De paus twijfelt soms of God bestaat, en hij is niet alleen

Beeld photo_news

Zo zeker als hij is tijdens zijn preken en toespraken, zo vertwijfeld is hij soms als hij zich in zijn eentje tot God richt. Paus Franciscus erkent: ik vraag me regelmatig af of God er wel is.

De student van de Romeinse universiteit Villa Nazareth mocht één vraag stellen, toen de paus afgelopen weekend op bezoek kwam. Dat werd: twijfelt u wel eens aan het bestaan van God? De leider van de rooms-katholieke kerk begon direct te glimlachen. "Die vraag stel je aan de paus?", grijnsde hij. "Wat dapper!"

Franciscus liet vervolgens weten dat hij 'heel wat geloofscrises' heeft doorgemaakt. Hij heeft zich vaak afgevraagd waarom God bepaalde dingen liet gebeuren, en ja, soms maakte zich ook existentiële twijfel van hem meester. Dan kwam zijn hele geloof op losse schroeven te staan en vroeg hij zich af of wat hij geloofde eigenlijk wel waar was. "Dat is me overkomen als jonge man, als seminarist, als priester, als monnik, als bisschop en als paus."

Geloof kan niet zonder twijfel, meent Franciscus. "Een christen die dat in zijn leven niet één keer heeft gevoeld, wiens geloof niet één keer in een crisis is beland, die mist iets. Ik heb geleerd dat je als christen niet bang hoeft te zijn om crises te ervaren. Het is een teken dat je vooruitgang boekt, dat je niet vast ligt aan de oever, maar dat je onderweg bent, in beweging bent."

Moeder Teresa waadde jaren door de duisternis
De Argentijn is uiteraard niet de eerste prominente christelijke geestelijke met zulke ervaringen. Maar hij is er wel opvallend open over.

Een van zijn bekendste geloofsgenoten, moeder Teresa, hield haar twijfels zo veel mogelijk stil. Ze werden pas wereldkundig toen het Amerikaanse tijdschrift in 1999 persoonlijke correspondentie van de armenzorgster publiceerde. Teresa, zo bleek, twijfelde volop. "Jezus heeft je lief op een bijzondere manier", schreef ze in 1979 aan een priester. "Bij mij zijn de stilte en de leegte zo groot dat ik kijk en niets zie, luister en niets hoor."

En in 1953: "Bid alsjeblieft voor me dat ik Zijn werk niet verpruts, want er is zo'n verschrikkelijke duisternis in me, alsof alles dood is. Zo is het al min of meer de hele tijd, sinds ik met 'het werk' begon." En drie jaar later, in een briefwisseling met een andere biechtvader: "Zulk diep verlangen naar God - verworpen - geen geloof - geen liefde - geen bezieling. Zielen redden heeft geen aantrekkingskracht - de hemel betekent niets. Bid voor me, dat ik ondanks alles naar Hem blijf glimlachen."

Franciscus' voorganger Benedictus ging voor zover bekend niet door zulke diepe dalen. Maar ongeloof ligt wel altijd op de loer, schreef hij in een van zijn boeken. "Zoals een gelovige weet dat hij constant wordt bedreigd door ongeloof, zo blijft het geloof voor een ongelovige een verleiding, en een bedreiging van zijn permanent afgesloten wereld." Onzekerheid was wat hem betreft 'het dilemma van het menszijn'.

Meeste Nederlandse dominees hebben wel eens bedenkingen
Voor de meeste geestelijken - of in ieder geval de Nederlandse dominees - klinkt dat herkenbaar, bleek tien jaar geleden uit een onderzoek van de IKON en de Vrije Universiteit. Van de 860 bevraagde predikanten, die vooral uit de Protestantse Kerk kwamen, zei één op de zes niet te weten of God of een andere hogere macht bestond. In orthodoxe kringen lag dat uiteraard heel anders. Bij het Leger des Heils en in de Gereformeerde Bond (de rechtervleugel van de Protestantse Kerk) zou helemaal niet getwijfeld worden.

"Er zijn soms momenten dat je je afvraagt: is er een God, en waar is God?", erkende de leider van de Kerk van Engeland, Justin Welby, twee jaar geleden tijdens een lezing in Bristol. "We kunnen gewoon niet alle vragen op aarde beantwoorden." Welby verontschuldigde zich direct. "Dat is waarschijnlijk niet wat je als aartsbisschop van Canterbury moet zeggen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden