De pest in Monnickendam

De pest is terug in Monnickendam.

Bijna vijf eeuwen geleden, in 1513, woedde een epidemie van pinksteren tot oktober in het stadje aan de Zuiderzee en maakte tientallen slachtoffers.

En in de Middeleeuwen waarde de zwarte dood er met een zekere regelmaat rond. Uiteindelijk zorgden verbeteringen in de gezondheidszorg ervoor dat de ziekte verdween.

Voor komend weekeinde is er opnieuw een uitbraak van de pest aangekondigd, een gebeurtenis die 'toevallig' samenvalt met de viering van het 650-jarig bestaan van Monnickendams stadsrechten. Rondom en in het voormalige weeshuis (in 1454 gebouwd als pesthuis) zullen pestdokters builen snijden en branden rooktonnen om de besmetting tegen te gaan. Barbiers proberen bij pestlijders het leed met klysma's te verzachten. De nonnen van klooster Mariëngaarde verlenen zorg waar dat kan. Aan doodgravers is een groot gebrek, maar gevangen zullen onder dwang in die functie worden ingezet. Pestlijders worden per schuit afgevoerd en buiten de stad begraven.

In de berichten die vanuit Monnickendam worden verspreid, klinkt door dat de paniek groot is en de stank niet te harden. Bloed spuwen, zwarte bulten en een snelle dood. Alleen al de wasem van de pestlijders schijnt dodelijk te zijn. Daarom branden de teertonnen op palen in het water. Op de markt zien kwakzalvers hun kans schoon en prijzen smeerseltjes voor woekerprijzen aan. Anderen beweren dat pestlijders een kei in hun hoofd hebben, die weggesneden moet worden. Een marskramer gaat rond met een mand vol snuisterijen, zoals amuletten van St. Antonius en de heilige Rochus. Een kruidenvrouwtje heeft voor iedere kwaal een middeltje. En verder lopen er in de stad piskijkers (bij wie men zijn plas kan laten controleren) en tandentrekkers rond, en kom je overal bedelende melaatsen (' leprozen') tegen -als ze geen bedelbrief bij zich hebben, worden zij gearresteerd en in het schandblok op de Dam gezet. Kortom, in Monnickendam kun je zien hoe de gezondheidszorg er in de Middeleeuwen uitzag.

Het wordt komend weekeinde dus wel een heel bont tafereel in de stad, waar auto's worden geweerd. De poorten die vroeger toegang gaven tot Monnickendam, zijn herbouwd en menig huis of winkel in het historische centrum heeft een middeleeuwse façade gekregen. Daar tussendoor loopt de bevolking in groten getale in historische kledij rond, worden oude ambachten uitgeoefend, is de veemarkt voor even terug in Monnickendam en kleuren ook straatmuzikanten en bedelaars het straatbeeld.

Zondagmorgen zitten de Monnickendammers in hun middeleeuwse outfit in de Grote Kerk, voordat zij aan een boete-ommegang door de stad gaan beginnen. Als een volk dat radeloos is en zijn leiders smeekt om actie te ondernemen. Voor deze gelegenheid worden van heinde en ver relieken en heiligenbeelden gehaald. De heilige Rochus (een hond die likt aan zijn bulten), Sint Anthonis vergezeld door een varken en Maria Stella Maris zullen worden meegevoerd in een plechtige ommegang. Geboorte, leven en sterven worden verbeeld in een stoet die minstens 400 deelnemers telt. Fanfares en koren brengen gedragen muziek ten gehore, van een 'Requiem' tot 'In paradisum'. Daar waar ommegang en pestlijders elkaar ontmoeten, zal een devote uitvaartceremonie worden gehouden. De pestlijders, dobberend in hun doodsschuit, krijgen van de voorganger de zegen, voordat zij definitief het dodenrijk zullen binnengaan.

De boete-ommegang, de theatrale uitbraak van de pest en de andere activiteiten zijn georganiseerd samen met het religieuze, culturele en sportieve verenigingsleven. De pestepidemie duurt zaterdag en zondag van 11-17 uur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden