De paus maakt foute grapjes over vrouwen

Beeld epa

Hij werd onthaald als emancipator, maar als het gaat om vrouwen houdt paus Franciscus het vooral bij zalvende woorden. In een recent interview is hij volgens critici zelfs schofferend.

De benoeming van de Italiaanse zuster Mary Melone, eerder deze week, is een bijzondere stap. Voor het eerst staat de Vaticaanse universiteit nu onder leiding van een vrouw. Melone is ook niet de eerste vrouw die van Franciscus een inhoudelijke baan in het Vaticaan krijgt; eerder benoemde hij al enkele vrouwen tot leden van Romeinse commissies.

Maar, zo vroeg journaliste Franca Giansoldati van de Italiaanse krant Il Messaggero afgelopen weekend in een interview aan Franciscus, wordt het niet tijd om de vrouw in de kerk structureel een grotere rol te geven? Franciscus' antwoord was vol lof. De vrouw is de kroon op Gods schepping, stelde hij. Het woord 'kerk' is vrouwelijk. En theologie heeft het vrouwelijke hard nodig.

Ondanks de loftuitingen was Giansoldati niet overtuigd. 'Ziet u niet een zekere onderliggende afkeer van vrouwen over het hoofd?', vroeg ze. Franciscus begon naar verluidt hartelijk te lachen. 'De vrouw is gemaakt uit een rib', riposteerde hij. 'Dat is een feit.' Daarna hernam hij zich en merkte hij op dat de kerk moet werken aan 'een theologie van de vrouw' - een punt dat hij al eerder maakte.

Maar, zo vroeg Giansoldati, 'kunnen we van u historische besluiten verwachten, zoals de benoeming van een vrouw tot hoofd van een Vaticaans departement?' Franciscus antwoordde weer met een grapje: 'Nou, priesters staan vaak onder het gezag van de huishoudster'.

'Ongelofelijk dat Franciscus dit zegt'
Franciscus' gein valt verkeerd bij de Amerikaanse hoogleraar katholicisme Phyllis Zagano, auteur van enkele boeken over de positie van vrouwen in de kerk. Op de website van het Amerikaanse tijdschrift National Catholic Reporter schrijft ze dat ze 'niet kan geloven dat een man die zo begaan is met zijn medemensen zulke opmerkingen kan maken'.

In slechts een paar zinnen wist hij volgens haar de halve wereldbevolking te beledigen. 'Natuurlijk, hij is oud, hij is moe en hij heeft een miljoen dingen te doen. Maar hallo, Heilige Vader: de wereld luistert mee.' Zijn opmerking over 'het gezag van de huishoudster' is volgens Zagano bedoeld als compliment, maar is het niet.

Inderdaad, veel priesters wonen in een huis dat wordt bestierd door een vrouw. Zij doet de was, zij doet de boodschappen, zij maakt het eten. Je kunt gekscherend zeggen dat zij in het huis de scepter zwaait, meent Zagano. Maar het is duidelijk dat de priester de echte hoofdrol heeft - hij is immers belangrijk genoeg om verzorgd en bediend te worden. Onder veel priesters zijn grappen als deze erg populair, weet Zagano. 'Als je zo denkt, begrijp je er gewoon niks van. Hoe kan een kerk voortgang boeken als 'wij' altijd mannelijk is en vrouwen altijd 'hen' zijn?'

Beeld epa

Vaticaan pakt nonnen hard aan
Voorvechters van kerkelijke vrouwenrechten storen zich niet alleen aan Franciscus' uitspraken. Ook zijn omgang met een groep Amerikaanse nonnen leidt tot veel boosheid. De zogenoemde 'Nuns on the Bus' toerden vorig jaar met een bus door hun land om aandacht te vragen voor het lot van elf miljoen illegale Amerikaanse inwoners.

Benedictus stelde de nonnen in 2012 onder curatele omdat ze alleenstaande moeders adviseerden om abortus te laten plegen en voorbehoedsmiddelen te gebruiken.

De hoop dat Franciscus het curatele zou opheffen bleek ijdel. Een van zijn belangrijkste Vaticaanse ambtenaren, kardinaal Müller, waarschuwde vorige maand dat het echt klaar moest zijn met de 'misdragingen' van de 'radicale feministen'. Toen ze een feministische rk-theologe met een prijs in het zonnetje wilden zetten, stak het Vaticaan daar een stokje voor. Wel voert de groep naar eigen zeggen een 'respectvolle' discussie met Rome.

'Grappen als deze zijn erg belegen'
Als het gaat om emancipatie stelt Franciscus teleur, vindt Vaticaankenner Stijn Fens. 'Op dat gebied heeft hij eigenlijk nog niets laten zien.' Met grapjes over de herkomst van de vrouw slaat hij de plank volgens Fens pijnlijk mis. 'Dat is natuurlijk een verwijzing naar de Bijbelpassage waarin God Eva maakt uit een rib van Adam. Door dat aan te halen zeg je feitelijk dat de vrouw een voortbrengsel is van de man.'

Zelfs als grap is zo'n opmerking niet geslaagd, meent Fens. 'Het is heel belegen, en het geeft blijk van een buitengewoon traditionele opvatting van de maatschappelijke positie van de vrouw.' Misschien drukte hij zich even ongelukkig uit? 'Dat lijkt me niet. Bij vragen over de rol van de vrouw maakt hij telkens dit soort grapjes.'

Volgens Fens was paus Benedictus 'bijna nog moderner'. Hij benoemde vrouwen op hoge posities en vond dat vrouwen ook deel moesten uitmaken van de redactie van de Vaticaanse krant. 'Franciscus komt uit een erg conservatieve cultuur', meent Fens. 'Het zou me niet verbazen als hij dit echt meent.'

Beeld afp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden