De paus accepteert evolutie, en dat is zo vreemd niet

Paus Franciscus, vorige week tijdens zijn generale audiëntie op het Sint Pietersplein. Beeld afp

Paus Franciscus haalde maandag het nieuws omdat hij de oerknal en evolutie omarmd zou hebben. Katholieke theologen begrijpen de ophef niet.

De oerknal spreekt het bestaan van een goddelijke schepper niet tegen, stelde paus Franciscus zondag in een toespraak voor de Pauselijke Academie voor de Wetenschappen. Sterker nog: de oerknal kan niet zonder die schepper. De wereld is geen product van 'chaos', maar is voortgebracht door het 'allerhoogste' en 'een schepsel van liefde'.

Ook evolutie en geloof bijten elkaar niet. God heeft de natuur volledig de vrije hand gegeven, maar is daar ook voortdurend in aanwezig. "Evolutie botst niet met de notie van schepping, want het veronderstelt de schepping van wezens die evolueren." God schiep mensen "en laat hen ontwikkelen aan de hand van interne wetten, zodat ze hun vervolmaking bereiken". Als we in Genesis over de Schepping lezen, meende de paus, "lopen we het risico om ons God voor te stellen als een tovenaar met een toverstokje, iemand die alles kan doen - dat beeld klopt niet".

Binnen 24 uur gingen zijn uitspraken de wereld over. "Paus Franciscus schoolt creationisten", kopte het veelgelezen webmagazine Salon. The Daily Beast was verbaasd. "Zelfs de paus is geen hardcore creationist", noteerde de nieuwssite. Bij het Vlaamse dagblad De Morgen heerste een vergelijkbaar sentiment: "Paus Franciscus accepteert evolutietheorie".

'Kennelijk staat de kerk te boek als anti-evolutie'
Godsdienstwetenschappers en katholieke theologen krabten zich ondertussen achter de oren. Vanwaar al dat rumoer? "Franciscus zegt hiermee echt niets nieuws", vat hoogleraar kerkgeschiedenis Paul van Geest van de Tilburg Universiteit hun verwondering samen.

"Kennelijk wordt het Vaticaan gezien als creationistisch, als een instituut dat ervan uitgaat dat de wereld in zes dagen geschapen is. Totaal onterecht. Paus Pius XII besloot al in 1950 dat evolutie en de katholieke doctrine elkaar niet bijten. In 1996 bevestigde Johannes Paulus II dat nog eens. De scepsis over evolutie komt vooral voor bij orthodoxe protestanten."

Rome is op dit gebied al jaren koersvast. Franciscus' voorganger Benedictus en de prominente kardinaal Schönborn leken evolutie in 2005 te betwijfelen. Al snel bleek dat ze alleen evolutionisme en neo-darwinisme hadden afgekeurd, de overtuiging dat de evolutietheorie alles verklaart.

Evolutie plus God
De kerk gaat sinds Pius XII uit van 'theïstische evolutie'. Ze accepteert de wetenschappelijke inzichten over evolutie, maar gelooft wel dat God het ontstaan van het leven in gang heeft gezet. Ook is hij de drijvende kracht achter evolutie. Adam en Eva hebben echt bestaan, maar de kerk houdt niet vast aan de letterlijke zesdaagse schepping zoals de eerste hoofdstukken van bijbelboek Genesis die beschrijven.

Over de details van de oerknal en evolutie heeft Rome geen officiële mening. De catechismus, het boekwerk met de katholieke doctrines, laat gelovigen de vrijheid om te geloven in een letterlijke lezing van Genesis (een schepping in zes dagen) of in een geleidelijke schepping, bijvoorbeeld door middel van de oerknal en evolutie.

Schepping in fasen, zonder letterlijke lezing
Het Vaticaanse denken leunt sterk op de ideeën van kerkvader Augustinus (354-430), vertelt Van Geest. "Hij sprak van een schepping in fasen. De scheppingsdagen waarover Genesis spreekt, zouden daarnaar verwijzen. Volgens Augustinus had God alles in de wereld geschapen met een bepaalde ordening. Die was niet definitief; alles bleef ontwikkelen."

Van Geest: "Toen Franciscus zondag begon over evolutie, deed hij dat niet zozeer om die theologie nog eens voor het voetlicht te brengen. De uitspraken waren een aanloopje naar het punt dat we als mens zijn geroepen om mee te helpen aan het ordenen van de natuur, om te zorgen voor Gods schepping. De kerk vat dat begrip 'orde' breed op. Als ik ga zuipen als een beest, ga ik ook in tegen die orde. Franciscus noemde dat 'de grote zonde tegen de Schepper'."

Zo opmerkelijk is die pauselijke toespraak niet, vindt Van Geest. "Hij ging vooral over de onthulling van een buste van paus Benedictus XVI. Die opmerkingen over evolutie waren maar een bijzaak."

Kerkvader Augustinus van Hippo Beeld .
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden