De pensioendialoog: waarover zijn de experts het eens?

Organisaties en burgers hebben meegedacht over een nieuw stelsel

Wie op een verjaardag een gesprek over het pensioenstelsel begint, heeft binnen een paar minuten alle tijd om de punten van zijn schoenen te inspecteren. Geen wonder, met al die institutionele termen als doorsneepremie, tweede pijler en franchise. Maar formuleer het als een eigen potje met geld en de gesprekspartner zal een opkomende gaap zeker kunnen onderdrukken.

Dat was ook waar staatssecretaris Jetta Klijnsma op hoopte toen zij vorig jaar de Nationale Pensioendialoog begon. Maandag was het sluitstuk van een ronde door zaaltjes in het land en discussies op nationalepensioendialoog.nl. Klijnsma gebruikt de bijdragen van honderden Nederlanders en tientallen organisaties voor een eerste aanzet tot het pensioenstelsel van de 21ste eeuw. Hoe dat stelsel eruitziet, is al enigszins terug te zien in vier punten waarover bijna iedereen het eens is.

1. Het moet minder ingewikkeld

In de pensioenwereld spreekt men een taal die voor de leek onbegrijpelijk is. Maar die leek betaalt flink. Wie vijf dagen in de week werkt, doet dat één dag voor zijn pensioen.

Het moet helderder, transparanter. De Nederlandsche Bank zegt het, toezichthouder AFM sluit zich daarbij aan, net als vakbonden, denktanks, jongerenorganisaties en pensioenfondsen. Denktank Netspar oppert om de pensioenfondsen verantwoording af te laten leggen over het geld in eigen pot en waarom de waarde snel of langzaam stijgt. Dan krijgen 'deelnemers inzicht in hoeveel pensioenvermogen voor hen is gereserveerd en waardoor dit bedrag jaarlijks verandert'.

2. Solidariteit tussen jongeren en ouderen moet anders

De solidariteit tussen jong en oud draait voor een groot deel om de 'doorsneepremie'. Daarbij betaalt iedereen over zijn salaris hetzelfde percentage aan premie. Het gevolg is dat de jongeren de ouderen sponsoren. Een euro van een jongere kan immers langer renderen dan een euro van een zestig-plusser.

De doorsneepremie is bedacht in de jaren vijftig en werkte prima voor de arbeidsmarkt van die tijd. Zzp'ers waren er nog niet en iedereen werkte een leven lang voor dezelfde baas. In zo'n geval is het niet erg als jongeren te veel premie en ouderen te weinig betalen. Ook de jongere wordt ooit oud. Maar doet hij dat niet bij dezelfde baas, omdat hij verder gaat als zzp'er of werk krijgt in een andere sector, dan profiteert hij niet van zijn status als oudere en heeft hij te veel betaald.

Niet houdbaar, vinden onder meer DNB, AFM, CPB, jongerenorganisaties en PFZW, het op één na grootste pensioenfonds van Nederland. Het moet anders, maar hoe, daarover bestaat veel verschil van mening.

3. Zelfstandig? Dan toch een verplicht pensioen

Een tikkende tijdbom worden de 800.000 zzp'ers wel genoemd. Een grote groep van deze zelfstandigen legt niets opzij voor later, met het risico dat over tientallen jaren honderdduizenden gepensioneerden moeten rondkomen van alleen een AOW'tje. Nu gaan verplichtingen en vrije jongens nooit goed samen. Daarom wil bijvoorbeeld De Nederlandsche Bank onderscheid maken tussen werknemers die noodgedwongen zzp'er zijn geworden en zelfstandigen die daar vrijwillig voor gekozen hebben.

4. We moeten meer kunnen kiezen

"Je kunt alle kleuren kiezen, als het maar zwart is", zei Henri Ford ooit over de Ford T, de eerste serie auto's die van de lopende band liep. Dat komt overeen met de situatie in pensioenland, vindt hypotheker Syntrus Achmea. Het bedrijf stelt een pensioensysteem voor dat vergelijkbaar is met de auto-industrie van nu, die je laat kiezen uit een palet aan kleuren, sportvelgen en een extra krachtige of juist zuinige motor.

Keuze genoeg in de pensioenwereld. Welk pensioenfonds, welke beleggingsstrategie, wanneer met pensioen, geld gebruiken voor studieschuld, woning of zorg? Bijna iedereen is voor keuzevrijheid, maar dan wel binnen bepaalde grenzen.

Jongerenorganisaties tekenen de grenzen het ruimst. De FNV en ouderenvertegenwoordiger Anbo zijn een stuk behoudender.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden