De paus breekt kerkregels, kan dat wel door de beugel?

Beeld AP

Is Franciscus de paus van de rebellie? Kerkelijke tradities, theologische conventies en liturgische voorschriften - Benedictus' opvolger lijkt er niet altijd even zwaar aan te tillen. Gisteren ontfermde hij zich in Rome over de voeten van vrouwelijke en islamitische gevangenen.

Pausen voeren hun jaarlijkse voetwassing doorgaans uit op priesters. Het Vaticaan maakte vorige week al bekend dat Franciscus die traditie naar zijn hand ging zetten; net als tijdens zijn periode als kardinaal in Argentinië zou hij knielen voor de bewoners van een Romeinse jeugdgevangenis.

Door donderdag ook voeten van twee moslims en twee vrouwen te wassen, week hij nog iets verder af van de gebaande kerkelijke paden. 'Dit is een symbool, een teken', vertelde Franciscus voor aanvang.

'Dat ik jullie voeten was, betekent dat ik jullie dien. Help elkaar; dat is wat Jezus ons leert te doen en het is wat ik doe. (...) Houd moed! Laat je niet beroven van je hoop. Begrepen?' Na afloop kregen de gevangenen een kus en een knuffel. De nieuwssite National Catholic Reporter weet zelfs te melden dat hij voor iedereen een paasei en een Italiaanse paascake had meegebracht.

'Kerkelijke jurisprudentie zegt: voetwassing is alleen voor mannen'
De beslissing om ook vrouwenvoeten te wassen leidde tot enthousiaste reacties, maar ook tot kritiek vanuit Vaticaanse kring. Kerkjurist en Vaticaans adviseur Edward Peters wees op zijn blog direct op een brief uit 1988, waarin het kerkelijke bestuurscentrum de voetwassing beschrijft als een ritueel voor mannen.

Jezus waste in de evangeliën ook alleen de voeten van zijn apostelen. Franciscus overtrad zijn eigen wet, meent Peters. Daarmee pleegde hij weliswaar geen heiligschennis, maar 'zette hij wel een dubieus voorbeeld'.

De symboliek van het ritueel was inderdaad opmerkelijk. In Oostenrijk liggen bisschoppen bijvoorbeeld in de clinch met progressieve katholieken die menen dat ook vrouwen tot priester gewijd moeten kunnen worden. Het lijkt moeilijk te rijmen dat Franciscus vrouwen nu zo'n belangrijke liturgische rol toekent.

'Uitsluiten van meisjes niet opportuun'
Het Vaticaan gaf gisteren aan dat het geen zin heeft in een kerkrechtelijke ruzie. 'Dit ritueel was bedoeld voor een kleine, unieke gemeenschap die onder meer uit vrouwen bestond', meldde woordvoerder Federico Lombardi aan persbureau AP.

'Het uitsluiten van meisjes was niet opportuun geweest. Dit moest simpelweg een boodschap van liefde voor iedereen uitstralen.' Lombardi herinnerde er verder aan dat de groep gedetineerden 'niet bestond uit liturgie-experts'.

Ook Franciscus lijkt er geen woorden aan vuil te willen maken. Toen een jonge man hem donderdag vroeg waarom hij gekomen was, antwoordde hij volgens de krant van het Vaticaan dat het ritueel hem 'helpt om nederig te blijven, zoals een bisschop moet zijn'. Het gebaar zou uit zijn hart zijn gekomen. 'En wat uit het hart komt, behoeft geen uitleg.'

Bekijk ook onze In Beeld-fotoreportage over de voetwassing.

 
De voetwassing was geen heiligschennis, maar Franciscus zette wel een dubieus voorbeeld
Kerkjurist en Vaticaans adviseur Edward Peters
Beeld reuters
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden