De pastoor bidt ook voor Eta-terroristen

In de aanloop naar de verkiezingen van zondag werd eergisteren opnieuw een lokale Spaanse politicus doogeschoten door de Baskische afscheidingsbeweging Eta. De katholieke kerk in Baskenland weet niet hoe ze om moet gaan met de terreur.

SAN SEBASTIAN - Bidt de pastoor van de basiliek Santa Maria del Coro in de Baskische badplaats San Sebastian ook voor Eta-terroristen? Verbaasd kijkt hij op als hij na de eucharistieviering met die vraag wordt geconfronteerd. ,,Natuurlijk'', antwoordt hij, ,,wij maken geen enkel onderscheid. Wij bidden voor iedereen, ook voor terroristen.''

Dat het plegen van een aanslag, het vermoorden van een politieke tegenstander in een democratische samenleving een topzonde is, zal hij niet tegenspreken. ,,Maar zonden zijn er om te vergeven. Al wil dat niet zeggen dat wij ze goedkeuren.''

Buiten giert de wind door de straten, binnen weerkaatst de orgelpartituur tegen het barokke interieur van de voor een kwart gevulde basiliek. ,,Laten wij bidden voor de gelovigen en de armen'', had de pastoor gevraagd toen hij had voorgelezen uit de tweede brief van Petrus. ,,Laten wij bidden voor een samenleving met vrede en gerechtigheid.''

Amper veertig, hoofdzakelijk bejaarde kerkgangers bidden zoals het hen elke dag wordt gevraagd, hopend op betere tijden in Spaans Baskenland waar de kerk al even verdeeld is als de politiek over het Eta-terrorisme.

In de nabijgelegen cafés lezen de minder gelovigen die ochtend over een vermeend dispuut binnen het episcopaat over de vraag wat de rol van de kerk moet zijn tegenover het Eta-terrorisme.

De vraag is actueel. Gisteren vond opnieuw een begrafenis plaats van een door de Eta doodgeschoten politicus, Manuel Gimenez Abad, regionaal leider van de Volkspartij in Aragon.

Drie in Madrid geredigeerde kranten, sterk uiteenlopend in ideologie en kerkelijke sympathie, hebben bericht dat emeritus-bisschop Sétien van San Sebastian woorden heeft gehad met collega's, omdat hij weigert afstand te nemen van zijn open-deurpolitiek voor handlangers van het terrorisme.

Hoewel het conflict in alle toonaarden wordt tegengesproken, kan niemand ontkennen dat de kerk in Spaans Baskenland al sinds jaar en dag een dualistische houding tegenover Eta aanneemt. Aan de ene kant staat de 'officiële kerk', die elke vorm van geweld afwijst. Aan de andere kant staan de kapelaans van de kleine parochies in de woonkernen van het radicale nationalisme waar menig terrorist na een aanslag zijn toevlucht kon zoeken om aan de jacht van de politie te ontsnappen.

VERVOLG OP PAGINA 5

Kerk als enige gevrijwaard van Eta-aanslagen

Baskenland

VERVOLG VAN PAGINA 1

Nog geen twee weken geleden berichtte het dagblad El Mundo dat de kerk alle Basken die verdacht worden van terroristische daden, zou excommuniceren. Niet dat een terrorist zich anno 2001 in de kerk laat zien, maar de idee dat hij zonder vergiffenis het graf in zou moeten, ging het episcopaat te ver. Het verhaal in El Mundo werd met kracht tegengesproken.

Wat de bisschoppen niet konden voorkomen, was een opleving van herinneringen aan 1936. Opnieuw de verhalen over de burgeroorlog in Spanje die niet alleen tot de Franco-dictatuur leidde maar ook tot een vervolging van het Baskische nationalisme en van de kerkvaders die zich verwant voelden met die ideologie. Menig kapelaan werd opgesloten en zelfs gefusilleerd. Dat de Eta in 1961 op de verjaardag van Ignacio de Loyola, de grondlegger van de jezuïetenorde, werd opgericht, bewees de nauwe band tussen Eta en kerk. Er waren zelfs prelaten die hun rozenkrans zouden inruilen voor een 9 millimeterpistool.

Tot 1984 duurde het voordat het woord terrorisme in een pastorale brief verscheen. Pas in januari van dit jaar kwam het tot een echte stellingname. De vier Baskische bisschoppen vroegen de Eta tijdens een door hen georganiseerde vredesdemonstratie om de wapens neer te leggen. Ze riepen de politiek op tot een vredesdialoog.

Prompt haakte de Spaanse regering daarop in en vroeg het episcopaat om het anti-terrorismepact dat conservatieven en socialisten zojuist hadden gesloten, te ondertekenen. Aznar kreeg nul op het rekest. ,,Het feit dat de kerk geen politiek document ondertekent, wil niet zeggen dat wij neutraal tegenover het terrorisme staan'', was het antwoord. De regering boog en bood excuses aan.

Maar de polemiek is gebleven. Emeritus-bisschop Sétien steekt zijn mening nog steeds niet onder stoelen of banken. Tot ergernis van het episcopaat en de politieke conservatieven blijft hij dichter bij het radicale nationalisme staan dan de officiële kerklijn. Het is om die reden, zo wordt al gefluisterd, vrijwaart de Eta de kerk als enige instituut van aanslagen.

Toch zwakt Sétiens woord af. De kentering is onmiskenbaar. De kerk wil niet langer afzijdig blijven, zo blijkt nu ook uit een pastorale brief die in alle Baskische kerken is verspreid. 'Bakerao botoak' luidt de aanhef (in het Baskisch) -'stemmen voor de vrede'. In de brief, waarin de Eta niet met name wordt genoemd, worden de gelovigen opgeroepen om aanstaande zondag in overeenstemming met hun geweten een stem uit te brengen. ,,Het zou van een ernstig gebrek aan moraal getuigen om met geweld de vrijheid van meningsuiting via de stembus te verijdelen'', zeggen de bisschoppen met een verwijzing naar de angstcampagne die de Eta en aanhang al geruime tijd voeren.

Maar of de verkiezingen zullen bijdragen aan de vrede in Baskenland, betwijfelt de kapelaan van Santa Maria del Coro. ,,Geen enkele partij zal de absolute meerderheid halen. De irritatie zal voortduren. Daarom is ons werk zo belangrijk. Alleen de kerk kan en moet voorkomen dat de eenheid wordt verscheurd. Wat anders kunnen wij doen?''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden