De patiënt wil echt niet alles weten

Hoe goed zorgt de gezondheidszorg voor je gezondheid? Het ene zieken- of verpleeghuis levert veel betere prestaties dan het andere - maar de patiënt kent die verschillen niet. De overheid wil nu beginnen met prestatiemetingen. Dezer weken brengt Trouw in beeld of de gezondheidszorg daar klaar voor is. Vandaag deel 4: Staatssecretaris Clémence Ross en de chirurg en hoogleraar medische besliskunde Job Kievit over de wenselijkheid om een Michelingids van de gezondheidszorg te maken.

Zwangere vrouwen met een grote kans op complicaties liggen voor hun bevalling vaak langdurig in het ziekenhuis. Dat hoeft niet, want zeven jaar geleden ontwikkelden drie ziekenhuizen een manier om ze veilig thuis te laten, onder intensieve controle van artsen en verpleegkundigen en elektronische 'controle op afstand'. Resultaat: tevreden dokters, tevreden verpleegkundigen, tevreden patiënten. En ook nog eens half zo duur. Waarom, vraagt staatssecretaris Clémence Ross zich af, hebben nog slechts een paar ziekenhuizen deze nieuwe werkwijze overgenomen?

In de 'kwaliteitsbrief' aan de Kamer, in december aangeboden, toont u zich bezorgd en ontevreden. Zo hebben nog maar weinig zorginstellingen een volledig kwaliteitssysteem, terwijl ze daar zeven jaar de kans voor hebben gehad.

Ross: ,,Die bezorgdheid en ontevredenheid komen doordat sommige instellingen prachtige resultaten laten zien, en andere niet - terwijl dat dus wel k n. Het kan zijn dat dergelijke verschillen te maken hebben met specialisatie: de ene instelling heeft zich meer bekwaamd in een bepaalde behandeling dan de andere. Een natuurlijke reactie is dan om dat een beetje af te schermen. Je hebt er als instelling veel geld in gestoken, het is jouw verdienste en ook jouw stukje van de markt. Het vergt een overwinning om dan aan de buren te vertellen: dat kunnen jullie ook. Maar zo zou het wel moeten.''

U wilt dat de zorginstellingen binnen twee jaar een beperkt aantal 'prestatie-indicatoren' klaar hebben om te meten hoe goed ze het doen. Daarover is niet iedereen enthousiast. Ingewikkeld, bureaucratisch en duur, zeggen critici.

,,De voorlopers zijn wel enthousiast. Die zijn al druk bezig met de vraag wat ze willen meten. Vele instellingen hebben ook de behoefte onderling te kunnen vergelijken. Maar de groep die daar minder ver mee is, die wil ik ook meekrijgen. Deze instellingen zeggen dan dat ze al zoveel doen. Ook beroepen ze zich vaak op moeilijke omstandigheden, zoals personeelstekorten - vaak niet ten onrechte. En toch moeten we ook in deze instellingen samen het niveau van de zorg optrekken.''

,,Ik wil op korte termijn resultaten boeken. Als we nu een aantal meetin strumenten vaststellen, gaan we over een paar jaar kijken hoe ver we gekomen zijn. We mogen niet in vrijblijvendheid blijven hangen. En we hébben al zoveel indicatoren.''

Zoals?

,,Het vóórkomen van doorligplekken in ziekenhuizen en verpleeghuizen valt goed te meten. Dat geldt ook voor hoe behandelingen op elkaar aansluiten. Ouderen blijven vaak te lang in het ziekenhuis liggen vanwege de wachtlijsten. Maar soms liggen ze ook in zo'n 'verkeerd bed' omdat er niet vooruitgedacht wordt over waar de patiënt heen moet na ontslag uit het ziekenhuis. Instellingen verzamelen daarover wel prestatiegegevens, maar vaak alleen voor zichzelf. Dan zijn ze heel trots op hun eigen mooie prestaties. Het is natuurlijk nog veel mooier als ze nieuwe, betere werkwijzen en behandelingen met andere instellingen willen delen.''

,,Ik ben verantwoordelijk voor de AWBZ-zorg. Voorzieningen waarvan veel mensen langdurig afhankelijk zijn, zoals verpleeghuizen en thuiszorg. Daarvoor zou ik een soort Michelingids willen met allerlei gegevens. Hoe is de sfeer, zijn de bewoners tevreden? Maar ook: mag ik mijn kanariepiet meenemen en de stereo op tien zetten?''

Moet het percentage doorligwonden ook in zo'n Michelingids?

,,Wat mij betreft mag dat openbaar worden gemaakt, maar ik vraag me af of dat voor patiënten nu zo interessant is. Zij zitten waarschijnlijk niet te wachten op een wirwar aan prestatie-indicatoren en cijfers. Doorligwonden zijn vooral een interessante indicator voor de inspectie. Een ziekenhuis of verpleeghuis kan een streefcijfer formuleren en daar met behandelprotocollen en speciale matrassen naar toe werken. Ook een cliëntenraad kan letten op doorligpercentages. Zo'n cliëntenraad kan dan, zonder al te technisch te worden, in het openbaar duidelijkheid geven over de kwaliteit van zorg in een instelling.''

,,En als ik voor behandeling naar een ziekenhuis ga, wil ik weten of dat ziekenhuis in die behandeling gespecialiseerd is of niet. Dit soort gegevens moet je toch openbaar kunnen maken, in zo'n gids of op internet. Ik zie niet in wat daar schadelijk aan zou zijn. Natuurlijk kun je niet alles aflezen aan cijfers. Maar w t je laat zien, moet eerlijke informatie zijn. Ik wil, samen met de inspectie, die zuivere cijfers boven water krijgen.''

Met als gevolg - zeggen opnieuw de critici - dat artsen en zorginstellingen er alles aan zullen doen om de cijfers op te poetsen: selecteren, manipuleren, frauderen.

(Zuchtend:) ,,Het is triest dat ze daar bang voor zijn. En waar zijn ze nu eigenlijk bang voor? Het hoeft helemaal niet zo erg te zijn om te vertellen dat je nog niet alles op orde hebt. Daar zijn waarschijnlijk best goede redenen voor aan te voeren. Als zo'n instelling maar zegt: wij gaan daaraan werken, en volgend jaar kan de inspectie komen kijken hoe ver we zijn.''

Inspecteur-generaal Kingma heeft al gezegd geen zin te hebben in het eindeloos uitwerken van de juiste prestatie-indicatoren: liever een 'snelle en smerige' aanpak.

,,Als het in een instelling echt fout gaat, moet de inspectie direct als een gezondheidspolitie over de hekken klimmen. Maar samen werken aan kwaliteitsverbetering, daar moet je rust voor nemen. Anderzijds moet je het ook niet laten verzanden in allerlei systeem- en structuurdiscussies. Dus niet 'smerig', maar wel snel, én goed doordacht.''

,,De zorginstellingen die goed presteren, vinden kwaliteitsbeleid leuk. Daarom lopen ze nu juist voorop. Deze instellingen hebben ook geen vacatureproblemen, want mensen werken daar graag. We gaan niet met de vinger wijzen naar de instellingen die het niet goed doen. Als uiterste sanctie kunnen we bestuurlijke boetes uitdelen of afdelingen sluiten. Maar onze boodschap is: we gaan de zorg beter maken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden