De paus moest in Cairo op eieren lopen

Paus Franciscus omhelst  Ahmed Al-Tahyeb, imam van de Al-Azhar moskee annex universiteit in Cairo. Beeld REUTERS
Paus Franciscus omhelst Ahmed Al-Tahyeb, imam van de Al-Azhar moskee annex universiteit in Cairo.Beeld REUTERS

De tweedaagse reis van de paus naar Egypte is een succes geworden. Dat is vooral te danken aan Franciscus’ talent voor het kleine, maar veelzeggende gebaar.

Als één foto van het pauselijk bezoek aan Egypte de geschiedenis in zal gaan, is het Franciscus’ innige omhelzing met Ahmed al-Tahyeb, imam van wat geldt als het Vaticaan van de islam, de Al-Azhar moskee annex universiteit in Cairo. In heel Egypte én daarbuiten verspreidden diverse media het beeld, dat symbool mag staan voor de vredesboodschap die Franciscus met zijn tweedaagse bezoek wilde verbreiden. Telkens benadrukte de paus dat moslims én christenen samen moeten strijden tegen geweld, omdat “geen terroristische daad uitgevoerd kan worden in de naam van God, want dat zou Zijn naam ontheiligen”.

De paus kwam zeker ook om koptische christenen een hart onder de riem te steken. Zo legde hij zijn hand op de met bloed bespatte muur van de kerk waar afgelopen december nog 25 gelovigen werden vermoord. Zijn bezoek had een duidelijk oecumenische dimensie. Maar toen hij later in Cairo een stadion met 15.000 Egyptische christenen toesprak, begon hij met het traditionele ‘As-Salaam Alaikum’, de traditionele begroeting onder moslims.

null Beeld AP
Beeld AP

Islamitische wereld

Dat de pauselijke oproep tot vrede niemand heeft beledigd, spreekt niet vanzelf, zeker niet zo kort na een bloedige aanslag op christenen. Toen Benedictus XVI in 2011 zijn afschuw liet blijken over een aanslag op een koptische kerk in januari van dat jaar, waren de reacties anders. De Egyptische regering noemde Benedictus’ woorden een onacceptabele inmenging in nationale zaken.

Dat paus Franciscus níet wordt gezien als islamcriticus, komt allereerst doordat hij anders dan Benedictus altijd heeft benadrukt dat de islam geen geweld predikt. Die overtuiging bevestigde hij afgelopen weekend. “Het enige extremisme dat een gelovige is toegestaan, is dat van naastenliefde.” Die boodschap is in de islamitische wereld goed gevallen. Op nieuwssite Al Jazeera prees commentator Halim Shebaya het pauselijk verzet tegen de ‘triomfalistische en zelfs wraakzuchtige toon’ waarmee in Europa soms gesproken wordt van door moslims bedreigde christelijke waarden. “Tegen een achtergrond van islamofobie, heeft paus Franciscus gepleit voor meer openheid en interreligieus begrip,” aldus Shebaya.

null Beeld AP
Beeld AP

Nog belangrijker is misschien Franciscus’ talent voor het kleine gebaar. Terwijl het stadion waarin de paus de mis zou opdragen uit veiligheidsoverwegingen zwaar beveiligd was met tanks, prikkeldraad, helikopters en tot de tanden gewapende soldaten, weigerde Franciscus zijn gebruikelijke onbeveiligde auto in te ruilen voor iets stevigers. Hij arriveerde in een nederige blauwe Fiat met opengedraaid raampje. Ook die ontwapenende beelden haalden in Europa en daarbuiten de media. Ze zetten de paus neer als leider die metterdaad streeft naar vrede en vertrouwen.

Een derde sleutel tot Franciscus’ succes is zijn timing. Want het pauselijk bezoek komt ook de Egyptische regering goed uit. Niet alleen Egyptische christenen, ook Egyptische veiligheidstroepen voelen zich bedreigd door IS . Onder president Abdel Fattah al Sisi is de strijd tegen moslimterrorisme inmiddels uitgeroepen tot zaakvan nationale trots.

Intussen gaat de president bij het bestrijden van wat hij zelf terrorisme noemt, niet zachtzinnig te werk. Organisaties als Amnesty International wijzen erop dat de Egyptische gevangenissen vol zitten met vreedzame activisten.

Binnen die context heeft de paus zijn boodschap van vrede wel kunnen verkondigen, maar moest hij op eieren lopen. De vraag of hij met president Sisi in een privégesprek over mensenrechten heeft gesproken wilde hij niet beantwoorden.

Conflict Noord-Korea – VS vraagt om diplomatie

Tijdens een persconferentie in het vliegtuig terug naar Rome, heeft Franciscus de Amerikaanse president Trump en andere wereldleiders opgeroepen ernst te maken met een diplomatieke oplossing voor het conflict tussen de VS en Noord- Korea. Als dat uit de hand loopt, kan het conflict “een behoorlijk deel van de mensheid” vernietigen, voorspelde Franciscus.

Van de Verenigde Naties verwachtte hij niet veel, omdat hun gezag volgens hem is ‘verwaterd’. Onder de landen die volgens de paus zouden kunnen bemiddelen noemde hij Noorwegen. Dat is ‘zeker geen dictatoriaal land’ en het zou volgens Franciscus altijd bereid zijn te zoeken naar een diplomatieke oplossing.

Ook liet de paus weten een gesprek met Donald Trump te willen hebben, als die daarom zou vragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden