De paus krijgt Poetin op bezoek. Wat wil hij van hem?

Poetin en Franciscus, tijdens hun eerste ontmoeting in november 2013 in het Vaticaan. Beeld afp
Poetin en Franciscus, tijdens hun eerste ontmoeting in november 2013 in het Vaticaan.Beeld afp

De Russische president Poetin bezoekt woensdag voor de tweede keer paus Franciscus. Op een aantal punten werken de twee al samen. Maar de sfeer kan bekoelen als Oekraïne ter sprake komt. Wat staat er op de agenda?

Christenen in het Midden-Oosten
Het is Poetin naar eigen zeggen een doorn in het oog. Christenen in het Midden-Oosten worden van alle kanten belaagd, en de internationale gemeenschap doet er veel te weinig aan. Dat is vooral pijnlijk, zei Poetin in april, omdat de regio 'hun moederland is'. "Christenen wonen hier al sinds mensenheugenis, sinds duizenden jaren."

De president heeft zich afgelopen jaren opgeworpen als hun beschermheilige. Hij zegt in zijn buitenlandbeleid nadrukkelijk rekening te houden met de gevolgen voor christenen. Deels is dat retoriek, want als het Kremlin kijkt naar het Midden-Oosten is het waarschijnlijk vooral bezorgd over de opmars van moslimextremisme. Dat christenen bij het bestrijden van zulk extremisme ook baat hebben, is dan mooi meegenomen.

Franciscus lijkt qua karakter in bijna niets op Poetin, maar vindt in hem wel een bondgenoot. Vanzelfsprekend is ook hij bezorgd over christelijke minderheden. En aangezien de Verenigde Staten en Europese landen die minderheden niet erg hoog op de agenda hebben staan, kan het geen kwaad om de banden met het Kremlin warm te houden.

Meer aanzien voor Poetin
De samenwerking tussen het Vaticaan en het Kremlin is interessant voor beide partijen. Franciscus heeft met Poetin een politicus te pakken met grote invloed. En omdat hij en Poetin op een aantal punten (zoals de belangen van christenen) op dezelfde lijn zitten, kan de paus Poetin gebruiken om zijn politieke agenda uit te voeren.

Poetin krijgt daar iets belangrijks voor terug: legitimiteit. Door zijn optreden in onder meer Oekraïne is zijn aanzien flink afgenomen en treden veel westerse leiders hem met argwaan tegemoet. Poetin loopt het risico geïsoleerd te raken, maar dit soort ontmoetingen met Franciscus geven een belangrijk signaal af: de leider van 1 miljoen katholieken heeft hem wél hoog zitten.

Banden oosters en westers christendom
Een van de speerpunten van Franciscus' pausschap is het aanhalen van banden met andere kerken. Daarvan is de Russisch-Orthodoxe Kerk met een naar schatting 150 miljoen aanhangers de belangrijkste.

Poetin is niet de leider van de kerk, maar speelt er wel een belangrijke rol in. Hij gaf de kerk de afgelopen jaren privileges en invloed, in ruil voor morele steun van zijn beleid. Overigens is niet bekend wat Franciscus op dit gebied precies van Poetin verwacht.

Het meest riskante onderwerp: Oekraïne
Achter de schermen voeren de kerk van Rome en die van Moskou al regelmatig gesprekken. Even leek het er zelfs op dat Franciscus een officieel bezoek aan Rusland zou gaan brengen. Dat daar nu niet meer over gesproken wordt, komt volgens Vaticaan- en Kremlinwatchers door Poetins optreden in Oekraïne. Daar zijn ze in Rome bepaald niet gelukkig mee.

De annexatie van de Krim bracht het Vaticaan in een lastige positie. Poetins aanpak was duidelijk niet gunstig voor Oekraïense katholieken. Maar als Franciscus de annexatie te scherp veroordeelde, zou dat de relatie met het Kremlin in gevaar brengen.

Toen Franciscus in februari zijn ongenoegen uitte, sprak hij heel diplomatiek over een 'oorlog tussen christenen' en riep hij op tot gebed. Het Kremlin was daar blij mee, maar Oekraïense katholieken bepaald niet. Er was helemaal geen tweepartijen-oorlog, vonden zij. Alleen een agressieve inval.

Hun leider Svjatoslav Shevchuk riep Franciscus op om zich tegen Rusland uit te spreken en wees hem erop dat zijn achterban 'meer had verwacht van hun spirituele vader'. Franciscus had dit keer geen andere keuze dan die kritiek te slikken, maar op de lange termijn kan hij dat natuurlijk niet volhouden. Poetin moet kiezen: behoedzamer optreden, of het risico lopen de paus van zich te vervreemden.

null Beeld epa
Beeld epa
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden