De pen brengt rust in de rouw

Reportage | Rouwschrijven kan helpen bij het verwerken van een groot verlies. Al moest Miranda van der Vegt er eerst niets van hebben. 'Mijn man is dood. Wat heb ik aan een schriftje?'

Ze stonden op het punt naar Milaan te verhuizen: Miranda van der Vegt, haar Ronald en de twee meisjes. Tot de politie aan de deur stond: ze hadden hem dood gevonden. Geen enkel voorteken had dit scenario doen vermoeden. Hij kreeg, zegt Van der Vegt, een ongeluk in zijn hoofd.

Na de uitvaart kwam een vriendin aanzetten met een schriftje. Misschien, opperde ze, helpt het om te schrijven. "Mijn man is dood", wilde Van der Vegt roepen. "Wat heb ik in hemelsnaam aan een schriftje?"

Nu zit ze met zeven andere jonge weduwen en hun opengeslagen notitieblokken in haar doorzonwoning in Utrecht. Doorgaans is Van der Vegt (40) docent bedrijfseconomie, maar sinds ze een opleiding 'creatief schrijven' heeft afgerond organiseert ze van tijd tot tijd ook schrijfworkshops.

Via de Stichting 'De Jonge Weduwe' kwam ze andere vrouwen op het spoor die, net als zij, hun partner verloren en met jonge kinderen achterbleven. Een aantal van hen komt nu samen om onder begeleiding van Van der Vegt te 'rouwschrijven'.

Dit is de derde 'schrijf je rouw'-workshop - elk seizoen één keer. Bij mooi weer gaan ze naar haar moestuin en schrijven ze tussen de groenten, maar op een winterse dag als deze zitten de vrouwen bij Van der Vegt aan de keukentafel.

Ze schrijven intuïtief, zegt Van der Vegt, zonder oordeel, zonder dat het mooi of goed moet zijn. "Troepschrijven is toegestaan. Probeer een sprintje te schrijven, te schrijven zonder je pen van het papier te halen. Als we klaar zijn gaan we het rondje af en mag iedereen delen wat 'ie opgeschreven heeft."

Kluwen ontwarren

Van der Vegt is niet de enige die zich heeft toegelegd op een schrijfcursus voor nabestaanden. Rouwdeskundige Daan Westerink bestempelt het rouwschrijven als trend. "Het aanbod aan rouwbegeleiding is over de hele linie enorm toegenomen", zegt zij, "en therapeutisch schrijven vormt hier een belangrijk aandeel in. In mijn omgeving zie ik steeds meer schrijf-coaches, schrijfclubjes, schrijfretraites."

Jean-Pierre van de Ven, psycholoog en voormalig onderzoeker en docent aan de Universiteit van Amsterdam (UvA), beaamt de populariteit van schrijftherapie. Het is een behandelmethode die hij zelf ook met regelmaat toepast. Want, zegt hij: schrijven dwingt iemand zijn gedachten op een rij te zetten, om de kluwen van gevoelens te ontwarren en met nieuwe ogen naar een gebeurtenis te kijken. In de jaren '90 ontwikkelde de Amerikaanse wetenschapper James Pennebaker een protocol voor rouwschrijven, en na de eeuwwisseling pakte de UvA het onderzoek naar schrijftherapieën op.

Volgens Van de Ven heeft de toepassing van het therapeutisch schrijven pas een jaar of vijf geleden een grote vlucht genomen. "Dit is vooral te danken aan de opkomst van internettherapie", zegt hij. "Daar leent de methode van Pennebaker zich uitstekend voor. Een nabestaande kan zelfstandig en in zijn eigen tempo een verhaal optikken, en ik heb vervolgens de tijd dit in alle rust te lezen en te reageren."

Schrijven, zegt Westerink, is een beproefde methode voor nabestaanden die in hun verdriet blijven steken. "Rouw heeft twee sporen", begint ze haar uitleg. Het eerste spoor is de confrontatie met het verlies.

"Je komt thuis en er is niemand, je gaat slapen en de andere helft van het bed blijft leeg, je wordt overspoeld door emoties." Het tweede spoor is gericht op herstel: "Je gaat weer dingen ondernemen, maakt nieuwe herinneringen, realiseert je wat jij nog wil voor de toekomst. Deze twee trajecten van rouw zijn verweven, en voor beide sporen kan schrijven een uitkomst bieden."

Op de momenten dat een rouwende overmand wordt door verdriet, helpt schrijven feit van fictie te onderscheiden. "Denken slaat om in piekeren, gedachten gaan vaak in een neerwaartse spiraal", zegt Westerink. "Had ik niet eerder met hem naar de dokter moeten gaan, had ik niet beter, wat als ik."

Maar schrijven kan ook helpen bij het tweede spoor van rouw, bij het vinden van een nieuwe identiteit zónder die geliefde. Wat heeft diegene jou meegegeven? Hoe zou hij nu naar jou kijken? "Veel weduwen hebben het gevoel geen plezier meer te mogen maken. Schrijven kan helpen om met meer mildheid naar jezelf te kijken, die strenge gedachtes te temperen en te beseffen: hij of zij had absoluut gewild dat ik mijn leven oppak."

Weduwe Van der Vegt herkent deze twee rouwtrajecten. Eerst, zegt ze, schreef ze vooral van zich af, maar nu schrijft ze 'het leven naar zich toe'. "Schrijven geeft me kracht. Ik schrijf om bij mezelf te komen, om weer vooruit te kunnen kijken." Een van de andere weduwes pakte twee weken na de dood van haar man de pen al op. Al pratende kon ze de woorden vaak niet meer vinden. Op die momenten had ze houvast aan haar schrift. Als iemand haar vroeg hoe de vakantie was, antwoordde ze: 'Wacht, ik zoek het even op.'

Westerink benadrukt dat schrijven niet de enige manier is om het leven na een overlijdensgeval weer op te pakken. "Sommige mensen gaan liever met een vriend 30 kilometer fietsen, of wandelen, of elke week op een gezet tijdstip de kroeg in. De meeste rouwenden hebben vooral baat bij regelmaat. Dat kan schrijven zijn: twee keer per week een half uur, maar die structuur kan je ook in iets anders vinden."

Het rouwschrijven hoeft ook niet per definitie in groepsverband. Er zijn nabestaanden die het als prettig ervaren onder lotgenoten te zijn, maar niet iedereen kan andermans leed erbij hebben.

"Als in een groep een negatieve stemming hangt, is het makkelijk te geloven dat het nooit meer goed komt", zegt Westerink. "Op het moment dat je jezelf de put in schrijft, weet je: hier kan ik beter mee ophouden."

Maar voor Debby Struijk-Buitelaar werkt het groepsgewijze schrijven goed. Wanneer ze schrijft, beseft ze wat ze allemaal wél nog heeft. "Het kan altijd erger", zegt ze. De andere vrouwen lijken dit te herkennen.

"Wij zijn er nog. Wij kunnen nog iets maken van het leven. Het leven met de kinderen is zo intens, zo vol levenskracht. Zoals verdriet je naar de keel kan grijpen - zo kan geluk dat nu ook."

Bij mooi weer in de moestuin, op een winterse dag aan de keukentafel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden