

Met al deze tekortkomingen in het achterhoofd, is de president toch het boegbeeld van de natie. Hij behoort tot het machtige bevolkingscohort dat bij de presidentsverkiezingen een doorslaggevende rol speelt: de blanke babyboomers. Dat zijn de mannen die nu op hun toppen van hun kunnen functioneren en zich niettemin permanent bedreigd weten: bedreigd in hun maatschappelijke positie door de oprukkende pragmatische dertigers; bedreigd in hun rol als man, want ze worden aangeraakt door de eerste emancipatiegolf, maar ze zijn als kind wel gevormd door het cowboymodel. En zoals steeds meer blijkt, ook steeds bedreigd in hun interpretatie van de ethiek van de machtsuitoefening. Het feit dat Clinton en vele van zijn generatiegenoten op relatief jonge leeftijd hun maatschappelijke plafond hebben bereikt, maakt hen angstig. Het 'meer' en het 'hoger' is nauwelijks nog een streven, hier heerst een angstcultuur om niet te vallen - want wie iets is, heeft veel te verliezen. Zeker in Amerika.

Wat deze mannen van middelbare leeftijd drijft, is het inzicht in de eigen sterfelijkheid, dat alle mensen zo rond hun vijftigste schijnen te krijgen. Dat is niet nieuws, het is van alle eeuwen dat het leven eindig is. Waarin deze generatie zich van voorgaande generaties onderscheidt is dat de babyboomers veel langer hebben kunnen leven in de illusie van de eeuwige jeugd. Zij verven hun haar als het gaat grijzen; zij slikken lipitor tegen cholesterol, propecia tegen kaalheid en prozac bij zwaarmoedigheid; zij joggen, brisk-walken en fietsen tegen het verval van het lichaam en ondergaan blijmoedig een cosmetische correctie als de wangen al te nadrukkelijk gaan hangen. Zij hebben hun eerste hartaanval glansrijk doorstaan door farmaceutica en dotter. Deze mannen hebben al te lang mogen genieten van uitstel van executie: de eerstkomende generatie in death row teert op het dividend van hun verloren jeugd.

Daar zit de achilleshiel van Bill Clinton. Niet zijn twijfelachtige morele reputatie, niet zijn seksuele escapades, noch enig ander falen van de president zal leiden tot zijn val. Zoals Jean Baudrillard opmerkt: “de tekortkomingen, schandalen, mislukkingen leiden niet meer tot een ramp. Het voornaamste is dat ze volwaardig worden gemaakt en dat er bij het publiek begrip wordt gekweekt voor de inspanning die men in dat opzicht verricht.” De publicitaire immuniteit, aldus Baudrillard, is een effectief een-tweetje tussen machthebber en publiek: als jij overtuigend doet alsof, wil ik je wel geloven. Maar juist dit simulatie-akkoord wordt sinds kort ernstig bedreigd: door een klein, blauw pilletje dat de verloren jeugd moet doen herleven. Een pilletje dat vruchtbare grond treft in de cultuur van dit land.

“Aangezien (Amerika) onbekend is met een primitieve accumulatie van de tijd, leeft het inn een voortdurende actualiteit. Aangezien het onbekend is met een langzame en eeuwenoude accumulatie van het waarheidsprincipe, leeft het in voortdurende simulatie (...)” stelt Baudrillard vast. De illusie, de negatie van wat waar en onvermijdelijk is, is een bestanddeel van de cultuur van de Nieuwe Wereld - omdat zij gebounwd is op een droom: “De Verenigde Staten, concludeert hij, “zijn de gerealiseerde utopie”. En daartoe behoort zeker ook de eeuwige jeugd.

President Clinton is het toonbeeld van simulatie: vitaler ogend dan de meeste Amerikanen, joggend door de tuinen van wereldleiders, machtiger dan enig ander levend wezen. Bill Clinton is beter dan Oil of Olaz, hij is de Eeuwige Jeugd. Zelfs zijn seksuele aberraties (waaraan niemand meer twijfelt) werken als een marketingtool: deze vent laat zich niet kisten! Je kunt hem z'n oorlog ontzeggen, z'n recht op wapenbezit, je kunt hem z'n vrouw afnemen en z'n legitieme identificatie met geweldige voorvaderen - een man blijft toch altijd een man (quote John Wayne, quote John Ford, quote frank Sinatra, quote mike Tyson desnoods, of Michael Jordan). En dat weten de kiezers te waarderen. Maar de utopie die de president vertegenwoordigt - de onbegrensde mogelijkheden, het behoud van de eeuwige jeugd - is sinds maart van dit jaar op recept verkrijgbaar: Viagra! Honderduizenden van deze potentiepillen zijn al over de toonbank gegaan, argumenten als dat de lichblauwe pil niet per se tot een totem leidt, vinden maar matig respons. De beer is waarlijk los, en dat doet vrezen dat de nood hoog geweest moet zijn.

Waartoe dienden de vliegende carrières? Waartoe de exorbitante optieregelingen? Waartoe het wapenbezit, de belastingverlaging, de lage benzineprijs? Waartoe de facelifts en het derde huwelijk met het groene blaadje? Alle bezweringen hebben gefaald in het streven naar geluk, de hoogste pursuit of happiness: 'It will free the American male libido' (quote Bob Guccione, uitgever van Penthouse).

Voor de president echter breken hachelijke tijden aan. Want dat wat hij belichaamt, in al zijn overspeligheid, ligt nu voor het oprapen voor de gemiddelde Anglo-Amerikaanse man (en, mits goed verzekerd, ook voor de rest van de populatie). Een pil die andermaal helpt de illusie brandende te houden, en wel de meest essentiële van allen. “The erection is the last gasp of modern manhood,” stelt Carmille Paglia opgewekt vast: “They need (the pill) to bolster themselves. They need it to stiffen their erections. It's like the steel that they would get if they were at war.” (Ze moeten zichzelf opkrikken. Ze moeten hun erecties verstevigen. Het is het staal dat ze zouden krijgen als ze in de oorlog zaten.)

De piemel van de president zal van zijn sokkel vallen als de mannen door Viagra hun eigen gouden kalf weer kunnen aanbidden. De illusie van de onmiddelijke bevrediging, die nu eens zelf ervaren kan worden en niet via projectie plaatsvindt, ligt voor alle Amerikaanse mannen binnen handbereik. Bill Clinton kan inpakken met zijn Monica, Paula en Gennifer. It's in our own hands.

Maar waarom is dat pilletje blauw? Niet pluizig, maar zo'n beetje blauwig? Hoe oud zou Amerika eigenlijk zijn? Een jaar of drie misschien?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden