De Pekinger kan straks privé poepen, dankzij de toiletrevolutie

Het oude toiletgebouw. Beeld Leen Vervaeke
Het oude toiletgebouw.Beeld Leen Vervaeke

In de volksbuurten van Peking zijn inwoners gewend om zij aan zij met de buren te poepen en te plassen. Dat gaat veranderen.

Als Wang Peijin (58) een roep van de natuur krijgt, begeeft hij zich niet naar de dichtstbijzijnde wc. De gepensioneerde staalarbeider loopt zijn smalle straat in de traditionele woonwijk van Peking uit, laat twee openbare toiletten links liggen, en stopt pas bij het derde, pas gerenoveerde wc-gebouw. "Een toilet met airco, daar heb ik wel vijftig meter extra voor over", grijnst Wang, op badslippers voor de mannentoiletten. "Ik ben nogal selectief."

Het openbaar toilet in Wangs buurt, de Liangjiayuanxi-hutong (wijk) in het centrum van Peking, is dan ook niet zomaar een toilet. Het is een van de modeltoiletten die de komende jaren in Peking in groten getale moeten verschijnen. Met airco, met geurfilters en met tegels die zo glanzen dat ze recht uit een reclame voor Mr. Proper lijken te komen. En: met aparte wc-hokjes met deuren - ook dat vindt Wang best aangenaam.

Een schoonmaker voor het oude toilet in Liangjiayuanxi-hutong. Beeld Leen Vervaeke
Een schoonmaker voor het oude toilet in Liangjiayuanxi-hutong.Beeld Leen Vervaeke

Beruchte latrines

Naar dit model moeten alleen al in het westelijke deel van het centrum van Peking (Xicheng) tegen midden 2019 meer dan zevenhonderd toiletten worden omgebouwd. Dat gebeurt in het kader van de 'toiletrevolutie', een gezondheidscampagne die in 2015 persoonlijk werd uitgeroepen door president Xi Jinping. "Een toilet is misschien klein", zei Xi, "maar in een mensenleven speelt het een grote rol".

Bedoeling van de toiletrevolutie is om tegen 2030 alle publieke sanitair in China aan de hoogste hygiënische normen te laten voldoen. In de afgelopen drie jaar werden 68.000 nieuwe toiletten gebouwd of gerenoveerd, een investering van 2,7 miljard euro. De komende drie jaar moeten er daar 64.000 bijkomen.

Aanvankelijk richtte de campagne zich vooral op toeristische toiletvoorzieningen, waarover buitenlanders in reisverslagen de vreselijkste verhalen vertelden, en op het Chinese platteland, waar het kleinste kamertje zich vaak beperkte tot een gat in een plank. Maar ook in Peking kan het sanitair een upgrade gebruiken. Zeker in de hutongs, de eeuwenoude wijken in het hart van de stad, is modern comfort nog lang niet overal doorgebroken.

De beruchte latrines, waarop je zwevend boven een geul je gevoeg moest doen, met zicht op de kleine en grote boodschappen van je buren, zijn al een tijdje verdwenen, sinds de Olympische Spelen van 2008. Maar nog steeds bestaan veel openbare toiletten in Peking uit wat gaten op een rij, al dan niet met een lage afscheiding. Ze hebben wel een spoelsysteem, maar geen sifons, waardoor allerlei geurtjes blijven hangen.

Kang Yong bij de nieuwe toiletten. Beeld Leen Vervaeke
Kang Yong bij de nieuwe toiletten.Beeld Leen Vervaeke

"In de nieuwe toiletten willen we volledig af van die geuren", zegt Kang Yong, diensthoofd van het departement sanitaire infrastructuur van het stadsdistrict Xicheng, die de specificaties van het modeltoilet toont. Het is er kraaknet en de lucht wordt er gezuiverd. Het lijkt een steriel laboratorium. "De lat ligt hoog", zegt Kang. "Aangezien veel inwoners hier geen eigen toilet hebben, is het openbaar toilet voor hen als een deel van hun huis."

Gemeenschapscultuur

Omdat in de hutongs, met hun kronkelende kruip-door-sluip-doorstraatjes en vaak ook beschermde status, geen rioleringen liggen, is het moeilijk om toiletten tot in de huizen te brengen. De inwoners moeten voor hun sanitaire stop terecht in de publieke toiletten, waarvan er zowat om de honderd meter wel één is. Onder die toiletten liggen septische putten, die dagelijks door tankwagens worden leeggepompt.

Voor de oorspronkelijke inwoners van de hutongs - veelal geboren en getogen in Peking - is dat niet eens zo'n heikel punt. "Zij zijn eraan gewend", zegt Kang Yong. "Zij weten dat de toiletten vroeger veel erger waren en zien dat de situatie stap voor stap vooruitgaat. Het zijn vooral buitenlanders en nieuwkomers die er moeite mee hebben."

Je zou je zelfs kunnen afvragen of de drie-gaten-op-een-rijtoiletten, zonder enige afscheiding, in Chinese ogen een probleem zijn. In zekere zin zijn ze een overblijfsel van de oude gemeenschapscultuur, die in de hutongs nog wat is blijven leven. Zoals de buren vroeger samen kookten, aten en daarna mahjong of Chinees schaken speelden, zo gingen ze samen hun behoefte doen: naast elkaar hurkend konden ze gezellig een praatje maken.

De ouderwetse hurktoiletten. Beeld Leen Vervaeke
De ouderwetse hurktoiletten.Beeld Leen Vervaeke

"Ja, vroeger praatte ik soms wel met mijn buren op het toilet, als ik 's avonds van mijn werk kwam", zegt Zhang Shuhua, een 71-jarige buurtbewoonster, die uit de gerenoveerde damestoiletten van Jiangliayuanxi-hutong komt. "Maar deze afscheidingen en deuren zijn veel beter. Zo naast elkaar naar het toilet gaan, dat is toch iets van het verleden. Ik heb liever privacy."

Maar de grootste verandering in het nieuwe modeltoilet zit ondergronds: alle afvoerbuizen hebben een sifon gekregen, die veel efficiënter dan voorheen alle geurtjes blokkeert. Dat lijkt anno 2018 een evidentie, maar was nog niet zo eenvoudig. Veel inwoners van de hutongs gebruiken een nachtemmer, en komen die 's ochtends in de toiletten legen. Daar raakt een sifon meteen van verstopt.

De ploeg van Kang Yong heeft er een oplossing voor gevonden: in de hoek van het toiletgebouw is een speciale afvoerbak met krachtige waterstraal geïnstalleerd, waarin bewoners hun nachtemmer kunnen uitgieten en daarna uitwassen. "We willen het zo comfortabel mogelijk maken", zegt Kang. "De doelstelling is: 's winters lekker warm, 's zomers aangenaam koel, en het hele jaar door een goede geur."

Lees ook:

Chinese blinde legt zich niet meer zomaar neer bij een baan als masseur

Traditie laat blinden en slechtzienden in China weinig beroepskeuze: ze worden bijna allemaal masseur. Maar niet iedereen legt zich daar meer bij neer. 'Je gaat toch ook niet op zoek naar het meest geschikte beroep voor alle mannen?'

Waarom de Chinezen zo dol zijn op smiley's en gifjes

Professor Hu's assistent zendt een bericht: een bevestiging van onze interviewafspraak, een paar opmerkingen over onze vragenlijst, en plaatje van een roze konijn met een bos bloemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden